- no title specified

sülük,-ğü 1. зоол. сүлүк (Hirudo medi- cinalis). 2. бот. чырмоок өсүм- дүктөрдүн муруту. ~ gibi сүлүктөй (жaбышкан). ~ vurmak (денеге) сүлүк коюу.

sülükçü сүлүк менен кан сордурган киши.

sülün зоол. кыргоол (Phasianus colchi- cus). ~ gibi (endamlı) узун бойлуу,

шыңга.

sülüs 1. үчтөн бир. 2. арап тамгалары менен сулуу жазуу түрү.

sümbül бот. сүмбүл, гиацинт (Hyacin- thus orientalis).

Sümbüle астр. Кыз (Зодиак жылды-

зы).

sümbülî булуттуу, бүркөк (күн).

sümek,-ği түймөк, түрмөк, үшмөк (жүн

жип).

Sümer к. Sumer. sümkürmek чимкирүү.

sümmettedarik шашылыш, чала жасал- ган, акыркы моментте жасала кал- ган.

sümsük I,-ğü аңкоо, далдыраган, копол.

sümsük II зоол. кыска буттуу бир түр деңиз кушу (Sulabassana).

sümsükleşmek копол/олдоксон болуу, аңкоо тартуу.

sümük чимкирик. ~ doku анат. был-

жыр кабык, мукоза.

sümüklü 1. чимкириктүү, чимкириги аккан. 2. былжыр кабыктуу. ~

böcek зоол. үлүл (Limax agrestis).

sündürmek тартып узартуу.

sündüs алтын, күмүш жиптүү жибек

кездеме түрү.

sünepe 1. олдоксон, копол. 2. келесоо, аңкоо, макоо.

sünger 1. зоол. соргуч. 2. соргуч, бас- кыч. ~ doku бот. соргуч ткань (жалбырактын астыңкы бетинде-

ги). ~ kâğıdı соргуч кагаз. üzerinden ~ çekmek/geçirmek өтм. унутуу, үстүн чийип салуу, эстен

чыгаруу, ~ gibi абдан жумшак,

былпылдак. ~ taşı пемза.

süngerci 1. соргуч аңчысы. 2. соргуч жасаган/саткан киши.

süngersi көзөнөктүү, соргучка окшо- гон.

süngü 1. сүңгү. ~ çıkarmak сүңгү суу-

руу. ~ muharebesi сүңгү салгы- лашы. 2. бейит белгиси. 3. көзөөч (от көзөгөн). ~sü ağır кыймылы

жай/оор. ~sü depreşmesin жер жа- мандап барбасын (өлгөн бирөөнү жамандоодон мурун айтылат).

~sü depreşmesin, rahmetli pek cimriydi жер жамандап барбасын, ыраматылык өтө сараң эле. ~sü

düşük 1) саламаттыгы начар. 2)ка- дыр-баркын жоготкон. 3) корк- кон, үрөйү учкан.

süngülemek 1. сүңгүлөө, сүңгү маты- руу. 2. көзөөч менен от көзөө.

süngülü сүңгүлүү.

sünmek, -er чоюлуу (мис. кездеме, ки- йим).

sünnet,-ti мус. 1. сүннөт (Азирети

Мухаммед Пайгамбардын өрнөк- түү жүрүш-турушу жана айткан- дары; шарияттын негизи). ehli ~

сунниттер. 2. сүннөт (эркек бал- дарды мусулмандыкка атоо ырас- миси). 3. сүннөт тою. ~ etmek сүн-

нөт кылуу. ~ olmak сүннөт болуу.

sünnetçi сүннөтчү (сүннөт ырасмисин жасаган киши).

sünnetli мус. сүннөттүү, сүннөтү кы- лынган.

sünnetsiz мус. сүннөтсүз.

Sünnî мус. сүннит.

Sünnîlik, -ği сүнниттик, сүннизм.

süper супер, укмуш, артыкча. ~ benzin

жогорку сапаттуу/супер бензин. süpermarket, -ti супермаркет. süperfosfat, -tı хим. суперфосфат.

süpersonik, -ği суперсоник, ультраүн- дүү.

süprüntü 1. шыпырынды, таштанды. 2.

ишке жарабаган, санда жок

(киши/ буюм).

süpürge шыпыргы. elektrik ~si чаң сор- гуч. ~ otu бот. шыпыргы гүл

(Erica cinerea).

süpürgeci 1. шыпыргы сатар. 2. көчө шыпыргыч.

süpürmek 1. шыпыруу (бир жерди). 2. өтм. шыпырып жок кылуу, куба- лап жиберүү. 3. түгөтүү, эч нерсе

калтырбоо. silip ~ 1) шыпырып- сыйрып салуу. 2) жалап-жуктап коюу.

sürahi графин.

sürat, -ti ылдамдык, тездик, ыкчамдык.

sesüstü ~ ультраүн ылдамдык. son

~ бар болгон ылдамдык. ~i artırmak ылдамдыкты арттыруу.

~i azaltmak ылдамдыкты азайтуу.

süratle тез, бат, ылдам. ~ gidip gelmek

бат барып келүү.

süratlendirmek 1. тездетүү, ылдамда-

туу. 2. көбөйтүү, арттыруу.

süratlenmek 1. тездөө, ылдамдоо. 2.

көбөйүү, артуу. ziyaretler daha da

süratlendi келмей-кетмей көбөйдү.

süratli 1. тез, бат, ылдам. 2. катуу бас- кан/жүргөн.

sürç,-cü унутуш. ~ü lisan ооздон чыгып кетиш, жаңылып сүйлөп алыш.

sürçek, -ği миф, уламыш, болмуш.

sürçme 1. мукактанма, кекечтенме. 2. мүдүрүлмө. dil ~si тилинен жаңы- луу.

sürçmek 1. мукактануу, кекечтенүү. 2. мүдүрүлүү. bir sürçen atın başı ke- silmez мак. бир мүдүрүлгөн аттын

башы кесилбейт. 3. жаңылып кетүү, адашып айтып/ жасап алуу. dili ~ оозунан /тилинен жаңылуу.

sürdürmek 1. сүрдүрүү, улантуу. iliş- kilerini ~ мамилесин улантуу. 2. сүйкөтүү, сүрдүрүү. boya ~ боёк

сүрдүрүү. 3. айдатуу (малды, машинаны ж. б. ). 4. айдатуу (талааны).

süre мөөнөт, аралык, убакыт. askerlik

~si аскердик мөөнөтү. kullanma ~si

колдонуш мөөнөтү/убактысы. bir

~ бир топко. bir ~ buralardan

uzaklaşın бир топко бул жерде көрүнбөңүз. bir ~ içinde бир топко чейин. ~ aşımı ук. мөөнөтү өтүп

кетиш (кылмыштын, дабанын) .

sürece убакта, кезде, маалда. sen orada kaldığın ~ сен ал жакта калган

маалда.

süreç,-ci процесс, өнүгүү маалы.

süreduran физ. инерттүү, кыймылсыз,

жансыз, аракетсиз.

süredurum физ. инерттүүлүк, кый- мылсыздык, жансыздык, аракет-

сиздик.

sürеgelen болуп/уланып/сүрүп келген

(көптөн бери).

süregelmek болуп/уланып/сүрүп ке- лиш (көптөн бери).

süregen 1. өнөкөт, хроник. 2. мед. өнө-

көт. ~ hastalık өнөкөт оору.

süregenleşmek өнөкөткө айлануу, улааруу.

süregenlik, -ği өнөкөттүк, хрониктик.

sürek,-ği 1. мөөнөт, убакыт, срок. 2.

үйүр (сатууга чыгарылган мал). 3.

ылдам/катуу жүргөн, чаап ба- раткан (ат үстүндө). ~ tatar чаап бараткан атчан. ~ avı курчап/

өңүп/тегеректеп кармап алуу

(аңчылар).

sürekli 1. үзгүлтүксүз, тынымсыз, да-

йыма, ар качан. 2. узун мөөнөткө созулган. 3. линг. жумшак. ~ ünsüz жумшак үнсүз.

süreklilik, -ği үзгүлтүксүздүк, тыным- сыздык, туруктуулук.

süreksiz 1. убактылуу, уландысыз,

кыска мөөнөттүү. 2. линг. катка- лаң. ~ ünsüz каткалаң үнсүз.

süreksizlik, -ği убактылуулук, уланды-

сыздык.

süreli белгилүү мөөнөттүү, периодика- лык. kısa ~ кыска мөөнөттүү. uzun

~ узун мөөнөттүү. ~ akım элек.

туруктуу ток.

süreölçer хронометр.

sürerlik,-ği узундук, узактык. ~ fiilleri

грам. улангандык билдирген этиштер (gidedurmak бара туруу, bakakalmak карап калуу ж.б.).

süresiz 1. чеги/мөөнөтү белгисиз. ~ ta- til мөөнөтү белгисиз каникул. 2. чексиз, түбөлүк. ~ hapis өмүр бою

камак.

süreyazar хронограф.

Süreyya астр. Үркөр.сал. Ülker.

sürfe зоол. көпөлөк курту.

sürfile кездеменин четин бекитүү

(ыдырабашы үчүн).

sürgen: ~ doku бот. меристема, өсүүчү ткань (сабактардагы/ тамырлар- дагы).

sürgit түбөлүк, чексиз, учсуз-түпсүз.

sürgü 1. тартма, чаптырма (эшиктин).

2. мала. tarlaya ~ çekmek талааны

малалоо. 3. жапкыч, бекиткич (мылтыкта, айрым механизмдер- де). 4. мед. жаталак оорулуунун

абдес алган таштеги. 5. жер тегиздөөдө колдонулган таш дөңгөлөк.

sürgülemek 1. малалоо. 2. (эшиктин) тартмасын тартып бекитүү. 3. (жерди) тегиздөө.

sürgülü 1. тартмалуу (эшик, терезе). 2.

тартмасы тартылган/бекитилген.

sürgün 1. сүргүн, айдоо (жаза ката-

ры). 2. сүргүнгө айдалган киши. 3. сүргүн жери. 4. бүчүр. 5. ич өткөк, чычкак. ~ avı к. sürek avı. ~ gitmek/

~e gönderilmek сүргүнгө айдалуу.

~ olmak ичи өтүү, чычкактоо.

sürme I 1. сүрмө, сүйкөмө. 2. тартма,

кыпчытма (эшиктин). 3. тартма, суурма (үстөлдө, шкафта). 4. сүрүлүп/суурулуп/жылдырылып

колдонулган. ~ kapı жылдырма эшик.

sürme II сүрмө. ~ çekmek (көзгө) сүрмө

сүрүү. ~yi gözden çekmek/çalmak

жик билгизбей уурдап кетүү, көз көрүнөө алып коюу. ~ taşı хим. антимонит, сүрмө жылтырагы.

sürmedan сүрмө сакталган куту.

sürmek, -er 1. айдоо (малды/машинаны ж. б. ). 2. сунуу, берүү, тапшыруу.

önüne bir kâğıt sürdü алдына бир кагаз таштады. 3. тийүү, сүртүү, сүрүү. elini ~ колун тийгизүү. 4.

сүргүнгө айдап жиберүү. 5. сүй- көө, сүрүү. kolonya ~ одеколон сү- рүү. 6. сатууга чыгаруу malı paza-

ra sürdüler малды базарга алып чыгышты. 7. жашоо, башынан өткөрүү. hayat ~ өмүр сүрүү. 8.

айдоо (талааны/ жерди). 9. созулуу, улануу. fırtına üç gün sürdü бороон үн күнгө созулду.

10. өсүп чыгуу (өсүмдүктөр). 11.

ич өтүү/сүрүү. iç ~ ичи өтүү.

sürmelemek 1. сүрмө сүйкөө (көзгө). 2.

кыпчытып/чаптырып жаап коюу

(эшикти).

sürmeli 1. (эшик) чаптырма менен бе-

китилген. 2. (көз) сүрмө менен боёлгон.

sürmelik, -ği сүрмө салгыч куту.

sürmenaj мед. неврастения (көп иште- генден пайда болгон алсыздык/ чарчоо).

sürnatüralizm филос. сюрнатурализм.

sürpriz сюрприз. ~ yapmak сюрприз жасоо.

sürre тар. сүрре (Османлы падышала- рынын ар жылы Мекке менен Мединага жөнөткөн алтындары

жана белек-бечкектери). sürrealist, -ti сюрреалист. sürrealizm сюрреализм.

sürsaj 1. полигр. үстүнө бастырып жа- зуу. 2. тех. ашкере жүк.

sürtme сүртүшмө.

sürtmek, -er 1. сүртүү, ушалоо. elleri biri birine ~ колдорду ушалоо. 2. сандалуу, сенделүү, тентүү. sokak

sokak ~ көчөлөрдө сандалуу. sürt

Allah sürt! сенделип бош жүрмөк. el ~ кол тийгизүү. taban ~ көп баруу, таманы тешилүү.

sürtük, -ğü 1. айылчы, желип-жорткон

(аял). 2. сойку, аягы суюк (аял).

sürtünme сүртүнмө, сүрүнмө.

sürtünmek 1. сүртүнүү, сөйкөнүү (бир нерсеге, бири-бирине). 2. өтм. чатак чыгарууга шылтоо издөө,

тийишүү. 3. сойлоо, жылып жүрүү.

sürtüşmek 1. сүртүшүү. 2. чатакташуу,

тил табыша албоо (бири-бири ме- нен).

sürü 1. үйүр, короо, отор. ~ye kurt sal-

dırdı короого карышкыр кол сал- ды. 2. мал. 3. шайка, зөөкүрлөр, сүрмө топ. insan ~sü адамдардын

үйрү/тобу. 4. бир топ, бир далай.

~den ayrılmak элден бөлүнүү.

~süne bereket сүрмө топ, сан-саат,

аябай/абдан көп. onda hısım akraba ~süne bereket анда тууган- туушкан деген сан-саат. ~ sepet

түп көтөрө, жабыла, үйрү-тобу менен. ~ sepet bize geldiler түп көтөрө бизге келишти. ~ ~ көп-

төгөн, жайнаган. ~ ~ arkadaşları var жайнаган достору бар. ~den ayrılan kuzuyu kurt kаpar мак.

бөлүнгөндү бөрү жейт.

sürücü айдоочу (мал/араба/машине айдаган).

sürücül үйүр-үйүр болуп жашаган.

sürükleme сүйрөтмө.

sürüklemek 1. сүйрөп баруу/кетүү.

beni buraya sürükleye-sürükleye getirdiler мени бул жерге сүйрөп алып келишти. 2. агызып/алып

кетүү (суу, сел ж. б. ). 3. азгыруу, алып баруу, жолго салуу. felakete

~ балакетке кабылтуу. kötü yola ~

жаман жолго түшүрүү.

sürüklenmek 1. сүйрөлүш. 2. алып ба- рылыш, кириптер болуш, кирип

калыш. 3. созулуш, уланыш. bu

dava iki yıl sürüklendi бул доо дагы эки жылга созулду.

sürükleyici 1. жетелеген, тарткан, түрт-

көн. 2. азгырган, таасирленткен, кызык.

sürüm 1. талап, сатыш, өтүм (бир то-

вардын). bu malın ~ü yok бул товардын өтүмү жок. 2. колдонуу. bu para ~den kaldırıldı бул акча

колдонуудан чыкты. 3. партия. malın bir ~ü товардын бир партиясы. ~ ~ sürünmek сүйрөлүү,

сандалуу, азабын тартуу.

sürümek 1. сүйрөө. eteğini ~ этегин сүйрөө. 2. сүйрөө, буксирге алуу.

3. узартуу, сүйрөө, кечеңдетүү

(бир ишти).

sürümlü талабы күчтүү, сатышы жак-

шы, өтүмдүү.

sürünceme: ~de bırakmak (бир ишти)

болбогон жерден кечеңдетүү/соз-

дуктуруу. ~de kalmak болбогон жерден кечеңдөө/создугуу.

süründürmek 1. сүйрөлтүү. 2. кыйноо,

азап тарттыруу.

sürüngen 1. зоол. сойлоп жүрүүчү. 2.

бот. чырмоок. ~ sap чырмалып

өскөн сабак.

sürünmek 1. сүйрөлүү, жылуу. 2. сүрү- нүү, сыйпануу. 3. чачынуу. koku ~

атыр чачынуу. 4. сүртүнүү. duvara

~ дубалга сүртүнүү. 5. сойлоо. 6.

кыйынчылык тартуу, кыйналуу.

sürüştürmek 1. сүргүлөө, сыйпалоо. 2. сүрө/сүйкөй салуу, чала-була сүйкөө.

Süryanî суриани, сириялык христиан.

Süryanîce суриани тили.

süs 1. жасалга, кооздук, көрк. ~ eşyası

кооздук буюму. ~e düşkün кооз- дукту жакшы көргөн, сыланкороз.

2.ад. кооздук, көркөмдүк. divan

şiiri ~e önem vermiştir диван ырларында көркөмдүккө көп маани берилген. ~ için кооздук ка-

тары. ~ püs жасалга-масалга. (ken-

dine) … ~ü vermek ... сыяктуу бо- луп көрүнүү ...ын кейпин кийүү. kendine araştırmacı ~ü vermiş өзүн изилдөөчү кылып көрсөтүптүр.

süsen бот. ирис (İris).

süsleme жасалга, кооздомо.

süslemek 1. кооздоо, жасалгалоо, көрк- төндүрүү. 2. өтм. жасап-түзөп сүйлөө. 3. өтм. бүтүн кемчили-

гин бетине айтуу. süsleyip püsle- mek жасап-түзөө.

süsleniş жасаныш, жакшы кийиниш,

боёнуш.

süslenmek жасануу, кооздонуу. süslenip püslenmek боёнуп-тарануу,

жасанып-түзөнүү.

süslü 1. жасалгаланган, кооздолгон. 2.

кооздукка, тышкы көрүнүшкө

маани берген көтөнкооз, көйрөң.

3.боёнгон. ~ kadın жасанган аял.

süzme сүзмө.

süsmek, -er сүзүү. inek süsmüş уй сү- зүп жибериптир.

süspansiyon хим. суспензия.

süssüz жасалгалсыз, жупуну, одоно.

süt, -tü 1. сүт. 2. (өсүмдүктөрдө) сүт, латекс. 3. урук (эркек балыктын).

4.арго бензин. ~ ağacı бот. сүт дарагы (Brosimum galactodendron).

~ asidi хим. сүт кислотасы. ~

beyaz аппак, сүттөй аппак. ~ü bozuk тукуму/жатыны бузук. ~ü burnundan çıkmak сүтү/ичкени

мурдунан чыгуу. ~ çalmak бузук сүт менен ууландыруу/оорутуу (эмчектеги баланы). ~ü çekilmek

сүтү тартылуу. ~ çocuğu 1) эмчек- теги бала. 2) өтм. тажырыйбасыз, чоркок киши. ~ danası сүт эмген

музоо. ~ dişi сүт тиш. ~ dökmüş kedi gibi сүт төгүп алган мышыктай (күнөөкөр болуп). ~

gibi сүттөй (ак, таза). ~üne havale etmek сүтүнө/абийирине коюу.

~üne kalmak абийирине калуу. ~

kardeş эмчектеш. ~ kesimi (бала-

ны) эмчектен чыгаруу. ~ kırı (ат үчүн) ак боз ат. ~ kuzusu 1) сүт эмген козу. 2) сүт эмген бала. 3) эрке чоңойтулган (киши). ~ mavisi ачык көк (түс). ~ otu бот. сүт оту (Polygala). ~ şekeri хим. сүт шекери, лактоза. ~ü temiz тукуму/ жатыны жакшы. ~ tozu кургак сүт.

~ vermek эмизүү. ~ten ağzı yanmak

сүткө оозун күйгүзүп алуу, (бир нерседен) ачуу сабак алуу. ~ten ağzı yanan yoğurdu/ayranı üfleye-

rek içer мак. сүткө оозун күйгүз- гөн айранды үйлөп ичет.

sütana, sütanne эмчек эне.

sütbaba эмчек эненин күйөөсү

sütbesüt чыныгы, нукура, таза. ~ çingene чыныгы цыган.

sütçü сүт сатар.

sütlâç, -cı сүтлач (сүт, күрүч, шекерден жасалган таттуу).

sütleğen бот. сүт чай (Euphorbia).

sütlenmek сүт келүү (желинге/

эмчекке).

sütliman 1. тынч, бейпил, жымжырт. 2.

өтм. ызы-чуусуз, чыр-чатаксыз.

sütlü 1. сүттүү, сүтү көп. 2. саалган,

саан, сүт берген. 3. сүт кошуп жа- салган. ~ çikolata сүттөн жасалган шоколад. ~ kahve сүттүү кофе. 4.

бот. сүт(түү). ~ bezelye сүт буурчак. ~ mısır сүт жүгөрү.

sütoğul, -ğlu эмчек уул.

sütölçer лактометр.

sütre 1. парда, көшөгө. 2. аск. далдоо/ жашынган/бекинген жер.

sütsü биол. , хим. эмульсия.

sütsüz 1. сүтсүз. ~ kahve карандай ко- фе. 2. сүтү аз/жок. ~ inek сүтсүз

уй. 3. каткан, өтө бышып кеткен. ~ mısır өтө бышкан жүгөрү. 4. теги/ тукуму жаман. к. ~ü bozuk.

sütsüzlük,-ğü 1. сүтсүздүк. 2.өтм. теги/тукуму начардык. 3. жүзү- каралык, арамзаалык.

sütun 1. архит. устун, тирөөч, колон-

на, мамы. 2. мамыча, колонка (га- зета, журналдарда). 3. түрмөк- түрмөк болгон, түрмөктөлгөн. alev

~u жалын түрмөгү. 4. сап, тизмек. rakam ~u сандардын сабы/тизме- ги. ~ ~ түрмөк-түрмөк, күргүштө-

гөн. ~ ~ su күргүштөгөн суу.

sütyen к. sutyen.

süvari 1. атчан. 2. атчан аскер, кавале-

рист, кавалерия. 3. кеме капи- таны. ~ alayı атчандар полку. ~ tugayı атчандар бригадасы.

süvarilik, -ği 1. атчан аскердин кызма- ты. 2. капитандык (кызмат/мил- дет). 3. ооз. шымдын кашатына/

тизесине коюлган чүпүрөк.

süve к. söve. süveter свитер.

süyüm бир учук (жип).

süzek, -ği сүзгүч, торко.

süzeni сүзени (керип сайылган сайма

түрү).

süzgeç,-ci сүзгүч, торко, фильтр. ~ kâ-

ğıdı сүзгүч кагаз. benzin ~i бензин

сүзгүч. hava ~i авто аба сүзгүч.

yağ ~i май сүзгүч.

süzgeçli сүзгүчтүү. ~ cihaz сүзгүчтүү/

торколуу/фильтрлүү аппарат.

süzgün 1. алсыз, муун-жүүнү бош, дар- мансыз, күчсүз. 2. сүзүлгөн/кыл-

гырган сырдуу (көз караш).

süzme 1. сүзмө, сүзүп алма. 2.

сүзүлгөн, сүзмө. ~ bal сүзүлгөн

бал. ~ yoğurt сүзмө. 3. арго начар, шүмшүк (киши).

süzmek,-er 1. сүзүү, торколоо, фильтр-

лөө. tortunu ~ чөбөгөсүн сүзүп алуу. 2. кылгырып/сүзүлүп кароо.

3. сыдырып кароо, көз жиберүү.

tepeden tırnağa bir süzdü баштан- аяк бир карап койду.

süzülmek 1. сүзүлүү. bal süzüldü бал

сүзүлдү. 2. агуу. gözlerinden yaş süzüldü көздөрүнөн жаш акты. 3. кайкып учуу (куш). 4. кылгырып/

сүзүлүп кароо. 5. арыктоо, шапа- юу, жаагы шимирилүү. hastalıktan süzüldü оорудан шапайды. 6. жы-

лып жоголуу/кирүү. sessizce içeri

~ ичкери акырын жылып кирүү.

süzüm: ~ ~ süzülmek кылактап/чайпа-

лып/буралып басыш.

süzüntü 1. чөбөгө. 2. сүзүлгөндөн кал- ган нерсе.

Ş,ş түрк алфавитинин жыйырма үчүнчү тамгасы.

şa сырд. с. (yaşa’нын кыск. ) жаша!

(ураан катары үч кайталанып ай- тылат).

şaban 1. шабан (Aй календарынын

сегизинчи айы). 2. арго аңкоо, кеңкелес.

şablon 1. шаблон (сызгыч). 2. шаблон

(курал). 3. өтм. шаблон, көп кол- донулуп баркы калбаган үлгү.

şad шат, көңүлдүү, шайыр. gönlünüz ~

olsun! көңүлүңүз шат болсун!

şadırvan фонтан (жаами короосунда- гы).

şad(u)man шатман, куунак, көңүлдүү, жыргал.

şafak, -ğı таң, саар. ~ ağarmak таң ага-

руу. (birinde) ~ atmak маселенин/ кырдаалдын жооптуулугун түшү- нүү. ~ sökerken таң атканда.

Şafiî 1. мус. Исламдагы төрт суннит мектебинен бири. 2. бул мектепти тутунган киши. ~ köpeği 1) балит,

ыпылас (киши). 2) түрү суук. ~ kö- peğine dönmek бети-башын булгап алуу. ~ köpeği gibi titremek калты-

рап-титирөө.

Şafiîlik, -ği мус. шафилик.

şaft, -tı мех. өзөк.

şaful, -lü кадак (бал салчу).

şah I (ат) арткы эки аягы менен туруу.

~a kalkmak (ат) эки аяктап туруу.

şah II 1. шах/шаа, өкүмдар. 2. шахм.

шах, король. 3. эң мыкты/ жогорку.

~ımı bu kadar severim колумдан

келе турганы ушунча. ~ damarı анат. аорта.~ iken şahbaz olmak шах экени аз келгенсип, жолдуу

да чыкканын кара (түрү сууктун кебетеси дагы да кетип, келесоонун келесоолугу дагы да

артканда какшык иретинде айтылат).

şahadet, -ti 1. күбө, күбөлүк. ~te bulun-

mak/~ etmek күбөлүккө өтүү. 2. далил. 3. бир идея үчүн шейит болуу. ~ getirmek келиме келти-

рүү. kelimei ~ келимеи шахадет. ~ parmağı сөөмөй.

şahadetname 1. диплом, күбөлүк, сер-

тификат. 2. күбөлүк, документ. aşı

~si эмделгени тууралуу жазуу.

şahane 1) шахка/падышага тиешелүү/

ылайык. 2) сонун, мыкты, кере- мет. ~ düğün oldu сонун той болду. şahap, -bı учкан/кайган жылдыз, мете-

ор.

şahbaz 1. чоң. 2. жолдуу, ак жолтой, шылуун.

şaheser шедевр, чыгарманын шаасы.

şahıs, -hsı 1. киши, индивид. 2. өз, өзүмдүк. ~ mülkiyeti өзүмдүк

менчик. ~ıma ait өзүмө тиешелүү.

3. грам. жак. ~ ekleri жак мүчөлөрү. ~ zamirleri жактама ат

атоочтор. 3. каарман (пьесада). şahika чоку, төбө, уч (мис. тоонун). şahin зоол. ылаачын (Buteo buteo). ~

bakışlı бүркүт кабак.

şahinci саяпкер (падышанын кушта- рын таптаган).

şahit,-di 1. күбө. ~ göstermek/tutmak

күбө кылуу. ~ olmak күбө болуу.

2.далил.

şahitlik,-ği күбөлүк. ~ etmek күбөлүккө өтүү.

şahitsiz күбөсүз, далилсиз.

şahlanmak 1. (ат) арткы аяктары менен туруу. 2. атылып чыгуу (куш, учак). 3. өтм. жинденүү,

өзүн кармай албай калуу. 4. эргүү, шаңдануу, моокуму кануу.

şahlık, -ğı 1. шахтык (дөөлөт/сөөлөт).

1. 2.шахтык (башкаруу). 3. шахтык, падышалык (мамлекет).

şahmerdan тех. барскан, моло таш

(эгин бастырыш үчүн колдонул- ган).

şahrem: ~ ~ быт-чыт, айрык-айрык.

kumaş ~ ~ ayrıldı кездеме быт- чыты чыгып айрылды.

şahsen өзү, тикелей, жекече. ~ tanımak

өзүн таануу.

şahsî жекече, өз, өзүнө таандык, мен- чик. ~ görüş өз көз караш. ~ kanaat

өз пикир. ~ mülkiyet жеке менчик.

şahsiyat, -tı өзүмдүк, аялуу, айтылбас

(нерселер). (işi) ~a dökmek (бирөө-

гө) кастарын тигиш, кекениш.

şahsiyet, -ti 1. кишилик, жүз, жекече мүнөз, кылык. ~i anlaşılmaz киши-

лиги/мүнөзү билинбеген. 2.

салабаттуулук, зоболо. mühim bir

~ зоболосу бийик киши.

şahsiyetli 1. кишичиликтүү, адамкерчи- ликтүү. 2. зобололуу, сөөлөттүү, абройлуу.

şahsiyetsiz кишичиликсиз, адамкерчи- ликсиз.

şaibe 1. кир, так, тамга. 2. өтм. айып,

кемчилик.

şaibeli кемчилиги/айыбы болгон.

şair 1. акын (оозеки жана жазгыч). 2.

кыялкеч, романтик.

şairane 1.поэтикалуу, шаң/демөөр бер- ген, ышкы ойготкон. 2. акындар-

дай, акын сыяктуу, ыр жандуу.

şairlik, -ği акындык.

şak I туур. с. шак. ~ diye yüzüne vurdu

шак дедире бетке чапты.

şak II, -kkı 1. жарык, жарака. 2. жара/ кыя чабылган. ~ etmek жаруу, тал-

калоо.

şaka тамаша, азил. ~ya almak тамаша кылуу/көрүү. ~dan anlamak тама-

шаны/тамашалашканды билген. ~ bir yana тамашасы жок/тамаша эмес. ~yı bırak тамашаны кой. ~ya

boğmak/bozmak тамашага айлан-

дыруу. ~ etmek тамаша кылуу. ~ya gelmek тамашаны көтөрүү. ~ya gelmemek 1) тамашаны көтөрө албоо. 2) тамаша кылууга ылайык болбоо. bu iş ~ya gelmez бул ишти тамаша кылууга болбойт. ~ya getirmek 1) тамашага чалуу, оюн- чындан айтуу. 2) тамашага буруп жиберүү. ~ gibi gelmek тамаша деп ойлоо. ~ götürmez тамашасы болбоо. ~ iken kaka olmak/~yı kakaya çevirmek оюндан от чыгуу.

~ kaldırmak тамашаны көтөрүү. ~ maka derken оюн-тамаша деп атып. ~ olsun diye тамаша/күлдү- рүш үчүн. ~ söylemek тамаша ай- туу. ~ya vurmak тамашага буруу.

~sı yok тамашасы жок. eşek ~sı

одоно/орой тамаша.

şakacı тамашакөй, куудул.

şakacıktan 1. тамаша иретинде/ кы-

лып. 2. билинбей, байкалбай, оюн/тамаша ичинде. ~ epey iş görmüşüz оюн-тамаша ичинде бир

далай иш бүтүрүп коюппуз. 3.

тамаша кылымыш болуп.

şakacılık, -ğı тамашакөйлүк, куудулдук.

şakadan ойноп, тамаша кылып, калп эле. ~ söylemek ойноп айтып коюш.

şakak, -ğı анат. чыкый.

şakalaşmak тамашалашуу, азилдешүү.

şakasız тамашасыз, чындап.

şakayık,-ki бот. пион (Paeonia mascu- la).

şakıma сайрама.

şakımak 1. сайроо (куштар үчүн). 2. өтм. сайроо, сонун ырдоо (киши). şakır: ~ ~ 1. шатыр-шатыр. yağmur ~ ~

yağıyor жамгыр шатыратып жаап жатат. 2. шыдыр. ~ ~ Almanca ko- nuşur немецче шатыратып сүй-

лөйт. 3. жалт-жулт (эткен), төгүл- гөн (жарык). ~ şukur шакыр- шукур.

şakırdamak 1. шакылдоо. 2. шатыроо.

yağmur şakırdayarak yağıyor жам- гыр шатыратып жаап жатат.

şakırdatmak шатыратуу, кырсылдатуу.

parmaklarını ~ колдорун кырсыл- датуу.

şakırtı шакылдак, шатырак. el ~sı ала-

кан чапканда чыккан үн.

şakıt, -tı зоол. мурена (Muraena helcna).

şaki каракчы, зөөкүр.

şakilik, -ği каракчылык, зөөкүрлүк. şakir ыраазы болгон, кадыр билген. şakirt, -di шакирт, окуучу.

şaklaban 1. куудул, маскарапоз, шут. 2. шарлатан. 3. жасакер, кошоматчы. şaklabanlık, -ğı 1. куудулдук, маскара-

поздук. 2. шарлатандык. 3. жаса- керлик, кошоматчылык.

şaklamak шакылдоо. kamçı şakladı

камчы шакылдап тийди.

şaklatmak шакылдатуу, шак дедиртүү.

bir tokat şaklattı бир муштап

жиберди.

şakrak 1. шаңдуу, көңүлдүү, шайыр

(киши). 2. шаңкылдаган. ~ bir kah-

kaha шаңкылдаган күлкү. ~ kuşu

зоол. снегирь (Pyrrhula pyrrhula).

şakraklık,-ğı шаңдуулук, шайырлык,

көңүлдүүлүк.

şakşak, -ğı 1. кастаньета. 2. шакылдак, такылдак.

şakşakçı 1. жасакер, кошоматчы. 2. театр. жалданган көрүүчү (кол чабуу үчүн).

şakşakçılık,-ğı жасакерлик, кошоматчы- лык.

şakul,-lü тех. салмоор (жердин тигин/

түздүгүн өлчөгөн курал).

şakullemek 1. салмоор менен өлчөө

(жердин түздүгүн). 2. өтм.

текшерүү.

şal 1. кашемир (токума). 2. шаль. ~ deseni шалдын гүлү. ~ örneği шал-

дын гүлү салынган жамынчы

(жемперлерде колдонулган).

şalgam 1. бот. шалгам, чалкан (Brassi-

ca rapa). ~ suyu шалгам суусу/

маңызы. 2. арго кеңкелес, дөөпөрөс.

şallak 1. жылаңач. ~ mallak энеден туу-

ма. 2. шалтак, кир.

şalter элек. ачкыч, коммутатор.

şalvar шалбар. ~ gibi шалбардай (кең).

şam: ~ baba 1) шамбаба (таттуу түрү) .2) өтм. үй-бүлөсүнө карашсыз ата.

Şam Дамаск. ~ fıstığı антеп мистеси. şama момго матырылган билик. şamama 1. жыттуу майда коон. 2. оо-

рулуу, алсыз. ~ gibi кичинекей, сүйкүмдүү киши.

şaman шаман, кам.

şamandıra 1. дең. калкыма (металл челек; алкактарына портто кеме байланат). 2. калкыма (кеменин

багытын көрсөткөн бал челек). 3.

керосин чырактын билиги.

şamanizm шаманизм.

şamanlık, -ğı шамандык.

şamar жаакка чапма. ~ atmak жаакка чаап жибериш. ~ oğlanı топурагы

жеңил киши. ~ yemek жаактан ары жеп алыш.

şamata ызы-чуу, күрү-гүү. ~ etmek/ko-

parmak/yapmak ызы-чуу чыгаруу. şamatacı чыр, чатак, тажаал (киши). şamatalı чырдуу, чатактуу, ызы-

чуулуу.

şamdan шамдал, шам.

şamdancı 1. шамдал жасаган/саткан

киши. 2. тар. (сарайларда) жа- рык иштеринен жоопкер киши.

Şamî дамаскылык.

şamil 1. ичине/кучагына алган, камты- ган. 2. жалпы. ~ olmak (бир нер- сени) өз ичине алуу.

şampanya шампан. ~ rengi шампан түс- түү.

şampinyon бот. шампиньон (козука-

рын түрү). şampiyon чемпион. şampiyona чемпионат.

şampiyonluk, -ğu чемпиондук (наам).

şampuan шампунь.

şan I 1. шаң, даңк, атак. 2. намыс, жак- шы ат, шарапат. ~ına düşmemek

атына жарашпоо. ~ına lâyık olmak шаңына ылайык болуу. ~ından olmak/yakışmak шарапатына/ша-

ңына жарашуу. ~ vermek атак алып келүү. ~ına yedirememek ичине сиңдире албоо.

şan II муз. ырдоо. ~ dersleri ырдоо са- багы.

şangır: ~ ~ же ~ şungur шаңгыр-

шаңгыр, шаңгыр-шуңгур. şandırdamak шаңгыроо. şangırtı шаңгырак, шаңгырты.

şanjan кубулган, түрлөнгөн (түс).

şanjman (~ kutusu) тех. ылдамдык ал- маштырма кутусу.

şanlı 1. шаңдуу, атактуу, даңктуу. 2. татыктуу, ардактуу, касиеттүү. ~ şöhretli сөөлөттүү, кадыр-барктуу.

şâno театр сахна.

şans шанс, таалай, жол, бакыт. ~ın açık olsun! таалайың ачык болсун! ~ı

dönmek жолу болуу, таалайы ачы- луу. ~ını kaybetmek мүмкүнчү- лүгүн качыруу. ~ tanımak шанс

берүү. ~ı yaver gitmek бактысы ачылуу, жолу болуу. ~ı yok жолу жок, таалайы тайкы.

şanslı таалайлуу, жолдуу, шанстуу. şanslılık, -ğı таалайлуулук, жолдуулук. şansölye канцлер.

şanssız шанссыз, таалайсыз, жолсуз.

şanssızlık,-ğı таалайсыздык, жолсуздук, шанссыздык.

şantaj шантаж. ~ yapmak шантаж жа- соо.

şantajcı шантажчы.

şantiye 1. курулуш жери. 2. кеме куру- луш жери, верфь.

şantör эркек ырчы.

şantöz аял ырчы.

şantug, şantung, -gu шантунг (кездеме).

şanzuman к. şanjman.

şap I туур. с. шап, чоп. ~ diye öptü чоп

дедире өптү.

şap II, -pı ачуу таш (химиялык туз). ~ gibi өтө туздуу. ~ gibi donmak/kal-

mak таң калгандан сүйлөй албай калуу. ~ hastalığı шарп илдети. ~a oturmak кыйынчылык/жокчулук

ичине түшүү.

şapel дин кичине чиркөө.

şapır: ~ ~ же ~ şupur шапыр-шупур,

шалп-шалп, чалп-чалп (үн чыгарып өбүшкөн/тамак жегенде чыккан үн).

şapırdamak шалпылдоо, чалпылдоо.

şapırdatmak шалпылдатуу, чалпылда- туу. ağzını ~ оозун шалпылдатып.

şapırtı чалпылдак, шалпылдак.

şapka 1. шапка, баш кийим. 2. тех.

калпак, капкак (мис. кернейдин).

1. 3.телпек (козукарындын). ~ çıkarmak 1) баш кийимин ала коюу. 2) өтм. күнкор болуу, баш

ийүү. ~yı ters giymek ачуусу келүү. şapkacı шапкачы, баш кийим узу. şapkalı 1. шапкалуу. 2. өтм. чет элдик.

3. үстүндө ичкертүү белгиси бар үндүү ( â, î, û).

şapkalık, -ğı 1. шапка койгуч/илгич. 2.

шапкага ылайык (материал). şaplak, -ğı шапалак, уруш, чабыш. şaplamak шап эттирүү. tokat ~ шап эт-

тирип муштап жиберүү.

şaplatmak 1. чалп, чоп эттирүү. 2. шалп эттирип уруп жиберүү.

şappadak капысынан, күтүүсүздөн, шып этип. ~ eve girmek шып этип үйгө кирип келүү.

şaprak, -ğı көрпөчө (ээрдин).

şapşal 1. илээнди, жүдөө, балит. 2.

жалкоо, көпшөк. 3. шалбыраган,

жарашыксыз (кийим). 4. аңкоо чалыш, маңыроо. ~ ~ 1) жүдөп- какап, шалбырап. 2) аңырайып.

şapşalak илээнди, өз боюна карабаган. şapşallaşmak жүдөө, шалбыроо. şapşallık, -ğı 1. жүдөөлүк, илээндилик.

2. аңкоолук, маңыроолук.

şar: ~ ~ шар-шар (суунун үнү).

şarabî кызыл шарап түстүү.

şarampol, -lü арык, аңгек (жол жээгин-

деги). ~e yuvarlanmak арыкка/аң- гекке кирип кетүү.

şarap, -bı шарап. beyaz ~ ак шарап. kır-

mızı ~ кызыл шарап. ~ gibi шарап- тай.

şarapçı 1. шарапчы, шарап жасаган/

саткан киши. 2. шарапты сүйгөн киши.

şarapçılık, -ğı шарапчылык.

şaraphane шарапкана (шарап жасал- ган/ сакталган/сатылган жер).

şarapnel шрапнель.

şarbon 1. мед. күйдүргү (малдын жу- гуштуу оорусу). 2. көмүр.

şarıl: ~ ~ шарыл-шарыл. ~ ~ akmak

шарылдап агуу (суу).

şarıldamak шарылдоо.

şarıltı шарылдак. derenin ~sı суунун

шарылдагы.

şarj 1. жүк. 2. элек. жүктөмө, толтурма

(батареяны). ~ etmek 1) (батаре-

яны) толтуруу, жүктөө. 2) арго

(бир нерсеге) көзү жетүү.

şarjör магазин (автоматтык курал-

дарда).

Şark Чыгыш. ~ dilleri чыгыш тилдери.

~ çıbanı мед. чыгыш чыйканы.

şarkadak туур. с. шак. ~ tokadı indirdi

шак дедирип чаап жиберди.

şarkı 1. обондуу ыр. 2. күү. 3. ад.

уйкаш жазылган ыр түрү. ~ söyle- mek/okumak ырдоо. ~ sözü ырдын сөзү.

şarkıcı ырчы.

şarkıcılık, -ğı ырчылык.

şarkî чыгышка мүнөздүү/тиешелүү.

şarkiyat,-tı чыгыш таануу, ориенталис- тика.

şarkiyatçı чыгыш изилдөөчү, ориента-

лист.

şarküteri чучук/колбаса/сосиска сат- кан дүкөн.

şarlamak к. şarıldamak.

şarlatan шарлатан, көз боёмочу.

şarlatanlık, -ğı шарлатандык.

şart,-tı шарт. сал. koşul. ~lar altında

шарттар алдында. ~a bağlamak шартка байлоо. ~ değil шарт/керек эмес, кереги жок. ~ etmek өзүнө

өзү шарт коюу, ант берүү. ~ kipi грам. шарттуу ыңгай. ~ koşmak/koymak шарт коюу. ~

olmak болушу сөзсүз керек/ шарт болуу. ~ olsun! шерт/ант болсун! ~ şurt tanımaz шартка көнбөс. ~lar

yaratmak шарт түзүү. ~ı yerine getirmek шартын аткаруу.

şartlamak мус. үч жолу чайкоо (Ислам

шартында үч жолу жууш аркылуу ар нерсе киринен арылат).

şartlandırmak шарттандырыш, шарт-

туу системага көндүрүш (мис.

кишилерди/ жаныбарларды).

şartlanmak 1. психол. шарттануу, адат-

ка айлануу. 2. мус. үч жолу жуунуп киринен арылуу.

şartlaşmak келишүү,макулдашуу,

шартташуу (тараптар).

şartlı 1. шарттуу, шартка байланыш- туу. 2. мус. киринен арылган. 3.

ант/ сөз берген. ~ birleşik cümle грам. шарттуу татаал сүйлөм. ~ refleks психол. шарттуу рефлекс.

şartname шартнаама, келишим, конт- ракт.

şartsız 1. шартсыз. 2. мус. киринен

арылтылбаган. ~ refleks психол.

шартсыз рефлекс.

şaryo 1. тех. (бир куралдын) кыймыл-

дуу бөлүгү. 2. (машинкада) жыл- дыргыч тетик. 3. кичине вагон (машинелер ташылган).

şasi 1. тех. шасси, рама (мис. автомо- билде). 2. фото фотопластинкалар кутусу. 3. (курулушта) сүрмө ал-

как.

şaşaa 1. жарык, жаркырак. 2. өтм. сал- танат, шаан-шөкөт.

şaşaalı 1. жаркыраган, жалтылдаган. 2.

көркөмдүү, салтанаттуу, шаан- шөкөттүү. ~ düğün шаан- шөкөттүү той.

şaşakalmak селдейип/таң калып калуу.

şaşalamak аң-таң калуу, абдырап/даб- дырап калуу.

şaşı чалыр (көз). ~ bakmak чалырайып караш. ~ gözlü чалыр көздүү.

şaşılası кызык, таң калычтуу.

şaşılaşmak чалыр болуу/тартуу, чалы- раюу.

şaşılık, -ğı чалырлык.

şaşırmak 1. таң калуу. 2. адашуу (жол- дон). yolunu ~ жолунан адашуу. 3. жаңылуу, адашуу, башы айлануу/

катуу. hesabını ~ эсептен жаңылуу. şaşırtıcı таң каларлык/калычтуу, ук- муштуу, баш айландырган. ~

olmak таң калычтуу болуу.

şaşırtma 1. таң калтырма. 2. кыйыш- тырма (өсүмдүктөрдү).

şaşırtmaca баш айлантма (оюн).

şaşırtmak 1. таң калтыруу. 2. жолдон адаштыруу, азгыруу, жазгыруу,

жаңылтуу. 3. кыйыштыруу (өсүм-

дүктөрдү).

şaşkaloz чалыр көздүү.

şaşkın 1. алдастаган, алапайын таппай калган, карбаластаган, таң калган.

2. оозун ачкан, аңкоо, макоо,

далдыраган. ~ bir hâlde алдастап, карбаластап, таң калып. ~a çevir- mek таң калтыруу, башын айлан-

туу. ~a dönmek башы айлануу, карбаластоо. ~ ~ кайсалап, чочу- лап, таң калып. ~ ~ bakmak чо-

чулап караш.

şaşkınlık, -ğı 1. таң калычтуу/чочуткан

(абал). 2. аңкоолук, момундук. ~a

uğramak таң калып калуу.

şaşmak 1. таң калуу. son gelişmelere

şaşmamak mümkün değil акыркы

жаңылыктарга таң калбай коюу мүмкүн эмес. 2. жаңылуу, адашуу, чаташтыруу. gününü ~ күнүн ча-

таштыруу. 3. (тангыч сүйлөм-

дөрдө) кайтпас, кайра тартпас. bildiğinden şaşmaz өз билгенин бербейт.

şaşmaz өзгөрбөс, жаңылбас.

şataf ооз. кооздук, сөөлөт.

şatafat,-tı шаан-шөкөт, көркөмдүк,

кооздук, сөөлөт.

şatafatlı шаан-шөкөттүү, көркөмдүү, сөөлөттүү.

şathî сатиралык, юмордук, күлкүлүү.

şatır 1. шатыра-шатман, көңүлдүү. 2.

тар. (салтанаттарда) падыша-

ны, вазирди коштоп жүрүүчүлөр.

şatırtı шатырак, шуудурак.

şato сепил. ~ gibi чоң, сөөлөттүү.

şayak, -ğı саржа (жүн кездеме).

şayan татыктуу, ылайык, арзыган. dik- kate ~ көңүл бурууга татыктуу.

hürmete ~ урмат-сыйга ылайык.

şayet эгер, кокус. ~ yanılırsam düzeltin

кокус жаңылып кетсем, түзөл-

ткүлө.

şayia жайылган кабар, аңыз сөз.

şebboy бот. ак баш маттиола (кооздук

өсүмдүгү) (Matthiola incana).

şebek 1. зоол. бабуин (Papio cynocepha- lus). 2. түрү суук, арсыз (киши).

şebeke 1. байланыш түйүндөрү (өлкө боюнча). 2. өтм. уюшкан топ, банда, шайка. 3. күбөлүк карты

(студенттердин).

şebnem ад. шүүдүрүм.

şecaat, -ti каармандык, баатырдык, жү-

рөктүүлүк.

şecere санжыра, генеалогия, тек.

şecereli 1. тектүү, ата-бабасы дайын-

дуу. 2. асыл тукум (айбан).

şef шеф, башчы. ~ garson баш офици- ант. masa ~i бөлүм башчысы.

orkestra ~i дирижёр.

şefaat, -ti арачылык, ортомчулук. ~ et- mek/ ~te bulunmak арачылык/ор-

томчулук кылуу.

şeffaf тунук, ачык.

şeffaflaşmak тунуу, тунук тартуу.

şeffaflık, -ğı тунуктук, ачыктык.

şefkat,-ti мээрим, боорукердик, ак кө- ңүлдүк ырайым.

şefkatli мээримдүү, боорукер, ак көңүл,

ырайымдуу, адамкерчиликтүү.

şefkatsiz таш боор, мээримсиз, катаал, адамкерчиликсиз.

şefkatsizlik,-ği таш боордук, катаалдык.

şeflik,-ği 1. шефтик (кызмат/милдет).

2. шефтик (контора). 3. бөлүм

(шеф тарабынан башкарылган).

şeftali 1. бот. шабдаалы (Persica vulga- ris). 2. шабдаалы (мөмөсү).

şehadet к. şahadet.

şehevî эротикалык, жыныс эңсөөсүнө байланыштуу.

şehir,-hri шаар. ~ rehberi шаар картасы.

~ devleti шаар-мамлекет. ~ dışı

шаар тышы.

şehirci шаар пландоочу, шаарчылык адиси.

şehircilik,-ği шаарчылык, шаар куруу

адистиги.

şehirlerarası шаарлар арасы.

şehirleşme шаарлашма, шаарга айлан-

ма.

şehirleşmek шаарлашуу, шаарга айла- нуу.

şehirli шаардык.

şehit,-di 1. мус. шейит (Ислам үчүн кү- рөштө өлгөн). 2. шейит (Түркияны

коргоодо курман болгон). ~ düşmek/olmak шейит болуу. ~ etmek шейит кылуу.

şehitlik,-ği 1. майданда өлүш. 2.

шейиттик, шейиттер көрүстөнү.

şehlâ 1. бир аз чалыр көздүү (аял). 2.

чекир (көз).

şehname ад. шахнаме, тарыхый поэма.

şehremini тар. мэрия (Анкара менен

Стамбулда).

şehriye майда кесме (сорпо/палоо жа- соодо колдонулат).

şehvanî сезимтал, кумардуу, мээр коз- гогон.

şehvet, -ti 1. жыныстык арзуу. 2. эңсөө.

şehvetli 1. жыныстык арзуусу күчтүү.

2. (бир нерсени) ашыкча эңсеген, артынан түшкөн.

şehzade тар. шахзаада.

şek, -kki эск. шек, күмөн.

şehavet,-ti эск. каракчылык, зөөкүр- лүк.

şeker 1. шекер. toz ~ кумшекер. kesme ~ кант. 2. конфет. ~ dağıtmak кон- фет таратуу. 3. мед. шекер оо-

русу. ~ bayramı орозо айт. ~ gibi шекердей таттуу. ~ hastası шекер оорусу бар, диабетик. ~ kamışı

бот. кант тростниги (Saccarum officinarum). ~ pancarı бот. кант кызылчасы (Beta vulgaris var rapa).

şekerci шекер/конфет жасаган/саткан киши/дүкөн. ~ boyası бот. амери- ка жүзүмү (Phytolacca americana).

şekercilik,-ği шекерчилик (өнөр жайы).

şekerleme 1. шекер кошмо, шекерлеме.

2. шекер капталган жемиштер,

конфет. 3. өтм. куш уйкусу, чырм этип алма.

şekerlemek шекер кошуу/каптоо, ше-

кер менен кайнатуу.

şekerlenmek 1. кантка айлануу. 2. кан- ты эрибей калуу. reçel şekerlendi

вареньенин шекери чыгып калды.

şekerleşmek 1. шекери бөлүнүп калуу, кристаллдашуу. 2. өтм. сүйкүм-

дүү/ татынакай болуп чыгуу.

şekerli 1. шекерлүү, канттуу. 2. таттуу.

~ kahve таттуу кофе. 3. диабетик,

шекер оорусу бар.

şekerlik, -ği 1. конфет салгыч. 2. шекер жасоого ылайык.

şekerpare 1. таттуу өрүк түрү. 2. түрк таттуусу.

şekerrenk, -gi 1. саргыч түс. 2. арго бу-

зук мамиле, таарыныч.

şekersiz 1. шекерсиз. 2. шекери/тат- туусу аз.

şekil, -kli 1. шекил, көрүнүш, форма. 2. сүрөт, схема, диаграмма. 3. жол, ыкма, мамиле. 4. түр, сорт,

вариант. 5. ад. түр. ~ almak шекил

алуу, формага ээ болуу. ~ bilgisi грам. морфология. ~ bilimi биол. морфология. ~ değişimcilik филос. трансформизм.~değişimi транс- формация, түр өзгөрткүчтүк. ~ ve muhteva шекил жана мазмун. ~e sokmak/koymak шекил/форма берүү. ~ ve şemail тышкы көрүнүш, кебете.

şekilci 1. филос. формалисттик. 2. фор- малист.

şekilcilik, -ği филос. формализм.

şekildeş бир шекилде/түрдө/формада.

şekillendirmek 1. бир шекил/турпат берүү. 2. түзүү, жаратуу.

şekillenmek 1. бир шекилге/турпатка ээ болуу. 2. түзүлүү, жаратылуу.

şekilli шекилдүү, кебетеленген, түрдөн-

гөн.

şekilperest, -ti к. şekilci.

şekilsiz 1. шекилсиз, формасыз. 2. сү-

рөтсүз, схемасыз. 3. түрү суук, кө- рүнүшү начар.

şeklen шекили/көрүнүшү/түрү боюн-

ча.

şekva арыз, доомат.

şelâle шаркыратма.

şelek,-ği 1. жүктөлгөн жүк. 2. токол мүйүз (айбан).

şema 1. схема, сызык, диаграмма. 2.

план.

şematik схемалык.

şempanze зоол. шимпанзе (Pan

troglodytes).

şems эск. күн.

şemsiye 1. чатыр, чатыр түрүндөгү. 2.

парашют чатыры. 3. кол чатыр. 4.

бот. чатыр гүл.

şemsiyeci кол чатыр жасаган/оңдогон/

саткан киши.

şemsiyelik 1. кол чатыр салгыч (дүкөн-

дөрдө, мекемелерде). 2. кол чатыр

жасаганга ылайык.

şen 1. көңүлдүү, кушубак, шайыр, ачык-айрым(киши). 2. шаңдуу,

шайыр, көңүл көтөргөн. ~ şarkılar

шаңдуу ырлар. ~ şakrak/şatır ша- тыра-шатман, көңүлдүү, куунак.

şenelmek 1. гүлдөп өнүгүү, өркүндөө.

2. өсүү, жайылуу (өсүмдүк).

şeneltmek байыр алдыруу, отурукташ- тыруу, жайгаштыруу (элди/калк-

ты).

şenlendirmek шаңдантуу, көңүл көтөрүү, жарп жазуу.

şenlenmek 1. шаңдануу, көңүлү ачылуу

/көтөрүлүү. 2. отурукташуу, ба- йыр алуу, жашап калуу. 3. жан-

дануу, активдүү болуу.

şenlik, -ği 1. шаңдуулук, шайырдык. 2.

оюн-тамаша, зоок, фестивал. 3.

кубаныч. ~ görmemiş тарбиясыз, билгиликсиз.

şer,-rri 1. жамандык, кастык, кара ни-

еттик, каразгөйлүк. 2. каар, касап, жаал, ачуу, кыжыр. ~ine lânet! (Кудай) анын жүзүн ары кылсын!

şer’an шарыят боюнча, шарыятка ыла- йык.

şerare учкун, чагылган жарыгы.

şerbet,-ti 1. шербет. 2. суюк дары, мик- стура. lohusa ~i жаш төрөгөн аялга берилген шербет. 3. сууда эритил-

ген нерсе. çimento ~i цемент ара- лашмасы.

şerbetçi шербет жасаган/саткан киши/

дүкөн. ~ otu бот. кулмак

(Humulus lupulus).

şerbetlemek 1. уулуу айбандардын ча-

гышына каршы дубалап коюу. 2. жер семирткич менен азыктан- дыруу (жерди).

şerbetli 1. шербеттүү, шербет кошул- ган. 2. уулуу айбандардын чагы- шын тоотпогон. 3. өтм. жаман-

дык жасоо көнүмүш болгон. 4.

өтм. ашмалтай. dayak ve hakarete

~ таяк менен жемеге ашмалтай

болгон.

şerbetlik, -ği шербет жасоого жараган.

şeref 1. намыс, абийир, сыймык, ар.

сал. onur. 2. шарапат, кадыр-барк,

сый, урмат. ~ine! урматына. ~i adına намысы алдында. ~ bahş etmek/vermek аброюн/кадыр-бар- кын көтөрүү, намыска жароо. ~ işi/meselesi намыс/абийир маселе- си. ~ kıtası ардактуу кароол. ~ misafiri ардактуу конок. ~e nail olmak/~ bulmak шарапатына ээ болуу. kendisiyle tanışma ~ine nail oldum аны менен таанышуу шара- патына ээ болдум. ~ üyesi ардак- туу мүчөсү. ~ yeri ардактуу орун.

şerefe мунаранын азан окулган жери.

şerefiye жер салыгы (чөйрөнү көрк- төндүрүү үчүн алынат).

şereflendirmek абройун көтөрүү, кадыр-баркын арттыруу, сыймык- тандыруу.

şereflenmek сыймыктануу, көтөрүлүү.

şerefli 1. сыймыктуу, ардактуу, кадыр- луу. 2. сыймык берген, абройлуу.

~ bir görev сыймыктуу милдет. 3. отурукташкан, гүлдөгөн, өркүн- дөгөн. ~ yer өркүндөгөн/өскөн

жер.

şerefsiz намыссыз, арсыз.

şerefsizlik,-ği намыссыздык, арсыздык.

şerh түшүндүрмө, ачыктама, жорум, комментарий. ~ etmek түшүндү- рүү, ачыктоо, жоруу.

şerha 1. тилим, кесим. 2. жара (мис.

кылычтын).

şeriat,-ti мус. шарыят. ~ın kestiği par-

mak acımaz мак. шарыят кескен бармак оорубайт.

şeriatçı мус. шарыятчы, шарыятты

жактоочусу/үйрөтүүчүсү.

şerif I 1. ыйык, куттуу. 2. тектүү, ак сөөк.

şerif II шериф (кызмат).

şerik эск. шерик, орток.

şeriklik, -ği 1. шериктештик. 2. шерик-

тик, жолдошчулук.

şerir эск. арамзаа, кара ниет.

şerit, -di 1. тилке, тасма, бант, лента.

ipek ~ жибек тасма. daktilo ~i ма-

шинка лентасы. 2. жол тилкеси. sağ ~ оң тилке. sol ~ сол тилке. 3. ичке кылаа/жээк (деңиздин, көл- дүн). 4. зоол. салитёр (адам/ айбан ичегисинде жашаган мите курт; Taenia). 5. анат. түйүн. ses

~leri үн түйүндөрү. ~ çizgisi тилке сызыгы. ~ metre тасма метр. ~ testere тасма араа.

şeritlemek тасма өткөрүү/тагуу.

şeritli тилкелүү, тилкеленген.

şerli кара өзгөй, арамзаа, кара ниет,

долу.

şeş алты. ~ beş bakmak чалыр көздүү. ~i beş görmek шылд. бээни төө көрүү

(мас абалында).

şet,-ddi 1. эск. катуу/чытырата байлоо, таңуу. 2. муз. өз тонунун алдында

же үстүндө чалуу.

şetlant, -dı шотланка (кездеме түрү).

şev 1. жантайма, боор, эңкейиш, ай-

дөөш. 2. жантык, ийилген. ~ duvar

жантык дубал.

şevk 1. каалоо, эңсөө, энтузиазм. ~le

sarılmak (бир нерсеге) жан дили менен киришүү. 2. кубаныч, сүйү- нүч, экстаз, ээликме. ~e gelmek 1)

эңсөөсү артуу. 2) өзүн жоготуп коюу, экстазга кирүү. ~e getirmek сезимдерин козгоо, ээликтирүү. ~i

kırılmak көңүлү/шаабайы сууп калуу.

şevket, -ti улуулук, зоболосу/шаңы би-

йиктик (падыша, султандар үчүн колдонулган).

şevketli улуу, зобололуу, шаңы бийик.

şevyot, -tu шевиот (кездеме).

şey 1. (н)еме, нерсе, бирдеме. bir ~ бир- деме. ona bir ~ler oluyor ага бир-

демелер болуп атат. bir ~ mi oldu? бирдеме болдубу? bir ~in kalmaz эчтекең калбайт (айыгып ке-

тесиң). bir ~ değil эч нерсе эмес, арзыбайт (ырахматка жооп ка- тары айтылат). bir ~e benzetmek

бирдемеге окшоштуруу. bir ~

yerine koymamak көңүл бурбоо, таназар албоо. çok ~ көп нерсе. her

~ ар нерсе, баары. her ~i abartıyor

баарын күчөтүп жиберет. 2. нерсе, зат.

şeyh 1. мус. шейх, тарикат башчысы.

Mevlevî ~i мевлевилер шейхи. 2. арап уруу башчысы. ~in kerameti kendinden menkul шейхтин кере-

мети өзүнө маалым (көтөрүлүп сүйлөгөндөргө ишенбегендикти билдирет).

şeyhülislâm тар. шейхүлислам (Ос- манлы Императорлугунда эң жо- горку дин кызматкери).

şeytan 1. шайтан. 2. өтм. куу, шумпай, айлакер киши. 3. өтм. акылдуу, шок, тентек (бала). 4. өтм. арам-

заалык, кара ниеттик. ~ın alt/art bacağı акылдуу, тентек, шок (бала). ~ aldatmak шайтан

азгыруу. ~ arabası кырка тартып абада учкан уруктар ~ın ayağını kırmak кайраттануу, бир ишти

жасоо үчүн өзүндөгү бөгөттү жеңүү. ~ azapta gerek сооп/чала болот! ~ları başına toplanmak/üşüş-

mek шайтаны кармап калуу, жини келүү. ~ çekici тентек/сүйкүмдүү бала. ~ diyor ki шайтан сайып

жатпайбы. ~ dürtmek шайтан са- йып/түртүп. ~ elini çekmiş шайтан колун тарткан (өтө улгайган

киши). ~ geçmiş gibi кулак-мурун кескендей жымжырттык. ~ gibi шайтандай (акылдуу, амалдуу). ~

görsün yüzünü жүзүн шайтан көрсүн! ~ kulağına kurşun! шайтан укпасын! көз тийбесин! ~ kuşu

зоол. жарганат түрү (Rhinolophus ferrum equinum). ~a külahı/ pabucu ters giydirmek шайтандын өтүгүн

терс кийдирет (куу, митайым). ~ maymunu зоол. шайтан маймылы (Pithecia satanus). ~a parmak

ısırtmak шайтандан ашып кетүү. ~

şaşırttı шайтан азгырды. ~ taşla- mak шайтанга таш ыргытуу (ажы- га бараткан жолдо жасалчу ырас- ми). ~ tırnağı 1) тырмакка кошу- луп чыккан кемирчек тери. 2)бот. шайтан тырмак (Phyteu- ma). ~ tüyü olmak бир шайтаны бар (өзүн башкаларга сүйдүрүү жөн- дөмү болуу) . ~ uçurtması батперек.

~a uymak шайтандын тилине кирүү. ~ın yattığı yeri bilmek коёндун жатагына чейин билүү.

şeytanca шайтанча, шайтан сымал. şeytanî шайтанга мүнөздүү, шайтандай. şeytanlık, -ğı шайтандык. ~ etmek шай-

тандык кылуу.

şezlong, -gu шезлонг.

şık I 1. келишимдүү, жарашыктуу, мо-

дага ылайык. 2. келишимдүү/ жарашыктуу кийинген. 3. өтм. орундуу, ыктуу. ~ cevap орундуу

жооп.

şık I, -kkı жол, чечим, альтернатива. iki

~tan birini seçeceksiniz эки жолдон

бирин тандап аласыңар.

şıkır: ~ ~ 1) шатыр-шатыр. ~ ~ para saymak шатыр-шатыр акча саноо.

2) кырс-кырс. ~ ~ oynamak 1) колун кырсылдатуу. 2) мыкты бийлөө.

şıkırdamak 1. шыңгыроо (тыйындар).

2. кырсылдоо, шаңгыроо.

şıkırdatmak 1. шыкылдатуу. 2. арго

тыйындын үнүн угузуу (үмүт эт- тирүү).

şıkırtı шыңгырак. para ~sı тыйындын

шыңгырагы.

şıklık келишимдүүлүк, жарашыктуу- лук.

şıldır: ~ ~ туур. с. жаркыраган, жады- раган (көз).

şıllık,-ğı ашкере боёнгон/жасанган аял,

ойсоке.

şımarık,-ğı эрке, талтаке, оосар, ээн баш.

şımarıklık, -ğı эркелик, оосарлык, ээн

баштык.

şımarmak көбүү, чектен чыгуу, эрке- лөө, оосар/ээнбаш болуу.

şımartmak эркелетүү, көптүрүү, ээн баш кылуу.

şıngır: ~ ~ туур. с. шыңгыр-шыңгыр.

şıngırdamak шыңгыроо.

şıngırtı шыңгырама, шыңгырак.

şıp: ~ ~ 1. туур. с. тып-тып (суу).

damdan ~ ~ su damlıyor чатырдан тып-тып деп суу тамчылап жатат.

2. капыстан, шып этип. ~ diye

geliverdi шып этип келип калды.

şıpıdık бутка салма, шлёпанцы.

şıpır: ~ ~ 1. туур. с. чыбырчыктап. al-

nından ~ ~ ter damladı чекесинен чыбырчыктап тер чыкты.2. шы- быр-шыбыр, шыбыргактап (жаа-

ган жаан).

şıpırtı тыпылдак. mutfaktan gelen su ~sı rahatsız ediyordu ашканадан кел-

ген суунун тыпылдагы тынчын алып жатты.

şıppadak күтүүсүздөн, шып этип,

капысынан.

şıpsevdi туруксуз, күндө ашык, жүрөө- нөк.

şıra 1. жүзүм ширеси. 2. шире (мөмө- лөрдүн). elma ~sı алма ширеси. 3. арго кырылган апийим.

şırak туур. с. шарт, шырк (мис. кылыч суурулганда чыккан үн). ~ diye шарт эттирип.

şırakkadak күтүүсүздөн, капыстан. ~ düşüp bayıldı капысынан жыгы- лып эси ооп калды.

şıralı ширелүү. ~ üzüm ширелүү жүзүм. şırfıntı жеңил ойлуу, аягы суюк (аял). şırıl: ~ ~ туур. с. шырыл-шырыл (ак-

кан суу).

şırıldamak шырылдоо.

şırıltı шырылдак. suyun ~sı суунун шы-

рылдагы.

şırınga шприц. ~ etmek/yapmak 1) ийне саюу. 2) газды/суюктукту шприц

менен сордуруу.

şırlamak шырылдоо, шырылдап агуу. Şia 1. мус. шииттер. 2. мус. шиизм. şiar эск. белги.

şiddet, -ti 1. күч, катуулук. depremin ~i жер титирөөнүн күчү. 2. ылдам- дык. rüzgârın ~i шамалдын ылдам-

дыгы. 3. зордук, зомбулук, күч. ~ kullanmak күч колдонуу. ~le 1) ая- бай, абдан, катуу. 2) күч колдонуу

менен, аёосуз, катаал. ~e başvur- mak күч колдонуу. ~ göstermek күч көрсөтүү, күчкө салуу.

şiddetlenmek 1. күчтөнүү, күч алуу, кү- чөп кетүү. 2. катуулоо, катаалда- шуу.

şiddetli 1. катуу, күчтүү. ~ soğuk катуу суук. 2. өтм. катуу, курч, кызуу. ~ tartışmalara neden oldu кызуу та-

лаштарга себеп болду. 3. катаал, кыйын, аёосуз. ~ kış катаал кыш.

şif пахта чанагы.

şifa шыпаа. ~ bulmak шыпаа болуу. ~yı bulmak/kapmak 1) ооруп калуу. 2) балакетке кабылуу. ~lar olsun!

шыпаа тапсын/болсун! (ооруган- дарга/ чүчкүргөндөргө айтылган тилек).

şifahen оозеки/сөз жүзүндө.

şifahî оозеки, сөз менен айтылган. ~ imtihan оозеки сынак.

şifalı шыпаалуу, пайдалуу. ~ bitki шыпаалуу өсүмдүк. ~ ot шыпаалуу чөп.

şifasız шыпаасыз, айыкпас (дарт).

şifon шифон (кездеме).

şifoniyer шифоньер.

şifre шифр, код. ~yi açmak/çözmek шифрди чечип/билип алуу. ~ anahtarı шифрдин ачкычы.

şifrelemek шифрлеп коюу, кодго салуу. şifreli шифрлүү, коддуу. ~ kasa шифр- ленген касса. ~ kilit шифрлүү

кулпу.

Şiî мус. шиит.

Şiîlik мус. шииттик.

şiir ад. ыр, поэзия. ~ okumak ыр окуу.

~ dizmek/yazmak ыр жазуу. ~ gibi

ыр сыяктуу (шыр, жагымдуу сөз).

şiirsel поэтикалык, ыр түрүндөгү.

şikayet, -ti 1. арыз, дат, доомат, наара- зычылык. 2. доо. ~te bulunmak арыздануу, нааразы болуу. ~

etmek 1) арыздануу. 2) доо ачуу.

şikâyetçi 1. арызданган/даттанган ки- ши. 2. доо ачкан киши. ~ olmak 1)

арыздануу, даттануу. 2) доо ачуу.

şikayetname арыз.

şike 1. спорт шике (утушту сатып

алуу). 2. өтм. айлакердик, жоо- сунсуздук (бир кызыкчылык үчүн алдын ала макулдашуу). ~ yapmak

1)спорт мелдешти алдын-ала сүйлөшүп алуу. 2) өтм. өз ара сүйлөшүп, айла-амал колдонуу.

şikeli спорт күмөндүү, таза эмес (оюн/

матч).

şilep, -bi дең. шлюпка.

Şili Чили.

Şilili Чилилик.

şilin шиллинг ( Австриянын акча бир-

диги).

şilt, -di шилт (калпак түрүндөгү эсте- лик тартуу; жеңүүчүлөргө бери-

лет).

şilte матрац, төшөк. eyer ~si ээр көрпө- чөсү.

şimal, -li эск. түндүк. Ş~ Уıldızı астр.

Алтын Казык жылдызы.

şimdi 1. азыр, ушу тапта. ~ sana mektup

yazıyorum азыр сага кат жазып жатам. 2. эми, жакында. ~ ağlaya- cak эми ыйлап жиберет. 3. эми/

азыр эле, бир аз мурун. otobüs ~ geçti автобус эми эле өттү. 4. мындан ары/кийин. ~ cevap verme

sırası onlarda мындан ары жооп бериш алардын кезеги. ~ye değin/dek/kadar азыркыга чейин,

эмдигиче. ~ ~ азыр/эми эле.

şimdiden азыртадан, эмитеден. ~ tezi yok дароо.

şimdiki азыркы, эмики, ушу таптагы.

~ler азыркылар, эмикилер, жаңы муун. ~ zaman 1) азыркы кез/ учур. 2) грам. учур чак.

şimdilik азырынча. ~ her şey yolunda gidiyor азырынча бааары жайын- да.

şimendifer 1. темир жол. 2. поезд. şimiotaksi биол. хемотаксис. şimiotropizm хим. хемотропизм.

şimşek, -ği чагылган. ~ çakmak чагыл- ган чагылуу. ~ çakmış gibi чагыл- ган тийгендей болуу. ~ gibi чагыл-

гандай (тез). ~leri üstüne çekmek катуу сындоолорго учуроо. ~ çak- madan gök gürlemez мак. жел

болбостон чөптүн башы кыймыл- дабайт (сөзм. с. чагылган чагыл- бастан күн күркүрөбөйт).

şimşir 1. бот. шамшат дарагы (Buxus sempervirens). 2. бул дарактан жа- салган тактай/буюмдар. ~ kaşık

шамшат кашык. ~ sandık шамшат сандык.

şinanay 1. диал. , сырд. с. "бах", "чир-

кин", "жыргал" сыяктуу канаат- тануу, жыргоо сезимдерин туюн- дурат. 2. муз. тра-ля-ля (реф-

рен). 3. татынакай, кооз. ne güzel ~ basmalar кандай сонун чыттар. 4. арго жок, калбады, түгөндү.

- şinas (татаал сөздүн экинчи бөлүгү) жетик, адис, шыктуу. hukukşinas укук адиси. tarihşinas тарых

адиси, тарыхчы.

şinik,-ği майда, чубурган нерселерди өлчөөчү бирдик ( = 9,25 л).

şinşilla шиншилла (көрпө).

şipşak арго дароо, ошол замат.

şipşakçı сүрөттү тез чыгарган көчмө

сүрөтчү.

şipşaklamak арго эстей калуу.

şipşirin шипширин, таптаттуу.

şir шер, арстан.

şiraze 1. полигр. мукабаны карматкан тор тасма. 2. спорт балбандардын

шымынын багалеги. ~sinden çık-

mak (бир иш) чегинен/чыйы- рынан чыгып кетүү.

şirden зоол. (кепшөөчү айбандарда)

ашказандын экинчи бөлүгү.

şirin ширин, татынакай, жакшынакай.

şirinlik, -ği шириндик, татынакайлык.

şirk, -ki дин көп кудайлуулук, полите- изм.

şirket, -ti 1. бирдик, шериктештик, ор-

токтук. 2. фирма. ~ kurmak фирма куруу.

şirpençe мед. кан чыйканы, кызыл жа-

ра.

şirret, -ti 1. тилдүү, каражаак (аял). 2.

кежир, чатак, кыйкымчыл, долу.

şirretlik,-ği кежирлик, чатактык, долу- лук.

şirürji мед. хирургия.

şiryan анат. артерия.

şist, -ti геол. , мин. сланец.

şiş I 1. шиш. ~ kebap шишкебек. 2.

шиш (түймө ишинде). örgü ~i то- кума/түймө шиши. 3. тех. өзөк.

4. кылыч, шпага.

şiş II 1. шишик. 2. шишиген. ~ gözler

шишиген көздөр.

şişe I 1. шише, бөтөлкө. 2. мед. банка. ~

çekmek банка коюу. 3. шише (чы-

рактын). 4. арго көчүк.

şişe II казык.

şişelemek шишелөө, шишелерге куюу.

şişek,-ği зоол. борук (эки жаштагы кой).

şişinmek 1. кыйынсынуу, чоңсунуу, көтөрүлүү, манчыркоо. 2. (жү- нүн/түгүн) үрпөйтүү, түктөйтүү

(айбандар коргонуу максатында).

şişirme 1. үйлө(т)мө, көптүрмө (шар-

ды, баллонду ж. б. ). 2. өтм. жел,

жасалма түрдө көбөйтмө, апыртма. ~ rakamlar жел сандар.

şişirmek 1. үйлөө, көптүрүү, жел толту-

руу. balonu ~ шарды үйлөө. 2.өтм. апыртуу, көбүртүп-жабыртуу. 3. өтм. башты оорутуу, тажатуу.

4.чала-була/арыдан-бери жасай

салуу (бир ишти).

şişkin шишиген, көпкөн.

şişkinlik, -ği шишик, көпкөн/көөп кал-

ган нерсе.

şişko семиз, толук, болук, эттүү.

şişlemek 1. шишке саюу (этти ж. б. ).

2.өтм. шиш менен сайып жиберүү.

şişlenmek шиш (бычак, канжар ж. б. )

менен жаралануу.

şişlik, -ği 1. шишкебек кылууга жарак- туу (эт). 2. шишик, шишиген/

көпкөн жер.

şişman семиз, толук (киши).

şişmanca толук, болук.

şişmanlamak семирүү, толуп кетүү.

şişmanlık семиздик, толуктук.

şişmek 1. шишип кетүү, көөп калуу. 2.

көбүү, тарсаюу, чандаюу, толуп чыгуу. karnım şişti ичим көптү. 3. тажоо. başım şişti башым ооруп

чыкты. 4. арго уялуу, тартынуу

(жасаган каталыгынан улам).

şive 1. сүйлөө бычымы, айтым, акцент.

~si bozuk бузуп/чалып сүйлөгөн.

~si Arapçaya çalıyor арапча чалып сүйлөйт. 2. айтым, говор. İstanbul

~si Стамбул айтымы. 3. ооз.

кебете, кешпир, ырай, бешене.

şiveli 1. кайсы бир айтымда/акцентте

сүйлөгөн. 2. кебетелүү, ырайлуу. şizofren мед. шизофрен (оорулуу). şizofreni мед. шизофрения (оору).

şofben суу ысытуучу.

şoför шофёр.

şoförlük, -ğü шофёрлук (кызмат/мил-

дет).

şok, -ku психол. шок. ~a girmek шокко кирүү. ~ tedavisi шок терапиясы.

şoke: ~ etmek шок кылуу, таң калтыруу. ~ olmak шок болуу.

şom: ~ ağızlı 1. каражолтой, оозу жа-

ман. 2. арамзаа, караниет.

Şor шор (эл).

Şorca шор тилинде, шорча.

şorlamak шоркуроо.

şort, -tu шорта.

şose шоссе.

şoset, -ti кыска байпак. ~ çorap байпак-

сайпак.

şoson көлөч.

şov шоу, көрсөтүү.

şoven, şovenist шовинист. şovenizm, şovenlik, -ği шовинизм. şöför к. şoför.

şöhret,-ti 1. атак, даңк. сал. ün. ~ bulmak/kazanmak атак/даңкка ээ болуу. ~ salmak таанылуу, белги-

лүү болуу. 2. атактуу/ таанымал киши. şehrin ~leri ile beraber oturduk шаардын таанымал

кишилери менен бирге отурдук.

şöhretli атактуу, даңктуу, таанымал, белгилүү, көрүнүктүү.

şölen 1. сый тамак, банкет. ~ çekmek/ vermek сый тамак бериш. 2. той.

3.санат көрсөтүүсү, оюн-тамаша.

şömüne камин. şömizye аял кофтасы. şövale мольберт.

şövalye рыцарь. ~ yüzüğü калың, кыр- дуу эркек шакеги.

şövalyelik, -ği 1. рыцарлык. 2. өтм. аш-

кере өткүрлүк, чапчаңдык, өрттүк. şöyle 1. ушинтип, минтип. 2. ушундай, ошондой. ~ bir азыраак, чала-була,

үстүртөн. ~ bir bakmak 1) үстүр- төн кароо. 2) көз чаптырып коюу.

~ böyle 1) эптеп-септеп, чала-була.

2)кадыресе, карапайым. ~ dursun

… мындай турсун, ... эле эмес, ...

айтпаганда да. ~ ki ушунтип,

ушундайча.

şöylece ушунтип, ушундай, ушундайча.

şöylesi ушунусу, мунусу, ошонусу.

şöylesine ушунтип, минтип.

şu (-nu) 1. ушу, бу(л). ~na bak! муну кара! ~ bu тиги-бу, ар ким. ~nun

bunun sözüne kulak asma анын- мунун сөзүн уга бербе. ~na buna тигиге-буга. ~ndan bundan андан-

мындан. ~ günlerde ушу күндөрдө.

~ hâlde бул жагдайда. ~ veya bu тиги же бу. ~ kadarki ушунчалык, мынчалык. şunun şurası көп болсо ушул эле/жакын эле жерде/ убакта. bayrama ~nun ~rasında üç- beş gün kaldı майрамга көп болсо, үч-төрт күн калды.

şua, -aı эск. шоола.

şubat, -tı февраль.

şube 1. бөлүм, секция, филиал.

TÖMER’in Kızılay ~si ТӨМЕРдин Кызылай филиалы. 2. класс (мек-

тепте). 3. тармак, салаа. 4. биол. класс. bir hücreliler ~si бир клетка- луулар классы.

şuh шок, ойноок, ойсоке, чоёктогон

(аял).

şuhluk,-ğu ойнооктук, эркелик, ойсо-

келик.

şule шоола, алоо, нур.

şunca ушунча, ушунчалык, мынча,

мынчалык.

şura ушу/бу жер. ~da ушу жерде. ~m ağrıyor ушу жерим ооруп жатат.

şûra кеңеш, кеңешме. sağlık ~sı сала- маттык кеңеши. Yüksek Askerî ~ Жогорку Аскердик Кеңеш.

şuracık,-ğı ушул эле/жакын эле жерде.

şuralı бул жердик, бияктык. ~ buralı ал жерден бул жерден/ар кай жактан

келгендер.

şurası,-nı бул жагы/жери, мунусу. ~ muhakkak ki ал жагы анык дечи.

~nı unutmayalım ki бул жагын унутпайлы.

şurup, -bu 1. сироп, сок, маңыз. 2. тат-

туу дарылык суусундук, микс- тура.

şuur 1. акыл-эс, сезим, түшүнүк. сал.

bilinç. ~ altı психол. аң-сезим ал- дында, ичкүдү менен. ~unu kaybetmek эсин жоготуу. ~u kapalı

olmak/~u yerinde olmamak акыл- эси ордунда болбоо. 2. аң-сезим.

~la аң-сезимдүүлүк менен. ~una

varmak көзү жетүү. ~ dışı психол.

аң-сезим тышы.

şuurlandırmak аң-сезимин курчутуу, агартуу, түшүндүрүү.

şuurlu аң-сезимдүү, түшүнүктүү, зээн- дүү.

şuursuz аң-сезимсиз.

şükran шүгүрчүлүк, ыраазычылык.

şükretmek 1. шүгүрчүлүк кылуу, шү- гүр этүү (Кудайга). 2. ыраазы

болуу (бирөөгө).

şükür,-krü 1. шүкүр/шүгүр, шүгүрчү- лүк (Кудайга). 2. ыраазычылык,

тобо. ~ etmek шүгүрлүк/тобо кы- луу. ~ler olsun! Кудайга шүгүр!

şümul,-lü 1. ичине/кучагына алма,

камтыма. 2. лог. түшүнүктөр чөй- рөсү/алкагы. ~ü içine almak кам- туу, өз ичине алуу. ~ü olmak тие-

шеси болуу.

şümullendirmek жаюу, таратуу, жарыя-

лоо.

şümullü камтыган, өз ичине алган, ар тараптуу, көп кырдуу.

şüphe шек, күмөн. ~ bırakmak шек туу- дуруу. ~ye düşmek шектене баш- тоо, күмөнсүү. ~ etmek шек саноо.

~ götürmek шектүү, шектендирген. bu işin hiç ~ götüren tarafı yok бул иштин эч шектүү жагы жок. ~ kur-

du шек, күмөн. yüreğine ~ kurdu girmek көңүлүндө күмөн пайда болуу. ~ yok күмөнсүз, шексиз.

şüpheci 1. шекчил, күмөнчүл. 2. филос.

скептик.

şüphecilik,-ği шекчилдик, күмөнчүл-

дүк, скептицизм.

şüphelenmek шектенүү, күмөн/шек са- ноо.

şüpheli күмөндүү, шектүү.

şüphesiz күмөнсүз, шексиз, анык, ачык.

T,t түрк алфавитинин жыйырма төртүнчү тамгасы.

ta тээ, так, тетиги, тетиги эле (башка бир

сөз менен белгиленген убакытты / аралыкты күчөтүү үчүн колдо- нулган бөлүкчө) . ~ аralıktan beri

bekliyorum тээ декабрдан бери кү- түп жатам. ~ baştan башынан бери.

~ çocukluğundan beri arkadaşlar

тетиги эле бала кезинен бери теңтуш. ~ oradan так ошо жерден. ~ kendisi так өзү. ~ ki болсун деп,

болушу үчүн. en ufak ayrıntısına kadar açıkladı, ~ ki herkes anlasın ар кимге түшүнүктүү болсун деп

майда-чүйдөсүнө чейин ачык түшүндүрдү.

taaccüp, -bü эск. таң калыш. ~ etmek таң

калуу.

taaddüt, -dü эск. көбөйүү, саны артуу.

taaffün эск. жыттанып / сасып кетме. ~

etmek жыттанып / сасып кетиш.

taahhüt,-dü (бир иштин) милдетин алыш, мойнуна алыш. ~ etmek (бир

ишти) мойнуна алуу, сөз берүү.

taahhütlü милдеттүү, аманат. ~ mektup

аманат кат.

taahhütname ишеним кат, жазылуу келишим/контракт.

Taâlâ Таала (Кудайдын сыпаты).

taalluk,-ku байланыш, илик, тиеше. ~ etmek тиешеси болуу.

taam даам, тамак. ~ etmek тамактаныш.

taammüden ук. билип туруп, атайылап, аң-сезимдүү түрдө (мис. жасалган кылмыш) .

taammüm жаюу, жарыялоо, таратуу.

taammüt,-dü билип туруп / атайылап жасаш, арам ой, кара ниеттик.

taannüt,-dü көгөрүү, көшөрүү, өжөр- лөнүү, баш тартпоо.

taarruz 1. аск. чабуул, сокку. ~ etmek

чабуул коюу. ~ geçmek чабуулга өтүү. ~a uğramak сокку жеш, ча- буулга кабылыш. karşı ~ каршы чабуул. 2. тийишүү, чатак үчүн шылтоо издөө.

taassup,-bu көшөкөрлүк, карандай ише- нүүчүлүк, фанатизм.

taayyün дайын. ~ etmek дайын / ачык болуу, белгиленүү.

tab, -b'ı к. tabı.

taba 1. тамеки түсү, кызгылт-күрөң түс.

2. бул түстөгү (нерсе) .

tabak,-ğı 1. табак. kül ~ı күл салгыч/ түшүргүч. yemek ~ı тамак табагы. 2.бир табакка баткандай. ~ gibi

1)табактай (түптүз, жайпак) .
2)айдан ачык, алаканга салгандай.

tabak II, -ğı теричи, тери өңдөгүч /

ийлегич.

tabaka I 1. катмар, кат. alt ~ алдыңкы катмар. üst ~ үстүнкү катмар. 2.

полигр. барак, бет (кагаздын) . 3. өтм. катмар, топ, тап (коомдогу) . orta ~dan bir aile орто катмардан

бир үй-бүлө.

tabaka II чылым кутусу, портсигар.

tabakalaşma 1. геол. катмарлашма.

2. өтм. катмарларга/таптарга ажы- рама. sosyal ~ социалдык катмар- лашма.

tabakalı катмарлуу, кат-кат.

tabakasız катмарсыз, жалаңкат.

tabakhane тери өңдөлгөн / ийленген

жер.

tabaklamak (терини) ийлөө, малмага салуу, өңдөө.

tabaklık I, -ğı табак койгуч текче / шкаф.

tabaklık II, -ğı 1. тери ийлеме / өңдөмө.

2.тери иштетме өнөрү / кесиби.

taban 1. таман, согончок (буттун) . 2.

таш таман, батек (бут кийимдин) .

3.тактай, жер (үйдүн) . 4. түп,

негиз, пайдубал (бир нерсенин) . 5. мат. негиз. üçgenin ~ı үч бурч- туктун негизи. 6. түздүк, ойдуң жер, плато. 7. геогр. сай, нук (суунун, дарыянын) . 8. болот, чың темир. ~ kılıç болот кылыч. ~ının altına takılmak артынан калбоо, ээрчип алуу. ~ları dikmek ооз. аяк серппей калыш, өлүш. ~ fiyatı эң төмөнкү баа (мамлекет тарабынан белги- ленген) . ~ halısı арго миң лиралык акча. ~ları kaldırmak таманы жерге тийбөө, аягынан чаң чыгуу. ~a kuvvet бутка Kудай кубат берсин (жөө басыш керектигин бил- дирет) . ~a kuvvet kaçmak аркасын карабай качыш. ~ patlatmak таманы тешилүү. ~ sürtmek таманын жоорутуу. ~ ~a zıt таптакыр карама- каршы. ~ tahtası бут койгуч тактай.

~ tepmek узун жол жүрүү. ~ları yağlamak 1) алыс жолго даярдануу.

2) качып кетүү, тыз коюу.

tabanca 1. тапанча. 2. суу / суюктук

бүрккүч/чачкыч, пульверизатор. 3. бүркүп боёгон тапанча. ~ atmak тапанча атыш. ~ boyası тапанча

менен бүркүп боёо. ~ çekmek тапанча сууруу, тапанча менен коркутуу.

tabansız 1. таш тамансыз, батексиз (бут кийим) . 2. негизсиз, түпсүз. 3. так- тайсыз, полсуз. 4. туруксуз, жум-

шак, бош, жүүнсүз. 5. өтм. чабал, коркок, мажүрөө, чечкинсиз.

tabansızlık,-ğı 1. боштук, туруксуздук,

жүүнсүздүк. 2. чабалдык, коркок- тук, мажүрөөлүк, чечкинсиздик.

tabanvay тамаша: ~la gitmek жөө /

басып кетүү.

tabasbus жасакерленүү, жалтактоо, кошомат кылуу.

tabelâ 1. көрнөк. 2. табель (ашканада/ ооруканада күндүк менюну/дары- ларды көрсөткөн) .

tabelâcı көрнөк / табель даярдаган уста.

tabetmek басып чыгаруу (мис.

китепти) .

tabı I, -ı 1. басуу, жарыялоо. 2. басылыш,

чыгарылыш. ikinci ~ экинчи басылыш.

tabı II мүнөз, кыял, жаратылыш.

tâbi, -ii 1. көз каранды, караштуу, ти- йиштүү. 2. аркасынан келген. 3.бай- ланыштуу. 4. моюн сунган, баш ий-

ген. 5. жактоочу, колдоочу. 6. журт- таш, жаран. ~ olmak 1) баш ийүү, моюн сунуу. 2) жактоо, колдоо. 3)

жараны / журтташы болуу (бир өлкөнүн) . ~ tutmak 1) (бирөөнү) көз каранды кылуу, баш ийдирүү. 2)

(бирөөнү) бир нерседен өткөрүү.

sınava ~ tutmak сынактан өткөрүү.

tabiat,-tı 1. табият, жаратылыш. 2.

табият, мүнөз, кыял. 3. өзгөчөлүк, сапат. arazinin ~ı жергенин өзгөчөлүгү. 4. табит. ~ sahibi табити

мыкты. 5. көнүмүш, адат. 6. мед. заңдама абалы. ~ bilgisi жаратылышты үйрөнүү (баштал-

гыч мектептеги сабак) . ~ etmek көнүмүш/адат кылып алуу. ~ kanunları жаратылыш заңдары.

tabiatıyla өзүнөн өзү, табигый түрдө.

tabiatlı 1. мүнөздүү, мүнөзү бар.

yumuşak ~ мүнөзү жумшак. 2.

табити мыкты.

tabiatsız 1. мүнөзү оор, кыялы чатак. 2.

табити начар.

tabiatüstü, -nü табияттан тышкары, таң каларлык.

tabiî 1. табигый, нукура, тубаса, жараты-

лыш. ~ afet табигый апаат/кырсык.

~ gaz табигый / жаратылыш газы. ~ kaynaklar табигый булактар. 2. ал-

бетте. ~ bunun birkaç sebebi vardır албетте, мунун бир канча себеби бар. ~ ki ананчы, антпегендечи. 3.

таза, накта, ынак, катыксыз. ~ mey- ve suları накта мөмө маңыздары. 4. көнүмүш, кадыресе.

tabiîlik, -ği табигыйлык, нукуралык.

tâbiiyet,-ti 1. көз карандылык, баш ийме, моюн сунма. 2. жарандык, журт- таштык. ~ine girmek жарандыгын кабыл алуу.

tâbiiyetsiz журтсуз, мамлекетсиз.

tabip,-bi табып, доктор. baş ~ баш табып.

tabiplik,-ği табыптык (кызмат/мил-

дет) .

tabir 1. сөз, кеп. ~ caizse/yerinde ise кеп/

сөз жөндүү болсо. 2. идиома, ай- тым. 3. термин. 4. (түш үчүн) жо- рума. ~ etmek 1) кеп / сөз айтуу.

2)деп атоо. bu hayvana ayı ~ ederler

бул жаныбарды аюу деп коюшат.

tabirci жорумчу, жоруучу (түштөрдү) .

tabirname түш жорумдары китеби.

tabla 1. жайпак себет (кыдырмачы соо- дагерлер колдонгон) . 2. жыгач па-

тунус (тамак ташыган) . 3.мангал/ очок патунусу. 4. тараза табагы. 5.күл салгыч/түшүргүч. 6. диск, чы-

гырык. makara ~ı блок чыгырыгы.

tabldot,-tu 1. табльдот (белгиленген акча боюнча берилген бир маалкы

тамак комплекти) . 2. ортоктошо жасатылган тамак.

tablet,-ti 1.фарм. таблетка. 2. кичине,

жалпак жутула турган нерселер (конфет, шоколад ж. б. ) . 3. тар. таблет (бетинде тарыхый жазуу-

лары бар бышкан кыштар) .

tablo 1. сүрөт, табло. ~ asmak сүрөт илүү. ~ yapmak сүрөт тартуу. 2.

ад. , театр. сүрөт. oyun üç perde, beş ~dan oluşuyor оюн үч көшөгө, беш сүрөттөн турат. 3. көрүнүш,

пейзаж, панорама. 4. таблица. çarpım ~su көбөйтүү таблицасы. 5. элес, эскерүү. 6. такта, жалпак бет

(мис. машиналарда) .

tabu 1. табу (ынанч) . 2. табу (сөз,

буюм, аракет) .

tabulga к. tavulga

tabur 1. аск. батальон. 2. сап, катар, колонна. ~ olmak сапка / катарга

тизилүү.

taburcu 1. ооруканадан сакайып чыгыш.

2. ооруканадан сакайып чыккан оорулуу. ~ etmek айыктырып /

сакайтып чыгарыш (ооруканадан) .

~ olmak айыгып/сакайып чыгыш

(ооруканадан) .

tabure табуретка, отургуч.

tabut,-tu 1. табыт. 2. арго жумуртка сан- дыгы.

tabutluk,-ğu 1. (жаамиде) табыт коюл- чу жер. 2. кылмышкер кыймылсыз аякта гана тура ала тургандай тар

бөлмө (жаза түрү) .

tabülatör табулятор.

tabya аск. чеп, бастион. ~ etmek

чыңдоо, коргонууну күчөтүү.

Tacik, -ği тажик.

Tacikçe тажикче, тажик тили.

Tacikistan Тажикстан.

tacil шаштырма, тездетме. ~ etmek

шаштыруу, тездетүү.

tacir соодагер. к. tüccar.

taciz 1. тажоо. ~ etmek тажатуу, тынчын алуу. ~ olmak тажоо, тынчы кетүү.

2. тийишме. cinsel ~ жыныстык мааниде тийишме. 3. тоскоолдук, бөгөт (мис. радиодо) .

taç I, -cı 1. таажы, корона. ~ giydirme таажы кийдирме. ~ giymek 1) таажы кийүү. 2) бийликке келүү. 2. шөкү-

лө (келинге тагылган) . 3. шейхтин баш кийими. 4. (эмеректе) кооз- долгон үстүнкү бөлүк. 5. бот. гүл

таажысы. 6. зоол. таажы (канат-

тууларда) .

taç II футб. топтун чийинден чыгып

кетиши. ~ beyt ад. касыйда / казалдын акыркы бейти ~ çizgisi футбол талаасынын каптал чийини.

~ damar анат. таажысымал / көк кан тамыр.~ yaprağı бот. таажыча (гүлдүн) .

taçlı 1. таажы кийген / тагынган. 2. бот. таажылуу (гүл) . 3. зоол. таажылуу (канаттуу) .

taçsız 1. таажысыз. 2. бот. таажысыз

(гүл) . 3. таажысыз (канаттуу) . ~ kral өтм. таажысыз король (бир иштин устасы) .

tadat,-dı 1. саноо, санак. 2. каттоо, эсеп- төө. 3. аск. санап жоктоо.

tadım 1. тат, даам. 2. татым, ооз тийме. 3.

биол. даам алуу жөндөмү.

tadımlık,-ğı 1. татымдык, татканга жара- гандай санда. doyumluk değil ~ той-

гондой эмес, таткандай. 2. өтм.

абдан аз.

tadil 1. өзгөртмө, алмаштырма. сал.

değişiklik. 2. жакшыртма, оңдомо. ~ etmek оңдоо, өзгөртүү, жакшыртуу. tadilat,-tı (tadil'дин көпт. т. ) өзгөрт-

мөлөр, оңдоолор.

taflan (~ ağacı) бот. лавр чиеси (P runus l auroc erasus) . ~ suyu мед. лавр

чиеси тамчысы.

tafra текеберлик, менменсинме, көтөрүл- мө, мактанчаактык. afra ~ кыйын-

сынып, керсейип. ~ satmak текебер- ленүү, кыйынсынуу, көтөрүлүп сүйлөө.

tafracı 1. текебер, керсейген, менмен- синген. 2. мактанчаак, көйрөң.

tafsil 1. (бир нерсени) толук аныктама,

майдалап түшүндүрмө. 2. (бир нерсенин) майда-бараты, ыкый- чыкыйы.

tafsilat,-tı (tafsil'дин көпт. т. ) 1.майда- чүйдөлөр, деталдар. 2.майдалап/ тактап түшүндүрмө. ~a girmek

майда-чүйдөсүн чукуп туруп алуу.

~ vermek ыкый-чыкыйына чейин, майдалап/тактап түшүндүрүү.

tafsilatlı майда-чүйдөсүнө чейин тактал- ган, баштан-аяк. ~ rapor толук/так түшүнүк.

tafta 1. тафта (кездеме) . 2. тафтадан жасалган.

Tagal к. Tagalog

Tagalog, -ğu тагалогдор (Филлипиндер-

де жашаган калк) .

Tagalogca тагалог тили, тагалогчо.

tagallüp, -bü эск. зордук, басмырлоо.

tağşiş 1. эки нерсени аралаштырма. 2.

жасалма. ~ etmek 1) аралаштыруу.

2)жасалма жасап коюу.

tahaccür эск. ташка айланма, таштай катып калма.

tahakkuk, -ku ишке ашма, аткарылма,

орундалма. ~ etmek 1) жүзгө / ишке ашуу, аткарылуу, орундоо. 2) чын чыгуу, далилденүү, акталуу,

ырасталуу. ~ tarihi ишке ашкан /

орундалган күн.

tahakküm 1. бийлик, өкүмдүк, үстөмдүк.

2. эзүү, басмырлама, зордук. ~ et- mek 1) бийлөө, үстөмдүк кылуу. 2) эзүү, басмырлоо, зордук-зомбулук

көрсөтүү.

tahammuz хим. ачып / кычып кетүү.

tahammül 1. бышыктык, чыдам (нерсе-

лерде) . 2. чыдам, көнүм, көтөрүм, сабыр (адамда) . ~ etmek чыдоо, көнүү, көтөрүү, сабыр кылуу. ~ü

güç адам чыдагыс / көтөргүс. ~ü kalmamak чыдагыс / айласыз болуу, чыдамы калбоо.

tahammüllü 1. чыдамдуу, бышык. 2. чыдамкай, көндүм, көтөрүмдүү. 3. чыдоого / көтөрүүгө боло турган.

tahammülsüz 1. чыдамы жок, морт, начар (буюм). 2. чыдамсыз, чыдамы жок, жалакай, көтөрүмсүз

(киши) . 3. адам чыдагыс/көтөргүс, оор, кыйын.

tahammür ачуу, кычуу, кыжылдоо. ~

etmek ачып-кычып кетүү.

taharet,-ti 1. тазалык. 2. мус. даарат. ~ almak даарат алуу. ~ bezi даарат

чүпүрөгү (даараттан кийин сүртүнүш үчүн колдонулат) .

taharetlenmek мус. даарат алуу,

тазалануу.

taharetsiz мус. дааратсыз, кир.

taharri 1. изилдөө, издөө, иликтөө. 2. жа-

рандык полиция.

tahassul,-lü пайда болуу, түзүлүү, жара- луу.

tahassun аск. чыңдоо, бекемдөө, бы-

шыктоо.

tahassür 1. коюлуу, коюу тартуу. 2. са- гыныч, кусалык. ~ etmek 1) кою-

улануу. 2) сагынуу.

tahayyül кыял, санаа, фантазия. ~ etmek

кыялдануу, эңсөө.

tahdit, -di чек, чийин, чектеме. ~ etmek чектөө, чек/жасак коюу. ~ hattı чектелген чийин.

tahıl дан (өсүмдүктөрү) . сал. hububat.

~ ambarı дан сакталган кампа.

tahin 1. күнжүт уну. 2. күнжүт майы. ~

helvası күнжүт халвасы.

tahinî күнжүт / саргыч-боз (түс) .

tahkik,-ki сураштырма, сурамжылама,

аныктама. ~ etmek сураштыруу, сурамжылоо, тергөө, аныктоо.

tahkikat,-tı (tahkik'тин көпт. т. )

сурактар, тергөөлөр. ~ komisyonu тергөө комиссиясы. ~ yapmak 1) тергөө жүргүзүү. 2) сурамжылоо,

изилдөө.

tahkim чыңдама, бекемдеме, бышык- тама.

tahkimat,-tı чыңдоо/бекемдөө үчүн кө- рүлгөн чаралар.

tahkir ыза, кордук, таарыныч. ~ etmek

ыза кылуу, кордоо, таарынтуу. ~e uğramak ыза көрүү, кордолуу.

tahkiye айтуу, баяндоо.

tahlif ант бериш, карганыш.

tahlil 1. текшерүү, анализ. ~ yaptırmak

мед. анализ жасатуу. 2. чечмелөө,

изилдөө. roman ~i романды чечме- лөө. 3. хим. ажыратуу, анализ. ~ et- mek анализ жасоо. 4.грам. талдама.

cümlenin ~i сүйлөмдүн талдамасы.

tahlilî аналитикалык. ~ kimya анали- тикалык химия.

tahlisiye куткарма кызматы (суудан) . ~ kemeri жан куткарма кемери. ~ sandalı куткарма кайыгы.

tahliye 1. бошотмо (бир жерди, үйдү ж. б. ) . 2. бошотмо, коё берме (түрмөдөгү кишини) . ~ etmek 1)

бошотуу (үйдү ж. б. ) 2) бошотуу,

коё берүү (туткунду) .

tahmin 1. болжол, божомол, түкшөмөл.

2.жорум, ыктымал. göz ~i көз бол-

жол. hava durumu ~leri аба ырайы божомолу. ~ etmek 1) божомолдоо, түкшөмөлдөө. 2) жоруу.

tahminen болжол менен, ыктымалга караганда.

tahminî болжолдуу, ыктымалдуу, чама-

луу. ~ sayılar грам. чамалама сан- дар.

tahnit, -ti бальзамдама, мумиялама. ~ et-

mek бальзамдоо, мумиялоо (өлүк-

тү) .

tahribat,-tı (tahrip'тин көпт. т. )

талкалоо, кыйратуу, бүлгүн.

tahrif 1. бузуп сүйлөө, тыбыштарды алмаштырып сүйлөө. 2. маанини

бурмалоо. 3. өзгөртүү (текстти) .

~ etmek бузуу, бурмалоо.

tahrifat,-tı (tahrif'тин көпт. т. ) бузуу,

бурмалоо (сөздү, текстти) .

tahrik,-ki 1. кыймылдатыш, козгош, жүргүзүш. 2. өтм. азгырыш, жол-

дон чыгарыш, ээликтириш. 3. деле- бени козгош, ышкыны ойготуш. ~ etmek 1) кыймылга келтирүү. 2)

азгыруу, көкүтүү, колтукка түртүү.

3)делебени козгоо, жыныстык арзууларды ойготуу.

tahrikat,-tı (tahrik'тин көпт. т. ) коз- гоо, ойготуу, көкүтүү, ээликтирүү.

tahrikçi азгырган, бузуку, жолдон

чыгарган, көкүткөн.

tahrip,-bi бузуш, кыйратыш, талкалаш, бүлгүн. ~ etmek бузуу, кыйратуу,

талкалоо, бүлгүн салуу.

tahripkâr 1. талкалоочу, кыйратуучу, бүлдүргүч. 2. зыянкеч, душмандык.

~ hareket бүлдүргүч аракет.

tahrir 1. жазма,баяндама. 2. каттоо, кагазга түшүрүү. nüfus ~i эл каттоо.

3.редакциялоо. ~ etmek 1) жазуу, баяндоо. 2) каттоого алуу.

tahrirat, -tı (tahrir'дин көпт. т. ) 1. иш

кагаздары, расмий жазышмалар. 2.

каттоо бюросу, канцелярия.

tahriren жазуу жүзүндө.

tahrirî жазуу түрүндө. ~ imtihan жазуу

түрүндөгү сынак.

tahriş дүүлүкмө, кычышма тырманма. ~ edici дүүлүктүргөн, тырмандырган,

кычыштырган. ~ etmek дүүлүктү- рүү, кычыштыруу.

tahsil 1. билим, окуу. сал. öğrenim. ~

durumu билим деңгээли. 2. акча топтоо. ~ etmek 1) билим алуу. 2) акча чогултуу, салык жыйноо. ~

görmek билим алыш, окуш. mükemmel ~ görmüş мыкты билим алган.

tahsilât,-tı ук. мамлекет кирешеси, топтолгон карыздардын күч менен алынмасы.

tahsildar 1. алыкчы, акча чогулткан ки- ши (бир уюм / мекеме үчүн) . 2. са- лык алуучу, инкассатор (банкада) .

tahsilli билимдүү, окуган.

tahsis бөлүп/арнап/даярдап коймо иши

(акчаны/буюмду/жайды) . ~

etmek 1) бөлүп берүү, арноо. 2)

каржылоо, каражат бөлүү.

tahsisat,-tı (tahsis'тин көпт. т. ) кара-

жат бөлүү, дотация. сал. ödenek. ~ ayırmak (бир нерсе үчүн) акча / каражат бөлүү.

tahsisli арналган, атайлап бөлүнгөн. ~ yol белгилүү машинелерге арналган жол тилкеси.

taht, -tı 1. так/такты. 2. өкүмдарлык, эң жогорку бийлик. ~a çıkmak/ geçmek/oturmak такка чыгуу /

отуруу. ~tan devirmek/indirmek тактан кулатуу/түшүрүү. ~tan vaz- geçmek тактысынан баш тартуу.

tahta 1. тактай. çam ~sı карагай тактай. ~ kaplamak тактай менен каптоо. 2. такта. okul ~sı класс тактасы.

satranç ~sı шахмат тактасы. 3. тактайдан / жыгачтан жасалган. ~ kaşık жыгач кашык. ~ köprü жыгач

көпүрөө. 4. тактай, пол. 5. жөөк,

чөнөк (бакчада) . bir ~da баарын чогуу, бир жолкуда. ~sı eksik шылд. кем акыл, акылы тайкы. ~ya kaldırmak тактага чыгарыш (окуу- чуну) . çürük ~ya ayak basmak шойкомдуу ишке кабылуу.

tahtaboş чатыр террасасы (кир жайылган жер) .

Tahtacı Анадолу шииттерине берилген

ат.

tahtakurusu,-nu зоол. жыгач канталасы

(Cimex l ec t ul arius) .

tahtalı 1.тактай каланган/капталган. 2. зоол. жапайы көгүчкөн (Col umba pul umbus) . ~ köy арго аркы дүйнө.

~ köyü boylamak аркы дүйнөгө жол тартыш.

tahterevalli 1. опоң-чычаң ойногон так-

тай. 2. ооз. акыл-эси жайында бол- богон (киши) .

tahtırevan чүмбөттүү такты (кишилер-

дин ийнинде, ат/пил/төө үстүндө ташылган) паланкин, замбил.

tahvil 1. өзгөртүш, алмаштырыш, айлан-

тыш. 2. экон. мамлекеттик заём. ~ etmek өзгөртүү, айландыруу, ал- маштыруу.

tahvilat,-tı (tahvil'дин көпт. т. ) заём- дор, баалуу кагаздар.

tak I туур. с. так, тарс. ~ ~ же ~ tik так-

так, так-тук, тарс-турс. ~ tik diye kapılar kapandı эшиктер тарс-турс этип жабылды.

tak II, -kı архит. арка, кемер (шаар көчөлөрүнө кооздук үчүн жаса- лат) .

taka кичинекей жел кайык.

takas 1. айырбаштама, башма-баш алыш- бериш. 2. соода бартер, клиринг. ~

etmek 1) айырбаштоо. 2) соода бартер жасоо. ~ tukas etmek өз ара эсептешүү / бүтүшүү.

takat,-ti такат, күч, дарман, ал. ~tan düşmek такаттан түшүш, күчтөн калыш. ~ getirmek такат кылуу,

чыдоо. ~i kalmamak/kesilmek

такаты түгөнүү, алы-күчү калбоо. takatli алдуу-күчтүү, чыдамдуу, бышык. takatsiz алсыз-күчсүз, жүүнү бош,

чыдамсыз.

takatuka 1. така-тук, тарсылдак-турсул- дак, ызы-чуу. 2. полигр. жыгач ток-

мок (ариптерди түздөп турган) .

3. чопо күл салгыч.

takav ооз. така. сал. nal.

takaza тил, жеме, жекириш, зекиш. ~ etmek тилдеш, жемелеш, жекириш, зекиш.

takdim 1. тааныштырма. 2. сунуш кыл- ма, көрсөтмө, жарыялама. ~ etmek

1) тааныштыруу. 2) алып баруу

(мис. концертти) , сунуу, сунуш кылуу.

takdimci алып баруучу, конферансье,

сунуучу.

takdir 1. ыраазычылык, жактырыш. 2.

баалаш, баа бериш. 3. аныктама,

белгилеме. 4. тагдыр, жазмыш, буй- рук. 5. мактоо баракчасы. 6. -dığı мүчөсү менен келгенде шарттуу

багыныңкы сүйлөмдү уюштурат.

verildiği ~de бериле турган болсо.

~de болсо. aksi ~de болбосо, теске-

рисинче болсо. bu ~de мындай болсо. o ~de андай болсо. ~ine bırakılmak/kalmak өз жайына

калтырыш, кийлигишпеш. ~ almak

мактоо баракчасын алыш. ~ etmek

1)жактыруу, жогору баалоо, макул

болуу. 2) аныктоо, баалоо, көзү жетүү. ~ini kazanmak 1) жак- тыруусуна/мактоосуна арзуу. 2)мак-

тоо баракчасын алуу (окуучу) .

takdirkâr 1. баасын/баркын билген, ка- дырга жеткен. 2. жактырган, ыраазы

болгон. 3. жактаган, суктанган, үзү- лүп түшкөн, фанат.

takdirname жактыруу/мактоо ( жазылуу

белге).

takdis 1. ыйык / кут тутуш/кылыш. 2. сы- йыныш, табыныш. ~ etmek куттуу /

ыйык көрүү, сыйынуу.

takeometre тахометр.

takı 1. жасалга (шуру-мончок, билерик, сөйкө сыяктуу аялдар тагынган

нерселер) . 2. тойдо келинге тагыл- ган нерселер. 3. грам. мүчө.

takıldak туур. с. такылдак, түрсүлдөк.

takılgan 1. какшыкчыл, күйдүргү, шыл- дыңкор. 2. тажатма, мыжык, эзме.

takılı асылган, илинген, тагылган.

takılmak 1. тагылуу, асылуу, илинүү. 2. тыгылып/илинип/чалынып кетиш. ayağım bir şeye takıldı бутума бир

нерсе илинип кетти. 3. өтм. ойдон кетпөө, кыжаалат кылуу. sözleri kafama takıldı сөздөрү эсимден

кетпей туруп алды. 4. тийишүү, как- шыктоо, мазактоо. kızcağıza fena takıldılar байкуш кызды аябай ма-

закташты. 5. каталуу, мүчүлүш. takıldığım noktaları belirttim ката- луу жерлерин белгиледим. 6. кошу-

луп/ээрчип алуу. Doğan her gün bize takılır Доган ар күнү бизди ээрчип алат. 7. кармалуу, буйдалуу,

учуроо. akşamları kafelere takılma- dan geçemez кечкисин кафелерге учурабай өтпөйт. takılıp kalmak 1)

кармалуу, жүрүп алуу, алаксуу. 2)

көзүн ала албоо, көз айырбоо.

takım 1. топ, группа, команда, бригада,

отряд, ансамбль. futbol ~ı футбол командасы. mehter ~ı урма-үйлөмө аспаптар ансамбли. 2. жабдык,

сервиз, гарнитур, комплект. at ~ları ат жабдыктары. çay ~ı чай сервизи. salon ~ı салон гарнитуру. yatak ~ı

шейшеп комплекти. 3. мүштөк. 4.

аск. взвод. 5. кино техникалык топ.

6. биол. түр. 7. грам. сөз тизмеги.

isim ~ı атоочтук сөз тизмеги. fiil ~ı этиштик сөз тизмеги. ~ elbise костюм. ~ erki социол. олигархия.

~ ~ топ-топ. ~ taklavat баары чогуу, жапырт. ~ tutmak күйөрман болуу (бир командага) . ~ı yatırmak

оюнда жеңилип калуу. bir ~ бир топ

/далай. bir ~ insanlar бир топ кишилер. bir ~ olaylar oldu бир топ окуялар болуп кетти.

takımada геогр. топ арал, архипелаг.

takımyıldız астр. топ жылдыз.

takınak,-ğı психол. ойдон кетпеген

нерсе, кыжаалаттык.

takınmak 1. тагыныш. 2. өтм. ... болуп көрүнүү, кебетесин кийүү. ciddi-

liğini ~ олуттуу болуп көрүнүү.

takıntı 1. (бир нерсенин) майда-бараты, аки-чүкүсү. o meseleyi bütün

~larıyla ele aldık ал маселени аки- чүкүсүнөн бери колго алдык. 2. та- гылган/илинген нерсе, прицеп. 3.

байланышы/тиешеси бар киши. 4. ойдон кетпеген нерсе, кыжаалат- тык. 5. окуучу өтпөй калган сабак.

6. ооз. аял жасалгасы.

takır: ~ ~, ~ tukur 1) туур. с. такыр- такыр, такыр-тукур. salondan ~

tukur bir ses geldi залдан такыр- тукур бир үн чыкты. 2) такыр, катуу, кургак. ~ ~ tukur bir ekmek

каткан токоч. ~ tukur donmak

таштай катып калуу.

takırdamak такылдоо, такыр-тукур этүү.

takırtı такылдак, тарсылдак.

takışmak 1. бири-бирине тагылуу, или- нишүү, чалынуу. 2. айтышуу, араз-

дашуу, касташуу, жаакташуу.

takıştırmak жасалгаларды ой келди тагып алыш.

takızafer архит. даңк кемери, триумф аркасы.

takibat,-tı (takip'тин көпт. т. ) изине

түшүү, куугунтукка алуу.

takiben артынан, изинен. seçimleri ~

шайлоолордун артынан.

takim арылтуу, стерилдөө.

takimetre тахиметр.

takip, -bi 1. артынан / изине түшүш. 2.

кубалап алыш, издөө салыш. 3. бай- коого алыш. gizli ~ жашыруун бай- коого алыш. 4. (бирөөнүн) жолун

жолдош, жолуна түшүш. 5. жүр-

гүзүш, алып барыш, ишке ашырыш (мис. бир жолду / саясатты) . ~ etmek 1) артынан / изине түшүү. 2) кубалоо. 3) байкоого алуу. 4) бел- гилүү бир багыт менен жүрүп оту- руу. 5) (бир нерсеге) ылайыкташуу, жараша болуу. modayı ~ etmek мо- дага жараша болуу. 6) үзбөй окуу, кызыгуу. günlük gazeteleri ~ etmek күндүк газеталарды үзбөй окуу.

takipçi 1. куугунчу. 2. изилдеген, байко- ого алган. 3. шайкештешкен, ыла-

йыкташкан.

takipsiz көңүл бурулбаган, изилдөөгө /

иликтөөгө алынбаган.

takipsizlik, -ği 1. изилдөөгө / иликтөөгө алынбастык. 2. ук. куугунтуктан баш тартма (кылмышкер абалын-

дагы бирөөнү) . ~ kararı ук.

куугунтуктан баш тартма чечими.

takkadak капыстан, күтүүсүздөн, дароо.

takke 1. такыя. 2. архит. жарым шар түрүндөгү куполдун төбөсү. ~ düştü, kel göründü такыя түштү,

тазы көрүндү, айыбы чыкты. ~yi havaya atmak ичи койнуна батпоо, катуу сүйүнүү.

takla(k) тоңкочук, көмөлөнүш, аласа- лыш. ~ atmak 1) тоңкочук атуу, кө- мөлөнүп/аласалып кетүү. 2) ичи

койнуна батпай сүйүнүү. 3) (бирөө- нүн) оту менен кирип, күлү менен чыгуу. ~ attırmak 1) (бирөөгө)

оюндагысын жасатуу, бийлеп алуу.

2)чеберчилик көрсөтүү (бир иш- те) .

taklidî тууранды. ~ kelime линг.

тууранды сөз.

taklit,-di 1. окшоштурма, туурама, кө-

чүрмө, копия. 2. жасалма, жалган. ~ para жасалма акча. 3. (бирөөнү) ээ- ликтеме, туурама. kadın ~i аялдар-

ды туурама. ~ etmek 1) туурап/ окшоштуруп жасоо. 2) ээликтөө, тууроо. 3) жасалмасын/жалганын

жасоо. imzasını ~ etmek окшош-

туруп кол коюу.

taklitçi 1. туурамчы, белимчи. 2. көчүр- мөчү, копиячы.

takma 1. такма, тагылган. 2. асма, илме.

3. жасалма, такма. ~ ad такма/ ылакап ат, псевдоним. ~ bacak

такма бут, протез аяк. ~ diş такма тиш. ~ saç такма / кеп чач, парик.

takmak,-ar 1. тагуу, тагынуу. kılıç ~

кылыч асынуу. küpe ~ сөйкө тагынуу. yüzük ~ шакек салынуу. 2. асуу, илүү, тартуу, орнотуу. kapıyı

~ эшикти орнотуу. perde ~ парда тагуу / тартуу. cam ~ айнек тагуу. 3. өткөрүү, коюу. iğneye iplik ~ ийнеге

жип өткөрүү / саптоо. çubuğuna cigara ~ мүштөгүнө сигарет коюу.

5. арго (көбүнчө терс түрдө)

көңүл бурбоо, кенебөө. o bu tür şeylere takmaz ал мындай нерсе- лерди кенебейт. 6. арго карызга

батыруу. kiracı taktı gitti киречи акысын төлөбөй кетти. 7. өтм. (бирөөгө) өчөшүү, бөгөт болуу. 8.

ээрчитип / кошуп алуу. peşine ~ аркасынан ээрчитип алуу. 9. өтпөй / көчпөй калуу (мис. сынактан /

класстан) . 10. тукуруу, көкүтүү. adamı adama ~ бирин бирине көкүтүү. takıp takıştırmak ашкере

жасанып-түсөнүп алуу.

takometre тахометр.

takoz 1. шынаа. 2. жыгач тыгын (дубал-

га мык кагууда колдонулган) . 3.дең. кемелер отуртулган жыгач түпкүчтөр.

takozlamak шынаа коюш.

takriben болжол менен, чамалап. ~ söylemek болжоп айтуу.

takribî болжолдуу, чамалуу.

takrip, -bi болжол, божомол, түкшөмөл.

taksa 1. такса. 2. алык. ~ pulu төлөп

алынчу кат үчүн почта маркасы.

taksalı төлөп алынчу (кат) .

taksi такси. ~ dolmuş такси-маршрутка.

taksici таксист.

taksim 1. бөлүү, ажыратуу, бөлүштүрүү.

2. мат. бөлүү (амал) . 3. мат. бө- лүү (белги) . 4. муз. түрк музыка-

сында аспаптык эркин чалыш. ~ etmek 1) бөлүштүрүү, үлөштүрүү.

2) мат. бөлүү . 3) аз убакытка күү

чалуу.

taksimat,-tı (taksim'дин көпт. т. ) 1.

бөлүктөр, бөлүкчөлөр. 2. бөлүү,

бөлүштүрүү.

taksimetre таксометр.

taksir 1. кыскартма, кичиртме. 2. эск.

күнөө, кемчилик, калпыстык, абай- сыздык, жаңылыш.

taksirat,-tı (taksir'дин көпт. т. ) 1. жа-

ңылыштыктар, кемчиликтер. 2. таг- дыр, жазмыш.

taksirli этиятсыз, абайсыз, олдоксон. ~

suç ук. абайсыз жасалган кылмыш.

taksit, -ti бөлүп төлөмө, насыя, кредит.

~le ödemek бөлүп-бөлүп төлөө. ~ ~

бөлүк-бөлүк, аз-аздан.

takt, -tı такт, орундуу жүрүш-туруш. ~ sahibi жүрүш-турушу орундуу.

taktik,-ği 1. тактика. 2. аск. тактика, ма- невр. 3. тактикалык.

takva дин 1. такыбаалык, аскеттик. 2.

динчилдик, ыймандуулук.

takunya жыгач тамандуу арчындама

(бут кийим) .

takvim 1. календарь. ~ yılı календардык жыл. 2. окуялар хроникасы (китеп- терге тиркелген) . 3. пландама.

görüşmelerin ~ini belirtmek көрүш- мөлөрдүн календарын түзүү.

takviye 1. бекемдеме, бышыктама, чың-

дама. 2. кошумча күч, жөлөк. ~ etmek 1) бекемдөө, чыңдоо. 2) ко- шумча күч жөнөтүү.

talâk, -kı дин талак, ажырашуу.

talâkıselâse толук ажырашуу (шарыят боюнча күйөөнүн үч жолу "талак"

деши менен ишке ашат) .

talamak диал. талоо.

talan талоо-тоноо, талап-тоноо. ~ etmek

талап-тоноп кетүү.

talaş чамынды, таарынды. ~ kebabı талаш кебеп (ичине тууралган эт салынган бөйрөк токоч) .

talaz 1. толкун, үйөр (деңизде) . 2.

тырыш (кездемеде) .

talazlanmak 1. толкун болуу, үйөр

жүрүү (деңизде) . 2. жиби чыгуу, бырышуу, тырышуу (жибек кездеменин) .

talebe (talip'тин көпт. т. ) окуучулар, студенттер.

talebelik, -ği окуучулук, студенттик.

talep,-bi 1. талап. 2. каалоо. 3. соода су- роо, талап, керектөө. ~ etmek талап кылуу.

talepname талап кат.

talî экинчи кезектеги, кошумча. ~ cümle

грам. багыныңкы сүйлөм. ~

masraflar кошумча чыгашалар. ~ yol экинчи жол.

talih таалай, бакыт, кут, жол, шанс. ~

kuşu миф. бакыт/дөөлөт кушу. ~ine küsmek таалайына таарыныш. ~i olmamak жолу болбоо. ~i yaver

gitmek / ~ yüzüne gülmek таалайы ачылуу, иши оңолуу.

talihli таалайлуу, бактылуу, жолдуу,

шанстуу.

talihsiz таалайсыз, бактысыз, жолсуз, шанссыз.

talihsizlik, -ği таалайсыздык, бактысыз- дык, жолу жоктук.

talik,-kı 1. кечеңдетме, кийинкиге кал-

тырма. 2. көз каранды кылма, (бир нерсеге) шарттандырма. 3. жазуу стили (арап жазуусунда) .

talim 1. таалим, тарбия. 2. машыктырма, жатыктырма, көндүрмө. 3. тажы- рыйба (аракет) . 4. аск. аскердик

тарбия. ~ etmek таалим-тарбия берүү. (bir şeye) ~ etmek 1) аз акы алып иштөө. 2) ар күнү бир нерсени

жешке аргасыз болуу. ~ ve terbiye

таалим-тарбия.

talimat,-tı 1. көрсөтмө, тапшырма, ди-

ректива, инструкция. 2. аск.

буйрук. ~ vermek көрсөтмө / буйрук берүү.

talimatname жазылуу көрсөтмө /

тапшырма.

talimli таалим алган, машыктырылган, тажырыйбадан өткөн.

talimname аск. устав, көрсөтмө.

talip,-bi 1. талапкер, керектөөчү, кардар.

2. үйлөнүүгө талапкер эркек. ~

çıkmak 1) талапкер / кардар чыгуу.

2) күйөө чыгуу (кыз үчүн) . ~ olmak

1) талапкер / кардар болуу (бир

нерсеге) . 2) (кыздын) колун суроо.

talipli 1. талапкер / кардар чыккан. 2.

колу суранган (кыз) .

talk,-kı геол. тальк. ~ pudrası тальк упасы.

tallahi: vallahi ~ Кудай урсун! (карган-

ма) .

taltif 1. көңүл алма. 2. сыйлык. ~ etmek

1) көңүл алуу, жайгаруу. 2) сыйлоо

(орден, медаль ж. б. менен) .

talyum хим. таллий.

tam 1. толук. ~ bir saat vaktimi aldı

толук бир саат убактымды алды. ~ tutulma астр. толук тутулуу (Күн, Ай) . 2. бүтүн, баары. ~ kadro

geldiler бүт баары келишти. 3. өтм. чыныгы, жетик, нукура. ~ bir Anadolu kadını чыныгы Анадолу

аялы. 4. так, дал, чак. ~ çıkarken так чыгып баратканда. ~ istediğin gibi так каалаганыңдай. ~ karşıda так

маңдайда. ~ sırası так маалы. 5. мат. бүтүн (бөлчөк сандарды белгилөөдө) . üç ~ onda bir үч бүтүн

ондон бир. ~ açı геом. толук бурч. ~ adamını bulmak 1) так издеген ки- шисин табуу. 2) какшык так керек-

түү кишиге туш болуу. ~ algı филос. толук аңдап билме, терең өздөштүрмө. ~ bilet 1) толук жүр-

гүнчү билети. 2) толук лотерея билети. ~ bölen мат. толук бөлүү- чү. ~ gaz çalışmak жанын үрөп

иштөө. ~ gaz gitmek алып-учуп

жөнөө. ~ gelmek чак келүү. ~ sayı 1) мат. бүтүн сан. 2) толук сан, комплект.~ sûrette толугу менен. ~

~ına чапчак, туптуура келүү (ки- йим) . ~ teçhizat 1) аск. толук куралданган. 2) толук жабдылган,

бүтүн керектөөсү камсыз болгон. ~ tersi таптакыр карама-каршысы. ~ tertip бүтүндөй, болушунча. ~

üstüne basmak так үстүнөн түшүү.

~ vaktinde/zamanında 1) так маа- лында. 2) дал керектүү учурунда. ~

yol болгон ылдамдыгы менен.

tamah ач көздүк, сараңдык, көз артма. ~ etmek 1) ач көздүк кылуу. 2) сугун

артуу, эңсөө.

tamahkâr ач көз, сугалак, көзү тойбос.

tamam 1. бүтүн, толук, баары. hikayenin

~ını yayımladık аңгемени толук жарыяладык. 2. бүтүш, даяр абалга келиш. elbiseniz ~dır көйнөгүңүз

даяр. 3. ооба, макул, жарайт. ~, gelmeye çalışırım жарайт, келгенге аракет кылам. 4. туура, анык, чак.

hesaplarınız ~ эсептериңиз туура. 5. сырд. с. жолго чыгууга даяр (мис. автобус, поезд) . 6. так, дал, толук.

hazırlığımız ~ beş gün sürdü даярдыгыбыз толук беш күнгө созулду. ~ıyla толугу менен,

бүтүндөй. ~ da ... болуптур / кеп жок дечи, бирок... geleceğin ~ da, nasıl getireceksin? келе турганыңда

кеп жок дечи, кантип алып келесиң?

~ etmek 1) бүтүрүү, бүткөрүү. 2)

көзүн тазалоо, жок кылуу. ~ gelmek

чак келүү (кийим) . ~ olmak 1) бүткөрүлүү, даяр болуу. 2) жок калуу, калбоо, түгөнүү. ~ı ~ına 1)

так/дал өзүндөй. 2) таптакыр, толугу менен.

tamamen толугу менен, бүтүндөй, тапта-

кыр. ~ boşaltmak толугу менен бо- шотуу. ~ unutmak таптакыр унутуп калуу.

tamamlamak 1. толуктоо, бүтүндөө, ко-

шумчалоо. eksiğini tamamladı кемтигин толтурду. 2. бүткөрүү, бүтүрүү, аяктоо. inşaatı iki senede tamamladılar курулушту эки жылда бүтүрүштү. yaşını ~ жашка толуу.

tamamlanmak 1. толукталуу, кошум- чалануу. 2. бүткөрүлүү, бүтүү,

аяктоо. 3. даяр болуу.

tamamlayıcı кошумча, бүткөрүүчү, бү-

түндөөчү. ~ bilgiler кошумча билгилер/маалыматтар.

tambur муз. тамбур (музыкалык

аспап) .

tambûra муз. тамбура (түрк элдик кыл аспаптарынын жалпы аты) .

tamburacı муз. тамбурачы (музыкалык кыл аспаптарда ойногон же аларды жасаган киши) .

tamburî тамбурда ойногон киши.

tamik,-kı тереңдетме. ~ etmek

тереңдетип изилдөө.

tamim 1. лог. , филос. жалпылама. 2. циркуляр, жалпыга туйгузулган. кулактандыруу. ~ etmek жалпыга

жарыялоо.

tamir 1. оңдомо, түзөлтмө, ремонт (мис.

үйдү, имаратты ж. б. ) . 2. өтм.

оңдоо, түзөлтүү, калыбына келти- рүү (жаңылыштыкты, сөздү ж. б. ) . ~ etmek 1) оңдоо, түзөлтүү,

ремонттоо. 2) өтм. жаңылыштык- ты оңдоо. ~ görmek оңдолуу, түзө- лүү. ~e vermek оңдогонго/түзөлт-

көнгө/ремонтко берүү. Bağdat'ı ~ etmek тамаша курсакты тойгузуу.

tamirat, -tı (tamir'дин көпт. т. ) оңдоо,

түзөлтүү.

tamirci оңдоо / түзөлтүү жасаган киши /

жер.

tamirhane устакана.

tamlama грам. сөз айкашы. isim ~sı зат атоочтук сөз айкашы. sıfat ~sı сын

атоочтук сөз айкашы.

tamlanan грам. багыныңкы сыңар (сөз айкашында) .

tamlayan грам. багындыруучу сыңар

(сөз айкашында) .

tampon 1. тыгын, тампон. 2. мед. там- пон. 3. тех. буфер, амортизатор. 4.

сыя баскыч. 5. өтм. бир соккунун таасирин азайткан нерсе. ~ devlet ук. тампон мамлекет.

tamtakır таптакыр, жайдак, бош, ээн. ~ oda таптакыр бош бөлмө. ~ kalmak эч нерсе калбоо, жайдак калуу,

түгөнүү. ~ kuru / kırmızı bakır

таптакыр бош.

tamtam муз. 1. кытай гонгу. (оркестр-

де) . 2. тамтам (Африкалык уруу- лардын чоң добулбасы) . 3. добулбас үнү.

tan таң. ~ ağarmak / atmak таң атуу / агаруу. ~ yeli таңкы жел. ~ yeri таң сүргөн жер. ~ yeri ağarmak таң

сүрүү.

tandır 1. дандыр / тандыр. ~ ekmek

дандыр нан. ~ kebabı дандыр кебеп.

2. тандыр (үйдүн ичинде мангал жагуу менен бут жылыткан ыкма) .

tane 1. даана, баш (кыргызчага көбүнчө которулбайт) . on ~ kalem он калем. on-on beş ~ koyun он-он беш

баш кой. 2. дан, баш, тукум. buğday

~si буудайдын даны. ~ bağlamak

дан байлоо. 3. аск. граната. 4. мед.

бүдүр, майда жара. 5. тамчы. çiğ ~si шүүдүрүм тамчылары. ~ ~ туур. с. так-так. ~ ~ konuşmak / söylemek

ачык / так сүйлөө.

tanecik 1. даана. 2. саналган нерсенин аз экенин белгилөө үчүн колдонулат.

iki ~ gömleği var болгону эки көй- нөгү бар. 3. өтм. бөлүкчө, кыпын- ча. alfa ~i физ. альфа бөлүкчөсү.

tanecikli 1. майда бүртүкчөлүү. 2. чы- бырчыктуу.

tanecil зоол. дан жегичтер.

tanelemek 1. даана-даана болуп туруу. 2.

дан алуу.

taneli 1. дааналары бар. 2. дан / баш

алган. 3. дандуу. iri ~ mısır даны

ири жүгөрү. küçük ~ майда дандуу.

tanen хим. танин.

tanga өтө ачык бикини.

tangırdamak шаңгыроо, шыңгыроо

(металл нерселер) .

tangır: ~ ~ туур. с. даңгыр-даңгыр. ~ ~

etmek даңгыр-даңгыр этүү (көлөм- дүү бош нерселерге урулганда) . ~ tungur туур. с. даңгыр-дуңгур.

tangırtı шаңгырак,шыңгырак (металл нерселердин) .

tango муз. 1. танго (музыка) . 2. танго

(бий) . 3. ооз. ашкере батыш кийимдерин кийинген обу жок аял.

tanı мед. диагноз.

tanıdık, -ğı тааныш. ~ çıkmak 1) тааныш болуп чыгуу. 2) мурунтадан кабары болуу, билүү.

tanık, -ğı 1. күбө. 2. күбөлүк, далил. ~ olmak күбө болуу. ~ tepe геол. тоо урчугу (суу жегенден калган) .

tanıklık, -ğı күбөлүк. ~ etmek күбөлүккө өтүү.

tanılamak диагноз коюш, ооруну

аныкташ.

tanılmak 1. таанылуу, атактуу / белгилүү болуу. 2. айрып таанылуу. maske

takınca tanılmamış маска тагып алганы үчүн таанылбаптыр.

tanım аныктама.

tanıma тааныма.

tanımadık тааныбаган, тааныш эмес

(киши) .

tanımak 1. таануу, ажыратуу, айрып би- лүү. ilk görüşte tanıyamadım би- ринчи көргөндө тааный албадым. 2.

таануу, билүү. ülkemizde onu herkes tanır өлкөбүздө аны элдин баары тааныйт. 3. кабыл алуу, таа-

нуу, баш ийүү. kanunu tanımamak мыйзамды тааныбоо. 4. комп. окуу. bilgisayar o programı tanımadı

компьютер ал программаны окуй албады. 5. кыялын / мүнөзүн билүү. ben arkadaşımı tanımaz mıyım?

мен жолдошумун кыял-жоругун

билбейт бекемин? 6. (бир нерсе үчүн) мөөнөт, убакыт берүү. borcu- nu ödemesi için üç gün tanıdılar карызын төлөшү үчүн үч күн убакыт беришти.

tanımamazlık тааныбастык. ~ etmek

тааныбастык кылуу. ~tan gelmek

таанымамыш болуп коюу.

tanımlamak аныктоо, мүнөздөө,

сыпаттоо.

tanınmak 1. таанылуу. 2. бир сапаты ме- нен билинүү. cömertliği ile tanınır

марттыгы менен белгилүү. 3.

таанылуу, атактуу / даңктуу болуу.

tanınmış 1. атактуу, таанылган, билин-

ген. 2. бир нерсеси менен тааныл- ган. cimri ~ сараңдыгы менен таанылган.

tanış ооз. тааныш. ~ çıkmak тааныш болуп чыгуу.

tanışık,-ğı тааныш. ~ çıkmak тааныш

чыгуу.

tanışıklık, -ğı тааныштык. önceden ~ımız yoktu мурунтан тааныш эмес элек.

tanışma таанышма.

tanışmak таанышуу. siz tanışıyor musu- nuz? силер (бири-бириңерди) таа-

ныйсыңарбы? onunla ~ ister misi- niz? аны менен таанышкыңыз келеби?

tanıştırmak тааныштыруу.

tanıt,-dı таанытылган нерсе, далил, ырастама. сал. beyyine, ispat.

tanıtıcı 1. таанытуучу, пропагандачы. 2. таанытуучу, таанытуу максатын көздөгөн.

tanıtım таанытма, таанытыш. tanıtlamak далилдөө, ырастоо. tanıtma таанытма.

tanıtmak 1. таанытуу. сал. takdim etmek. 2. тааныштыруу.

tanjant, -tı мат. тангенс.

tank,-kı 1. аск. танк. 2. циcтерна, резер- вуар.

tankcı танкист.

tanker танкер (суюк нерселерди та-

шыган кеме) .

tanksavar аск. танкка каршы (күч) .

Tanrı Теңир, Кудай. ~ bilimi теология. ~

bilimci теолог. ~nın günü (ар) Кудайдын күнү. ~ kayrası филос. Кудайдын кылганы. ~ misafiri

кудайы конок.

tanrıcılık, -ğı теизм.

tanrıça Теңирче, Теңир аял.

tanrılaşmak теңирлешүү, Теңирге айла- нуу.

tanrılaştırmak Теңирге айландыруу.

tanrısal Теңирге тиешелүү/мүнөздүү. tanrısız Кудай тааныбас, атеист. tanrısızlık, -ğı атеизм.

tanrıtanımaz атеист.

tansık,-ğı укмуш, керемет, таңсык. сал.

mucize, harika.

tansıklamak 1. таң калуу, таңдануу. 2.

суктануу, таңсык болуу.

tansiyon 1. мед. кан басымы. 2. өтм.

чыңалыш, керилиш. ~ аleti кан басымын өлчөгүч. ~ düşüklüğü кан басымынын төмөндүгү. ~ düşürücü

кан басымын түшүрүүчү (дары) . ~ yüksekliği кан басымынын жого- рулугу.

tantal, -li хим. тантал.

tantana шаан-шөкөт, азем, салтанат, көркөмдүк.

tantanalı шаан-шөкөттүү, аземдүү, сал- танаттуу, көркөмдүү.

tantun: ~a gitmek 1) бошко / бекерге ке-

түү. 2) кырсыкка кабылуу, башына балакет келүү, өлүү.

Tanzanya Танзания.

Tanzanyalı танзаниялык.

tanzifat,-tı көчөлөрдүн тазалыгы (мэрия тарабынан жүргүзүлгөн) . ~ vergisi

тазалык салыгы.

tanzim 1. кезекке коймо. 2. иреттеме, тартипке салма, оңдомо. ~ etmek 1)

кезекке коюу. 2) оңдоо, иретке /

тартипке салуу.

tanzimat, -tı (tanzim'дин көпт. т. ) 1.

өзгөртүүлөр, реформалар. 2. тар.

Танзимат (Османлы Император- лугундагы 1839- жылкы бийлик реформасы жана аны ишке ашыруу доору) .

Tanzimatçı тар. Танзиматты (к. )

жактаган / ишке ашырган киши.

tap, -bı тап, күч, ал. ~ı kalmadı табы калбады.

tapa 1. тыгын. şişe ~sı шишенин тыгыны.

2. аск. снаряддын башы (жар-

дырганга жараган) .

tapalamak 1. тыгындоо, бекитүү (мис.

шишенин оозун) . 2. снарядга жардыргыч баш бекитүү.

tapalı 1. оозу бекитилген / тыгындалган

(шише) . 2. жардыргыч баш кошулган (снаряд) .

tapı табынган / сыйынган жер.

tapınak,-ğı 1. табынган ыйык жер, ыба- даткана. 2. храм.

tapınmak 1. табынуу, сыйынуу. 2. ыба-

дат кылуу. 3. аздектөө, бийик/кумир тутуу, табынуу, кудайындай көрүү.

tapırdamak тапыроо, дүбүрөө.

tapırtı тапырак, дүбүрт.

tapir зоол. тапир (T apirus) .

tapma табынма, сыйынма, ыбадат,

культ.

tapmak 1. табынуу, сыйынуу, ыбадат кылуу. ateşe ~ отко сыйынуу.

güneşe ~ күнгө сыйынуу. 2. өтм. ыйык тутуу, кудайындай көрүү. tek kişiye ~ керт башына сыйынуу.

tapon 1. сапаты начар, жараксыз, модасы бүткөн. ~ mal начар товар. 2. өтм. мүнөзү жаман (киши) .

tapşırmak диал. жөнөтүү, жиберүү, тапшыруу.

taptaze жапжаңы, ынак, жаңы жасалган /

саалган / үзүлгөн. ~ süt ынак сүт.

tapu 1. козголбос мүлктүн ээлик кагазы.

~ kütüğü / sicili козголбос мүлк

ээлиги катталган расмий китеп, кадастр. ~ senedi козголбос мүлк ээлик күбөлүгү. 2. козголбос мүлк

мекемеси.

tapulamak козголбос мүлктүн укук иштерин мыйзамдаштыруу.

tapyoka тапиока (крахмал түрү) .

taraça 1. архит. террасса. 2. геогр.

секи.

taraf 1. тарап, жак. sağ ~a оң тарапка. sol

~a сол тарапка. Türkiye üç ~ından deniz ile çevirili Түркия үч жагынан деңиз менен курчалган. 2. жер,

район, аймак. dünyanın her ~ında дүйнөнүн бардык жеринде. 3. каршы тарап, жаат. ~lar ук.

доолашкан тараптар. karşı ~ каршы тарап. ~ tutmak жаат болуу. ~ını tutmak (бирөөнүн) тарабында

болуу. 4. тукум, тек, жак. anne ~ı Arap энеси жагынан арап. baba

~ından akraba атасы тарабынан

тууган. 5. дене, мүчө орган. her ~ım sızlıyor бардык мүчөлөрүм сыздап жатат. belden aşağı ~ı tutmuyor

белден ылдый жагы кыймылдабайт.

6. (туюк мамиледеги этиштердин жасалышын камсыз кылат) .

devlet ~ından görevlendirildi мамле- кет тарабынан милдеттендирилди. komisyon ~ından onaylanacaktır

комиссия тарабынан бекитилет. 7. (өздүк ат атоочтордун ордуна колдонулат) . ~ımdan менден. ~ın-

dan 1) сенден, андан. 2) түрүнөн. ucuz ~ından арзан түрүнөн, арзаны- нан. ~ınızdan сизден, силерден,

сиздерден ж.б. (birinden) ~a olmak / çıkmak (бирөөнүн) көз карашын жактоо.

tarafeyn эки тарап.

tarafgir 1. кайсы бир тарапты жактаган.

2. (бир нерсеге) берилген, жакта-

ган, жандаган.

tarafgirlik,-ği бир тарапты жактоочулук, жандоочулук, жаатчылык.

taraflı тараптуу, жактуу, кырдуу. çok ~ көп жактуу / кырдуу. iki ~ эки жактуу / тараптуу / миздүү. iki ~

kılıç эки миздүү кылыч. tek ~ бир

жактуу/тараптуу. 2. (бир тарап- ты) жактаган, жандаган. 3. жердик, тараптык (теги боюнча) . siz ne

~sınız? сиз кай жердиксиз? ~ olma- mak 1) көңүл бурбоо, кызыкпоо. 2) билбемиш / көрбөмүш болуу.

taraflılık,-ğı жактуулук, кырдуулук, та- раптуулук. çok ~ көп жактуулук/ кырдуулук.

tarafsız 1. тарапсыз, бейтарап нейтрал- дуу. ~ devletler бейтарап өлкөлөр. 2. калыс. ~ komisyon калыс комиссия.

tarafsızlaştırmak бейтарап кылуу.

tarafsızlık,-ğı тарапсыздык, бейтараптык.

~ anlaşması бейтараптык келиши-

ми. ~ siyaseti бейтараптык саясаты.

taraftar 1. жактоочу, жандоочу. barış ~ı

тынчтыкты жактоочу. 2.спорт

күйөрман. Beşiktaş ~ları Бешикташ (командасынын) күйөрмандары. ~ olmak 1) жактоо, жандоо (бир

тарапты, бирөөнү) . 2) күйөрман болуу.

taraftarlık,-ğı 1. жактоочулук, жандоо-

чулук. 2. күйөрмандык.

tarak,-ğı тарак (чач тараган же чачка сайылган) . 2. тырмоо (бакча иште-

ринде колдонулган) . 3. өрмөк тара- гы. 4. таажы (айрым канаттуу- ларда) . 5. бакалоор (балыктарда) .

6. анат. таман. el ~ı беш манжа. 7. зоол. деңиз тарагы (Pecten iaco- laens). 8. дең. трал. ~ gemisi тралер.

9. араа тиш кескич (таш сомдоодо колдонулган) . ~ta bezi olmamak (бир ишке) эч тиешеси болбоо. ~

dişi тарактын тиши. ~ işi тиштүү сайма / тордомо. ~ vurmak тароо.

tarakçı 1. тарак жасаган / саткан киши. 2.

тарама ишин аткарган киши.

taraklama 1. тарама. 2. тиш-тиш кылып сайма / тордомо. 3. дең. кеменин

жыртык тешигин бекитме.

taraklamak 1. тарак менен тароо. 2. тыр- моо (жерди) . 3. тазалоо (суунун

түбүн) . 4. тарактоо (жүндү /

кылды) .

taraklı 1. тарак сайынган (аял) . 2. таа- жылуу (канаттуу) . 3. тиш-тиш

болуп саймаланган / тордолгон. 4.

таманы жайык (бут) .

taralı 1. таралган. 2. тырмалган.

tarama 1. тарама. 2. дең. тарама, трал. mayın ~sı дең. минадан арылтма. 3. иликтеме, изилдеме, ылгама. ~

sözlüğü ылгама сөздүгү. 4. штрих- теме (картаны, сүрөттү) . 5. та- рама (балыктын уругунан жасал-

ган шам-шум) . 6. аск. тинтип/тек- шерип чыкма. 7. комп. тарама, оку- ма (текстти) .

taramak 1. тароо (тарак менен) . 2.кыл- доо/тарактоо (мис. жүндү) . 3.из- деп/тинтип/текшерип чыгуу. araziyi

~ аймакты тинтип чыгуу. 4. тырмоо (бакчаны, талааны) . 5. дең. ми- надан арылтуу. 6. аткылоо (мыл-

тык ж. б. куралдар менен) . 7.өтм. кылдаттык менен карап/ ылгап чыгуу. 8. таштын бетин жылмалоо.

9. өтм. сыдырып/сынап кароо. ara- mak ~ тинтип/издеп/изилдеп чыгуу. tarantı таранды, тараганда чыккан

керексиз нерселер.

tarassut, -tu байкоо, көзөмөл, аңдыма. ~ etmek байкоого алуу, көзөмөлдөө.

tarator таратор (жаңгак, сарымсак, нандын жумшагы, зайтун майы, уксус кошуп жасалган шам-шум) .

taravet, -ti жаңылык, көктөйлүк.

taravetli жаңы, көктөй.

tarayıcı 1.трал. 2. комп. скэнер, сыдыр-

гыч.

taraz 1. таранды, таштанды. 2. түлөндү

(кездемедеги) . 3. саксагай, үрпөгөй

(чач) .

tarazlamak тарактоо, түгүн сыдыруу

(жаңы токулган кездеменин) .

tarazlanmak 1. түлөп кетүү (кездеме, тери) . 2. саксайып/үрпөйүп чыгуу (чач) .

tarçın 1. бот. тарчын дарагы

(Cinnamomum). 2. бул дарактын татым үчүн колдонулган кабыгы.

tarçınî саргыч-күрөң (түс) .

tardetmek 1. кууп/сүрүп чыгуу (мис. душманды) . 2. чыгарып салуу (ка- тардан, мектептен, партиядан) .

3. жок кылуу, кетирүү. 4. аск. Кай- таруу, майтаруу (чабуулду, сок- куну) .

taret,-ti аск. брондолгон/сооттолгон му- нара (замбиректи жана замбирек- чилерди коруу үчүн) .

tarh 1. гүл аянты.2.салык салма.

tarhana 1. тархана (помидор, пияз, жыттуу чөптөр жана камыр

умачынан майдалап, кургатып жасалган сорполук умач) . 2. бул умачтан жасалган сорпо. ~ çorbası

тархана сорпосу.

tarım дыйканчылык. ~ işçisi дыйкан.

tarımcı 1. дыйкан. 2. агроном.

tarımsal дыйканчылыкка/айыл чарбасы- на байланыштуу.

tarif 1. сыпаттама, мүнөздөмө, аныктама.

сал. tanım. 2. түшүндүрмө, ачык- тама. ~ etmek 1) сыпаттоо, мүнөз- дөө, аныктоо. 2) түшүндүрүү. ~e

uymak сыпатына ылайык болуу.

tarife 1. тариф. 2. расписание (учак,

поезд, автобус ж. б. үчүн) . kış ~si

кышкы тариф. yaz ~si жайкы тариф.

3. колдонмо (дары, тамак ж. б. үчүн) .

tarifeli 1. белгилүү тарифи/расписаниеси бар. 2. колдонмосу бар.

tarifesiz 1. тарифсиз, чексиз. 2. колдон-

мосу жок.

tarifsiz 1. түшүндүрмөсү жок. 2. айтып бере алгыс, сөз жеткис. ~ bir

güzellik айтып бере алгыс сулуулук. tarih 1.тарых. dünya ~i дүйнө тарыхы. ülkemizin ~i өлкөбүздүн тарыхы. 2.

дата, күн, ай, жыл. doğum ~i

туулган күнү (айы, жылы) . kayıt

~i катталган күнү. ~ koymak дата

коюу. 3. тарых (китеби/сабагы) .

~ten sınav olmak тарыхтан сынак- тан өтүү. 4. өткөн күндөр, өмүр баян. ~ atmak/koymak күнүн/дата- сын коюу. ~ düşürmek хронограм- масын түзүү. ~e geçmek тарыхта калуу. ~e karışmak тарых ичинде калуу, унутулуу. ~ öncesi жазуудан мурунку заман.

tarihçe тарыхча (кайсы бир мекеменин/ окуянын/тармактын ж. б. тары-

хы) . Türk sanatının ~si түрк сана- тынын тарыхчасы.

tarihçi 1. тарыхчы (окумуштуу) . 2. та- рых мугалими.

tarihî тарыхый. ~ gün тарыхый күн. ~

roman тарыхый роман. tarihlendirmek тарыхын аныктоо/коюу. tarihli даталуу, күнү коюлган. 5 Haziran

~ bir yazı 5- июль күнү жазылган бир жазуу.

tarihsel тарыхый.

tarihsiz 1. тарыхы белгисиз. 2. датасы/ күнү коюлбаган.

tarik,-kı 1. жол. 2. ыкма, метод. 3. дин

дервиштер тарикаты. ~ıyla жолу менен.

tarikat,-tı дин тарикат, секта. Bektaşi ~ı

Бекташи тарикаты.

tarikatçı дин тарикатчы, сектант.

tarla талаа, аянт. ~ açmak талаа жаратуу,

аянт тазалоо.~ faresi/sıçanı зоол. талаа чычканы (Microtus arvalis). ~ kuşu зоол. торгой (Alauda warven-

sis).

tarpan зоол. (кыргызчадан:тарпаң ат)

тукуму куруган кичинекей чыйрак

ат (Equus gmel ini) .

tarraka туур. с. тарака-турак.

tart I 1. кууп чыгыш, сүрүп салыш (мис.

душманды) . 2. чыгарып жибериш.

~ etmek кууп/сүрүп чыгаруу. ~ suçu

тартипсиздиктен мектептен чыга-

рылчу күнөө.

tart II, -tı пирог. elmalı ~ алмалуу пирог.

tartaklamak жулмалоо, какыс-кукус

кылуу, кол көтөрүү/салуу.

tartar хим. тартар.

tartı 1. тартуу (салмакты) . ~ ile satmak

тартып (килолоп) сатуу. 2. салмак,

оордук. 3. тараза. 4. ад. өлчөм (ыр- да) . 5. дең. кеменин желкендерин көтөрүп-түшүргөн жип. ~ya gel-

memek салмаксыз, тартканга жара- бай турган. ~ya vurmak таразага тартуу.

tartıcı таразачы.

tartıl хим. салмак, оордук.

tartılı 1. таразага тартылган/өлчөлгөн. 2.

өтм. таразаланган, жакшылап ой- лонуштурулган. ~ söz ойлоп сүй- лөнгөн сөз. 3. ад. өлчөмдүү ыр

түзүлүшү.

tartım ритм.

tartısız 1. таразага тартылбаган, өлчөлбө-

гөн. 2. өтм. ойлонуш-турулбаган, таразаланбаган.

tartış талаш-тартыш, талкуу, кайым.

tartışma 1. талаш, талаш-тартыш, пикир келишпестик. 2. айтышма, жаак- ташма, кайым айтышма. 3. талкуу,

жарыш сөз, диспут. ~ açılmak тал- куу жүрүү. ~ya koyulmak талкууга коюлуу.

tartışmacı 1. талашып-тартышкан. 2. жа- акташкан. 3. жарыш сөзгө чыккан.

tartışmak 1. талашып-тартышуу, пикир

келише албоо. 2. айтышуу, жаак- ташуу, кайым айтышуу. 3. талкуу- лоо, жарыш сөзгө чыгуу.

tartışmalı 1. чатак, талаш-тартыш. ~ me- sele чатак маселе. 2. талкууга коюлган, талкуу жараткан.

tartmak,-ar 1. (таразага) тартуу, сал- магын өлчөө. 2. өтм. таразалоо, жакшылап ойлонуу, ойлоп-бычуу.

tartıp terazilemek таразалап/ баам- дап ойлоп көрүү. 3. оозун тартуу (мингич айбандардын) . dizgin ~

тизгин тартыш. 4. өтм. божо- молдоо, алдын ала эсептөө, байкап/ текшерип көрүү. 5. спорт көтөрүп

кетиш (балбандын атаандашын

көтөрүп алып, үч кадам аттап жарым айлануу менен жеңишке жетиши) .

tartura ийик чарыгы.

tarumar 1. чачкын, иретсиз, баш-аламан, тартипсиз. 2. аск. бытыранды, баш-

аламан. ~ etmek 1) чачып салыш, баш-аламан кылыш. 2) аск. талка- лаш, быт-чытын чыгарыш.

tarz 1. бычым, түр, жол, ыкма. giyiniş ~ı

кийиниш бычымы. 2. шекил, кебете.

3. (санатта) стиль, ыкма. Gotik

~ında готика стилинде. ~ını değiştirmek стилин өзгөртүү.

tas 1. аяк, кесе. 2. бир аякка баткандай

(нерсе) . hamam ~ı мончодо суу куюнган металл кесе. 3. таз. ~ gibi

1) таз, чачсыз, такыр. 2) жайык, түз.

~ kebabı тас кебеп (кебеп түрү) . ~ı tarağı toplamak арго көр-жерин чогултуп алып качып кетиш.

tasa 1. кайгы, капа. 2. сарсанаа, кам, чочулама, тынчсызданма. ~ çekmek кайгы тартыш, капа болуш. ~ etmek

1) капа болуш, кайгырыш. 2) чочулаш, тынчы кетиш. ~mın on beşi! мага эмне! ~sı sana mı düştü?

сага эмне жок? сенин ишиң эмне?

tasalanmak 1. кайгыруу, капа болуу. 2.

кам саноо, чочулоо, сарсанаа болуу,

санааркоо.

tasalı 1. кайгылуу, капалуу, муңдуу. 2.

санааркаган, тынчы кеткен.

tasallut,-tu 1. жабышма, тийишме, тажатма. 2. кол салма. ~ etmek 1) жабышуу, тийишүү, тажатуу. 2) кол

салуу, зордук көрсөтүү.

tasallüp,-bü катуулашуу, катып калуу.

tasar долбоор, план, проект. ~ çizim

долбоор чийме, эскиз, дизайн. ~

çizimci эскизчи, дизайнер.

tasarı 1. ниет, кыял, болжол (алдыда

болуучу иштин) . сал. tasavvur. 2. долбоор, эскиз, чийме. 3. филос. элес, кыял, образ.

tasarımlamak элестетүү, кыялдануу,

ниеттенүү, шекилдендирүү (оюнда,

кыялында) . сал. tasavvur etmek. tasarlamak 1. ойлоо, пландоо, кыялында

жаратуу. 2. бутоо, отоо, жылмалоо (жыгачты, ташты ж. б. ) . tasar- layarak adam öldürmek ук. кара

ниеттик менен киши өлтүрүү.

tasarruf 1. ээ болуш, ээлик кылыш, эр- кинче колдонуш. tahtı ~unda bulun-

mak бийлигинде/колунда болуш. 2. сарамжал, үнөм. 3. акча/байлык топтомо. ~ etmek 1) ээ болуу, ээлик

кылуу, колдоно алуу. 2) үнөмдөө, акча/байлык топтоо. ~ hesabı аманат кассасы эсеби.

tasarruflu 1. сарамжалдуу, үнөмдүү. 2.

экономдуу, арзан, чыгашасы аз.

tasasız 1. кайгысыз, капасыз, муңсуз. 2.

кайдигер, тоотпогон, кенебес, бейгам, санаасыз.

tasavvuf дин, филос. мистика, ислам

мистицизми, суфийлик (сопулук). ~ ehli суфий (сопу).

tasavvufî мистикалык, суфийлик.

tasavvur 1. элестетме, кыялданма. 2. к. tasarım. 3. ой, максат, план, ниет. ~ etmek элестетүү, кыялдануу, оюнда

жаратуу.

tasdik 1. тастык, бекитме, жаратма. 2. ту- уралама, ырастама. 3. ук. ратифи-

кация. ~ etmek 1) ырастоо, туура- лоо. 2) тастыктоо, бекитүү. 3) рати- фикация жасоо.

tasdikli 1. бекитилген, тастыкталган. 2.

аныкталган, ырасталган.

tasdikname 1. күбөлүк, аттестат, серти-

фикат. 2. тастык белгеси/доку- менти.

tasdiksiz 1. бекитилбеген, тастыкталба-

ган. 2. аныкталбаган, ырасталбаган.

tasfiye 1. тазалама, арылтма, акталама

petrol ~ fabrikası нефти арылтма

комбинаты. 2. иреттеме, тартипке салма, жолго коймо. 3. жоймо, жап- ма (мис. бир ишкананы/фирма-

ны) . 4. иштен чыгарма. ~ etmek 1)

арылтуу, тазалоо. 2) (бир ишкана- ны) жабуу, жоюу, жок кылуу. 3) иштен чыгаруу. ~ye gitmek жоюу, жок кылуу. ~ satışı жоюлган ишкананын/мекеменин мүлкүнүн сатылышы.

tasfiyeci чет элдик элементтерден таза- лоо демилгечиси/жактоочусу, пу- рист.

tashih 1. оңдомо, түзөлтмө. 2. полигр. корректура, түзөтмө. 3. (карызды) төлөмө, жоймо. ~ etmek 1) оңдоо,

түзөлтүү,жакшыртуу. 2) каталарды оңдоо, корректура жасоо.

tasım лог. бүтүм, силлогизм.

tasımlamak акыл менен пландаш, айлан- тып ойлош, кыялында жаратыш, таразалаш, болжош.

taslak,-ğı 1. алгачкы чийме/долбоор, план, проект, схема, эскиз. 2. макет, маникен. 3. өтм. сөрөй. şair ~ı

акын сөрөй.

taslamak 1. кейиптенүү, өңдөнүп көрү- нүү, сыяктануу. kibarlık ~ сылык

өңдөнүп көрүнүү. şairlik ~ акын сөйрөйлөнүү. 2. (ташчылыкта, жыгач усталыкта) жонуу, кесүү,

жылмалоо. 3. ооз. аңдуу, тымызын байкоого алуу.

tasma 1. тасма. 2. боо (ачык бут ки-

йимде) .

tasnif классификация, бөлүштүрмө. ажы- ратма, баалама. ~ etmek бөлүш-

түрүү, ажыратуу, классификация жасоо.

tasrih эск. ачык айтма, белгилеме, тү-

шүндүрмө. ~ etmek 1) ачык/бетке айтып салыш. 2) түшүндүрмө бериш.

tastamam 1. абдан, таптакыр, дапдаяр. 2.

бүтүндөй, толугу менен, топтолук.

~ olmak чак келүү, куп жарашуу

(кийим) .

tasvip,-bi кубаттама,тууралама, ыраста- ма. ~ etmek кубаттоо, тууралоо,

ырастоо.

tasvir 1. сүрөттөмө, баяндама, мүнөздө- мө, сыпаттап көрсөтмө. 2. сүрөт. ~ etmek 1) элестетүү, сүрөттөө. 2) сүрөтүн тартуу. ~ gibi сүрөткө тартып койгондой (кооз, сулуу) .

tasvirî сыпаттама. ~ gramer сыпаттама грамматика.

taş 1. таш. atlama ~ı суудан аттап өтүл- гөн таш. ~ kırma makinası таш тал-

калагыч машине. 2. таш куралдар. çakmak ~ı чакмак таш. değirmen ~ı тегирмен ташы. olta ~ı кайырмак

ташы. tartı ~ таразанын ташы. 3. баалуу таш (жасалгалардагы) . değerli ~lar асыл таштар. yüzük ~ı

шакектин көзү/ташы. 4. оюн таш- тары. domino ~ı домино ташы. 5.мед. таш (айрым органдарда

пайда болгон) . böbrek ~ı бөйрөктүн ташы. 6. курулуш материалдары. kırma ~ шагыл таш.

temel ~ пайдубал ташы. 7. геол. тоо тектери. Ankara ~ı андезит. Kadıköy ~ı кварц түрү. kayrak ~ı

кайрак таш. 8. таштан жасалган. dikili ~ таш эстелик. ~ köprü таш көпүрөө. 9. өтм. кыйтып айтылган

сөз, какшык. 10. мүнөзү катуу, таш боор. ~ arabası арго таш боор, катаал (киши) . ~ atıp da kolun mu

yoruldu?/~ atıp kolun yorulmadı ya! кыйратып койгонсуп/салгансып, жоо сайгансып. ~ atmak өтм.

(бирөөнү) чымчып сүйлөө. ~ bademi таш бадам (кабыгы калың бадам) .~ baskı литография. ~

basması литографиялык басма ~a bastırmak/tutmak ташбараңга/ таш кесекке алуу. ~ bebek 1) таш

куурчак. 2) өтм. сулуу мерес аял. ~ bilimi литология, петрология. ~ böceği зоол. таш курту (молюска

түрү) (Cypraea) . ~ çatlasa ашып кетсе. ~ çatlasa iki saatlik işi var ашып кетсе эки сааттык иши бар. ~

çıkarmak/çıkartmak (бирөөдөн)

ашып түшүү, жолдо калтыруу. ~ devri тар. таш доору. ~ düşürmek мед. (бир органдан) таш түшүрүү.

~ evi таштын орду (мис. шакекте) .

~ı gediğine koymak таш тиштегендей кылуу, таап айтып

салуу. ~ gibi таштай катуу (киши, нерсе) . ~ gibi donmak таштай катып/тоңуп калыш. ~ kalpli таш

жүрөк, боору таш. ~ kesilmek 1) таштай катып калыш. 2) (таң калгандан) оозунан сөзү түшүп

калыш. ~ kömürü таш көмүр. ~ küre геол. литосфера. ~ ocağı ташказган, карьер. ~ oyması

петроглиф. ~ı ölçeyim ташка тийсин (денедеги жара, сынык сыяктуу нерселер көрсөтүлгөндө айты-

лат) . ~ pamuğu асбест. ~ pudra упа-крем.~ sarımsağı бот. тоо пияз (Al l ium sc orodoprasum) . ~ı sıksa

suyunu çıkarır жолборс жүрөк, таш билек (күчтүү) . ~ sürmek таш менен жүрүү (шахматта,

шашкиде ж. б. ) . ~ tahta чот. ~ ~ üstünde bırakmamak ташын талкан кылыш. ~ yağar kıyamet koparken

тополоңдуу, капсалаңдуу кыйын күндөр. ~ yontmak таш жонуу. ~ yuvarı геол. литосфера. ~ yürekli

таш жүрөк, боору таш, мерес.hangi

~ı kaldırsan altından çıkar

жүрбөгөн жери, кылбаган иши жок

(сөзм. с. кайсы ташты көтөрсөң, алдынан чыгат). bir ~la iki kuş vurmak мак. бир ок менен эки

коён атуу.

taşak анат. ташак.

taşaklı 1. ташактуу. 2. өтм. жүрөктүү,

кайраттуу.

taşçı 1. таш иштеткен уста. 2. таш ке- нинде иштеген жумушчу. ~ kalemi

таш кескич.

taşemen зоол. деңиз миногасы

(P et romyzon) .

taşeron өтмө катар контракт менен

иштеген. ~ şirket өтмө катар фирма (негизги аткаруучу фирманын бир катар ишин өз мойнуна алган фирма) .

taşıl таштагы издер/калдыктар, фосил. ~ bilimi геол. палеонтология.

taşıllaşmak 1. ташта катып калуу, фосил- дешүү. 2. өтм. ойлоо жөндөмүн жоготуу, нес болуу.

taşım ташым. bir ~ kaynatmak бир ташыганча кайнатыш.

taşıma ташыма, көчүрмө. yolcu ~ жүр-

гүнчү ташыма. yük ~ жүк ташыма.

~ su ile değirmen dönmez мак.

ташыма суу менен тегирмен

жүрбөйт.

taşımacı ташуучу. сал. nakliyatçı, nakliyeci.

taşımacılık,-ğı ташуучулук. сал. nak- liyat, nakliyecilik.

taşımak 1. ташуу, көчүрүү, башка жерге

жеткирүү. 2. асынып/тагынып/жа- нында алып жүрүү. tabanca ~ та- панча асынып жүрүү. kolye ~ шуру

тагынып жүрүү. 3. көтөрүп/тиреп туруу. masanın ayakları bunca yükü taşıyamaz үстөлдүн буттары

мынча жүктү көтөрө албайт. 4. агызып баруу. 5. кийип жүрүү. devlet üniformasını taşıyordu

мамлекеттик униформа кийип жүрчү. 6. өтм. алып жүрүү, ээ болуу. adını ~ атын алып жүрүү.

karakter ~ мүнөзгө ээ болуу.

taşımlık, -ğı ташыганчалык.

taşınır 1. ташып/көтөрүп жүрө турган. 2.

ук. козголо турган (мүлк) .

taşınma ташынма, көчмө.

taşınmak 1. ташылуу, жеткирилүү, алып

барылуу. eşyalar taşındı буюмдар жеткирилди. 2. көчүп кетүү. hemen yeni evimize taşındık дароо жаңы

үйүбүзгө көчүп кеттик. 3. сандалуу, бат-бат барып туруу. bir ay mahkemeye taşındı бир ай сотко

сандалды.

taşınmaz 1. ташып/көтөрүп жүрүүгө болбогон. 2. ук. козголбос (мүлк) .

taşırmak 1. (бир нерсени) ташытып

жибериш. sütü ~ сүттү ташытып жибериш. 2. өтм. чектен чыгарыш, ашырып жибериш. sabrını ~

сабырын түгөтүш.

taşıt, -tı унаа, транспорт. ~ araçları унаа түрлөрү.

taşıyıcı 1. ташуучу, жүк ташыр. 2. алып жүрүүчү, ээси. inancı ~lar ынанчка ишенгендер. kültürün ~ları мада-

ният ээлери. 3. мед. микроп алып жүрүүчү.

taşikardi мед. тахикардия.

taşkın 1. ташкын. ~da dereden at bile ge- çemez ташкында суудан ат да кече албайт. 2. өтм. ашкере, ачыкча

(аракет, сезим) . ~ bir davranış чектен чыккан жорук. 3. азоо, кир- ген (мал) , албууттанган (киши) ,

бууракандаган, өжөрлөнгөн (деңиз) . taşkınlık,-ğı 1. ташкындык, аракеттин/се- зимдердин ашкерелиги. 2. азоолук

(малда) , албууттук (кишиде) . 3.

ээнбаштык. 4. психол. делирме.

taşkıran 1. таш жаргыч (курал) . 2. (~

otu) таш жарган оту (Saxifraga- c eаe) .

taşlama 1. ташбараңга алма. 2. таш ме-

нен жылмалама. 3. ад. сатира, чым- чыкей.

taşlamak 1. ташбараңга алуу, таш менен

уруу. 2. таш менен уруп түшүрүү (мис. алманы, өрүктү) . 3. ташын терүү. 4. (бир нерсени) өгөөлөп

киргизүү. 5. таш төшөө. 6. өтм.

какшыктоо, чымчып сүйлөө.

taşlaşmak 1. ташка айлануу. 2. таштай

катып/сенейип калуу.

taşlı 1. таштуу. ~ yol таштуу жол. 2.

көзү/ташы бар. tek ~ küpe бир

таштуу иймек. 3. таш аралашкан. ~ pirinç ташы бар күрүч.

taşlık,-ğı 1. таштуу, таштак. ~ bölge

таштак жер. 2. таш төшөлгөн (пол,

короо ж. б. ) . 3. зоол. жемсөө

(куштарда) .

taşma ташкын.

taşmak,-ar 1. ташып/ашып кетиш. kahve taştı кофе ташып кетти. 2. ташкын жүрүш, кириш (суу) . 3. чыгып/сал-

бырап/көрүнүп туруш. paltosunun astarı taşıyordu пальтосунун астары чыгып калыптыр. 4. өтм. албуутта-

ныш, буркан-шаркан түшүш (ки- ши) , азоолонуш, кириш (айбан) . 5. көбөйүп/батпай кетиш. dolup ~

толуп-ташыш.

taşra элет. ~ yönetimi жергиликтүү бийлик.

taşralı элеттик.

taşsız ташсыз.

tat, -dı 1. тат, татым, даам. 2. таттуулук.

3. өтм. даам, жыргал, ыракат, үзүр.

~ını almak/~ına bakmak 1) даамын көрүү, таткануу. 2) ооз тийүү. 3)

өтм. жыргалын/ыракатын көрүү.

~ında bırakmak жайына коюу, тий- бөө, чектен ашпоо. ~ını bulmak даа-

мына/кыябына келүү. ~ını çıkarmak жыргалын/үзүрүн көрүү, ыракатта- нуу. ~ı damağında kalmak 1) даамы

оозунан кетпей калуу. 2) өтм. унуткус болуу. ~ına doyum olma- mak 1) канча жесе да тойбоо. 2)

өтм. ыракатына тойбоо, кайра- кайра эңсөө. ~ı gitmek/kaçmak кызыгы кетүү/тароо. ~ını kaçırmak/

~ını tuzunu bozmak кызыгын кетирүү, ашыра чаап кетүү. ~ı tuzu yok кызыгы жок. ~ına varmak 1)

даамын сезүү. 2) кыныгын алуу. ~ vermek даам берүү/катуу. ~ından yenmemek өтө даамдуу болуу.

Tat 1. тат (эл) . 2. бөтөн (арап/

ирандыктарга берилген ат) .

Tatar татар. ~ böreği эттүү май токоч.

tatar тар. чабаган, кат-кабар улаштыр- гыч.

Tatarca татарча, татар тили.

tatarcık,-ğı зоол. желимчи (Phleboto-

mus) . ~ humması мед. жайкы безгек (желимчи аркылуу жугат) . Tatarımsı,Tatarsı 1. татарларга окшогон.

2. чала бышкан (тамак) .

Tataristan Татарстан.

tatbik,-ki 1. салыштырып текшерме

(текстти оригиналына) . 2. сына- ма, тажырыйба жасама, ишке ашыр- ма. ~ etmek 1) сынаш, ишке кирги-

зиш. 2) салыштырып текшериш. ~ sahasına koymak жүзөгө/ишке ашырыш.

tatbikat,-tı (tatbik'тин көпт. т. ) 1. та- жырыйбада көрмө, ишке киргизме.

2.аск. сыноо, маневр. ~ yaptırmak

сыноо жасатыш.

tatbikî тажырыйбага байланыштуу, кол- донмо. ~ kimya колдонмо химия. ~

sanatlar колдонмо санаттар.

tatil 1. дем алыш, убактылуу токтото туруу. hükmün ~i өкүмдүн аткары-

лышын кечеңдетүү. öğlen ~i түшкү дем алыш. 2. отпуск, каникул. Meclis ~e çıktı Парламент каникул-

га чыкты. okul ~i мектеп каникулу.

3.эс алуу/көңүл ачуу менен өткөн убакыт. bu yıl ~imi Alanya'da geçir-

dim быйыл эс алуумду Аланияда өткөрдүм. ~ etmek 1) дем алыш бериш. 2) убактылуу жаба туруш

(ишкана, мектеп ж. б. ) . ~e gir- mek каникулга/отпускага чыгыш. ~ günü дем алыш күнү. ~ köyü эс

алуу айлы. ~ olmak 1) убактылуу дем алыш берилиш. 2) убактылуу жабылыш (иш, окуу) . ~ yapmak эс

алыш.

tatlandırmak 1. даам катуу, тат берүү, таттандыруу. 2. өтм. жагымдуу

кылуу, балдандыруу (мис. сөздү) .

tatlanmak даамына келүү (тамак) ,

бышып жетилүү (жемиш) .

tatlı 1. таттуу, даамдуу, ширин (тамак) .

~ armut таттуу алмурут. 2. таттуу- лар (шекер кошуп жасалган) ,

десерт. 3. ичме, ичкенге жарактуу

(суу) . 4. өтм. татынакай, жакшы- накай, сүйкүмдүү, жагымдуу. ~ya bağlamak жакшы сөзгө келүү, элдешүү. ~ belâ эрмек, кылык- тарына чыдалган кыйбас (бала, аял) . ~ dil к. ~ söz. ~ dil güler yüz жакшы сөз, жаркын маанай. ~ dilli сөзү таттуу, чечен. ~ kaşığı таттуу кашыгы. ~ sert бир сырдуу, катаал да, жумшак да эмес (киши) . ~ söz өтм. таттуу сөз. ~ ~ таттуу-таттуу жыргап эргип. ~ ~ konuşmak жыргап сүйлөшүү. ~ patates таттуу картошка ~ su 1) агын суу, тоо суусу (туздуу эмес) . ~ su ıstakozu зоол. агын суу рагы (Potamobius fluviatilis). ~ levreği зоол. окунь ба- лыгы (P erpa fl uv iat il is) . 2)өтм.

... болуп көрүнгөн. ~ su sosyalisti социалист болуп көрүнгөн. ~sı tuzlusu ар түркүн тамак. ~ yerinde bırakmak/kesmek 1) маалында ток- тотуу, кызыгын качырбоо. 2) так кызык жеринде токтотуу. ~ dil yılanı deliğinden çıkarır мак. таттуу сөз жыланды да ийнинен чыгарат.

tatlıca 1.таттуусу азыраак (даам) . 2.

таттуулук менен.

tatlıcı 1. таттуулар жасаган/саткан киши,

кондитер. 2. таттуу/кондитер дү- көнү. 3. таттуу жегенди сүйгөн (киши).

tatlılaşmak 1. таттуу болуу, бышып же- тилүү (жемиштер) . 2. таттуу тар- туу (даам) . 3. өтм. таттуулашуу,

ширин болуу (сөз, мамиле) .

tatlılık,-ğı 1. таттуулук. 2. өтм. таттуу- лук, жакындык, ынактык. ~la

таттуулук менен, урушпай- талашпай.

tatmak 1. ооз тийүү, даам татуу. 2. өтм.

башынан өткөрүү, сезүү, билүү. hayatın acısını tatmış жашоонун кыйынчылыгын башынан өткөргөн.

tatmin канааттанма, ыраазычылык,

купул. ~ etmek канааттандырыш, ыраазы/камсыз кылыш, купулга толтуруш. ~ olmak канааттаныш, ыраазы/камсыз болуш, купулга толуш.

tatminkâr канааттандырарлык, купулга/ көңүлгө толорлук.

tatminsizlik,-ği канааттанбастык, көңүл- гө толбостук.

tatsız 1. даамсыз, даамы жок (тамак) .

2.өтм. жагымсыз, көңүлсүз. 3. та- жатма, жек көрүмчү (киши) . ~ ~

кызыксыз, көңүлсүз. ~ tuzsuz 1) даамы-тузу жок. 2) өтм. маанисиз, кызыксыз.

tatsızlaşmak 1. даамы калбоо, татын жоготуу. 2. кызыгы калбоо, тажатма боло баштоо.

tatsızlık,-ğı 1. даамсыздык, жагымсыз- дык. 2. өтм. табитсиздик, сулуулук сезиминин жоктугу. 3. чатак,

келишпестик, таарыныч. ~ çıkar- mak чатак чыгарыш.

tattırmak 1. ооз тийгизүү, даам татты-

руу. 2. тарттыруу, чектирүү. Allah kimseye evlât acısı tattırmasın! Аллаа эч кимге баланын күйүтүн

тарттырбасын!

tatula бот. дурман (Dаt ura st ramonium) .

tav 1. тап (ысыктык, ным) . ala ~ ала

тап. demir ~ında dövülür мак. темирди кызуусунда сок. 2. тап, семиздик (айбандарда) . 3. керек-

түү шарт/убакыт. ~ını bulmak та- бын табыш. ~a gelmek 1) алданыш, тузакка түшүш. 2) табына келиш

(топурак, мал) . ~a getirmek табына жеткириш (ысыкты) . ~ına getirmek таптоо, табына келтириш.

~ı kaçırmak табын өткөрүп жибе- риш. ~ olmak колго түшүп бериш, алданыш. ~ında tutmak табынан

түшүрбөө. ~ vermek 1) табына келтириш, нымдаш (үтүктөө үчүн) . 2) ылайыктуу шартты түзүш.

tava 1. көмөштан. 2. көмөштанда быш-

кан тамак. balık ~sı көмөштанда бышкан балык. 3. тех. металл эриткич идиш. kurşun ~sı коргошун эриткич. 4. акитиш аралаштырган таштек. 5. туз топтоо үчүн деңиз суусун тосуп койгон кобул. 6. ке- меде борт трапынын алдыңкы бөлү- гү. 7. көчөт отургузулган карапа.

tavaf 1. тооп, таюу, ыйык/куттуу жерлер- ди зыярат кылуу. 2. мус. тооп, ажы

маалында Каабаны тегеренүү. ~ etmek 1) тооп кылуу, бир нерсени

айлануу/тегеренүү. 2) Каабаны теге- ренүү.

tavan 1. шып (taban'дын каршысы) . 2.

өтм. (бир нерсенин) эң жогорку баасы/наркы. ~ arası чатыр менен шып арасы. ~ başına çökmek/yıkıl-

mak кайнак суу башына төгүл- гөндөй болуу. ~ fiyatı эң жогорку баа.

tavassut,-tu арачылык, далдалчылык.

~uyla арачылыгы менен. ~ etmek

арачылык/далдалчылык кылуу.

tavattun жайгашма, жерлешме. tavazzuh ачыктама, түшүндүрмө. tavcı арамзаа, куйту.

taverna таверна, түнкү клуб.

tavır,-vrı 1. көрүнүш, кылык, жорук, мүнөз, кыял. 2. көтөрүлүш,

кыйынсыныш. ~ almak/takınmak

кыял/мүнөз күтүү.

taviz кайтарма, ордун толтурма,

компенсация. сал. ödün. ~ vermek айтканынан кайтуу, көнүү, кепке- сөзгө келүү, айнуу.

tavizci арсар, күмөндөр, чечкинсиз.

tavla I аткана, акыр.

tavla II тавла, нарды (оюн) . ~ atmak/

oynamak тавла ойноо.

tavlamak 1. табына келтирүү, кызытуу

(отту) . 2. нымдоо, суулоо. 3.

өтм. (бирөөнү) алдоо, азгыруу, башын айлантуу/тегеретүү.

tavlanmak 1. табына келтирүү. 2. өтм.

семиртилүү, бордолуу (мал үчүн) .

tavlı 1. таптуу, кызыган (от) . 2. белги- лүү өлчөмдө нымдалган/сууланган. 3.семиз, табында, бордолгон (мал) . tavsamak (бир иш, абал) начарлоо, солгундоо, азаюу, тынчуу, басаң-

доо.

tavsız тапсыз, табы жок.

tavsiye 1. үгүт, кеңеш, насаат. 2. сунуш, жакшы мүнөздөмө (бирөө жөнүн-

дө) , реферанс.

tavsiyeli сунуш кылынган, рекомендация берилген.

tavşan 1. зоол. коён (L epus) . ~ anahtarı ар түрдүү кулпуну ачкан ийри ачкыч. ~ı araba ile avlamak (бир

ишти) шашпай/кылдат жасоо. ~ boku пайда-зыяны жок киши. ~ dudağı мед. жышаан, жырык эрин.

~a kaç, tazıya tut demek эки тарап- туу ойноо, эки жүздүүлүк кылуу.

~ın suyunun suyu сорпосунун

сорпосу (жакындыгы/тиешеси аз) . ~ uykusu уйкусу сак. ~ yürekli коён жүрөк.

tavşanağzı, -nı күлгүн (түс) .

tavşankanı, -nı 1. коюу кызыл (түс) . 2.

коюу демделген ачуу (чай) .

tavşankulağı бот. коён кулак, цикламен

(Cyclamen).

tavuk,-ğu зоол. тоок (Gallus) . ~ biti тоок

бити. ~ gibi эрте жаткан киши. ~ kümesi тооккана. ~ suyu тооктун сорпосу. ~ gelen yerden yumurta

esirgenmez мак. тоок келчү жерден жумуртка аянбас. ~ kaza bakmış da kıçını yırtmış мак. казды туурап

карганын буту сыныптыр.

tavukçu 1. тоокчу. 2. тоок этин саткан

(дүкөн/киши) .

tavukgöğsü тоок төшү (кайнатылган тоок төшүнө күрүч уну, сүт кошулуп жасалган тамак) .

tavukgötü орой сөөл.

tavukkarası мед. көздүн кароолугу

(жарыгы аз жерде көрө албоо) .

tavukçuluk, ğu тоок чарбасы.

tavulga бот. табылгы.

tavus зоол. тоос кушу (P av o) . ~ yeşili

зүмрүт жашылы.

tavuskuyruğu арго мас кусундусу.

tavuş диал. табыш.

tavsif милдеттендирме, жоопкерчилик

берме. ~ etmek милдет/кызмат берүү.

Tay Таи.

tay I кулун, тай (үч жашына чейинки) .

tay II тең, тең салмак, тай. ~ durmak каз- каз туруу (жаш бала) . ~ ~ сырд. с.

тай-тай (жаңы баскан баланы жетелөөдө айтылат) . ~ ~ arabası чыгырык (баланы бастырууда

колдонулган) .

Tayca таи тили, таиче.

tayf 1. физ. спектр. ~ tahlili спектр

анализи. 2. арбак, көрүнчү.

tayfa 1. матрос (кеме жумушчусу) . 2.

экипаж, командо (кемеде) . 3.

банда, сүрмө топ. 4. жан-жөкөр, нөкөр.

tayfun тайфун (тропик циклону) .

tayga геогр. тайга.

taygeldi аялдын (мурунку күйөөсүнөн)

ээрчите келген балдары.

tayın 1. аскер азыгы (күндүк норма) . 2. (~ ekmeği) суткалык нан нормасы (аскерде) . ~ bedeli аскердин бир

айлык азыгынын акчалай баасы.

tayin 1. дайын, белги, көрсөтмө. 2.

дайындалма. ~i çıkmak (бир

жерге/ишке) дайындалуу, жибери- лүү. ~ etmek 1) дайындоо, чечүү. satış gününü ~ etmek сатыш күнүн

дайындоо. 2) дайын кылуу, бел- гилөө. 3) дайындоо (бир ишке/бир жерге) . 4) аныктоо, билүү.

taylak ооз. тайлак, кулун. Tayland Тайланд. Tаyylandlı таиланддык.

taylorculuk, -ğu социол. тейлоризм. tayyare эск. учак. ~ alanı аэропорт. tayyetmek эск. жок кылуу, көзүн

тазалоо.

tayyör аял костюму.

tazallüm арыз-арман, дарт.

tazarru жалбарма, жалынма (көбүнчө

Кудайга) .

taze 1. жаңы, жаш, ынак. ~ meyve жаңы үзүлгөн мөмө. ~ süt ынак сүт.

2.чың, алдуу-күчтүү, демдүү. 3.жа- ңы, акыркы, соңку. ~ haber жаңы кабар. 4. өтм. жаш аял.

tazelemek 1. жаңыртуу, алмаштыруу. ça- yınızı tazeleyim mi? чайыңызды жаңыртып куяйынбы? 2. тазалоо. 3.

өтм. эскирген, унутулган нерсе- лерди эске салуу, ырбатуу. 4. кай- талоо, кайра жасоо, жаңыртуу.

aptes ~ оңдоп абдес алуу. nikah ~

нике жаңыртуу.

tazelik, -ği жаштык, жаңылык.

tazı тайган. ~ya dönmek 1) арыктоо. 2) малма-чөлмө болуу. ~ gibi 1) тайгандай (арык) . 2) тайгандай

(шамдагай, тез) .

tazim эск. таазим. ~ etmek таазим кылуу.

taziye көңүл айтуу, тажыя (диал) .

tazmin зыянды/чыгашаны төлөмө.

tazminat,-tı (tazmin'дин көпт. т. )

зыяндын/чыгашанын бедели.

tazyik,-kı 1. басым, пресс. 2. өтм. бас- кы, кысым зордук, күчкө салма.

3.мед. басым, кысылма. ~ etmek 1) басуу, пресстөө. 2. баскы/зордук/ кысым көрсөтүү.

tazyikli 1. кысылган, басым алдындагы.

~ su кысылган суу. 2. пресстелген.

TBMM (Türkiye Büyük Millet Meclisi'-

нин кыск. ) ТЖУМ (Түркия Жогор- ку Улуттук Мажилиси) .

TC (Türkiye Cumhuriyeti'нин кыск. )

ТЖ (Түркия Жумурияты) .

TDK (Türk Dil Kurumu'нун кыск. )

ТТК (Түрк Тили Комитети) .

te t тамгасынын аталышы. ~ cetveli (Т)

түрүндөгү сызгыч.

teadül эск. тең келме, дал келме.

teakup, -bu эск. удаалаш/катар келген.

teamül 1. адат, көнүмүш, салт. 2. хим. реакция. ~ hukuku салтка таянган/ жазылбаган укук.

teati өз ара алып-берме, айырбаштама, алмашма. ~ etmek айырбаштоо. nota ~si нота алмашуу.

tebaa жарандык, журтташтык.

tebarüz көрүнүш, белгилениш, анык- талыш. ~ etmek ачык/анык болуу.

tebcil 1. сый, урмат. 2. мактоо, даңк, даңаза. ~ etmek 1) сыйлоо, урмат көргөзүү. 2) мактоо, даңазалоо.

tebdil өзгөрүш, орун алмашыш/көтөрүш.

~ etmek өзгөртүү, алмаштыруу. ~ gezmek түрүн өзгөртүп алыш. ~i

kıyafet etmek кийим которуу. ~i mekan etmek жер которуу, көчүү.

tebdilihava аба алмаштыруу, климат

которуу.

teber 1. эск. балта. 2. айбалта (дерви-

штер көтөрүп жүргөн) . 3. тери

кескич бычак.

teberru,-u тартуу, багыш, арноо. ~ etmek

тартуу кылуу, арноо.

teberrük, -kü таберик, кут/бакыт алып келген.

tebessüm күлүмсүрөш, жылмайыш. ~

etmek күлүмсүрөө, жылмаюу.

tebeşir бор.

tebeyyün аныктык, ачыктык. ~ etmek

аныкталуу, ачыкталуу.

tebligat, -tı билдирүү, маалымат.

tebliğ 1. билдирүү, доклад. ~ etmek

билдирүү, айтуу. 2. кабар берме, жарыялама (мис. радиодон) .

tebrik, -ki куттук. сал. kutlama. ~ kartı

куттук карты, открытка. ~ etmek куттуктоо, куттук айтуу. bayra- mınızı ~ ederim майрамыңыз менен

куттуктайм.

tebriye актама. ~ etmek актоо, реаби- литация.

tebşir сүйүнчү. ~ etmek сүйүнчүлөө.

tecavüz 1. чабуул, кол салуу. 2. мыйзамга каршы келүү, бирөөнүн укугун

тепсөө. 3. тийишме, зордуктама,

абийирин кирдетме. 4. чектен чык- ма. ~ etmek 1) (бир нерседен) ашып/өтүп кетүү. 2) чектен ашуу, ашкере кетүү. 3) тийишүү, зордуктоо, укугун тепсөө.

tecdit,-di 1. пайда болуш, жаралыш, кө- рүнүш. 2. теңирдин адамдарда/та-

биятта көрүнүшү. 3. тагдыр, буй- рук, жазмыш. ~ etmek пайда болуу,

ортого чыгуу.

tecessüm 1. кебетеленме, түрлөнмө, сы- яктанма. 2. пайда болуш, көрүнүш.

3. жанданма, кайрадан жаралма. ~ etmek 1) кебетеленүү, түрлөнүү, сыяктануу. 2) пайда болуу, көрүнүү,

белгилүү болуу. 3) элестөө, жан- дануу, көз алдыга тартылуу.

tecessüs 1. аңдыма, байкоого алма. 2.

кызыккандык, кулак түрмө. ~ etmek

1)кызыгуу, кулак түрүү. 2) аңдуу, тыңчылык кылуу.

tecil токтото турма. ~ etmek убактылуу токтотуу, кечеңдетүү.

tecim соода, сатык.

tecrit,-di 1. ажыратма, айырма, бөлмө, изоляция. 2. филос. изоляция, айырма. ~ etmek 1) ажыратуу. 2) аб-

стракциялоо. 3) аск. (душманды)

бөлүп-жаруу.

tecrübe 1. тажырыйба, сыноо, колдонмо.

2. тажырыйба, көндүм, кынык, жөн- дөм, ык. ~ edinmek тажырыйбалуу/ маш болуу, кынык алуу, жөндөм/

ыкка ээ болуу. ~ etmek 1) тажы- рыйба/сыноо жасоо. сал. denemek, sınamak. ~ sahibi тажырыйбалуу,

маш, уста, каныккан. ~ tahtası та- жырыйба тактасы (тажырыйба объекти) . bir ~ bin nasihatten

evlâdır мак. миң уккандан бир көргөн.

tecrübeli тажырыйбалуу, ишке маш/

жатык, жатыккан, каныккан. tecrübesiz тажырыйбасыз. tecrübesizlik, -ği тажырыйбасыздык.

tecrübî тажырыйба/сыноо иретинде.

tecvit,-di 1.көркөм/туура окума. 2.Куран-

ды кырааты менен окума өнөрү.

tecviz уруксат, макулдук. ~ etmek

уруксат бериш.

teçhiz жабдык. ~ etmek жабдуу.

teçhizat,-tı (teçhiz'дин көпт. т. ) жаб-

дыктар, тетиктер, куралдар, аспап- тар.

tedarik,-ki даярдык, кам-кашек, белен-

дик. ~te bulunmak/~ görmek кам- дап/даярдап/таап коюу. ~ etmek даярдоо, камдоо.

tedarikli даярдыктуу, камдуу, сарам- жалдуу.

tedariksiz даярдыксыз, камсыз,

сарамжалсыз.

tedavi 1. дарылама, сакайтма. ~ altında

дарылама алдында. 2. өтм. бузул-

ган ишти оңдоо. ~ etmek 1) дары- лоо, айыктыруу. 2) өтм. оңдоо, түзөлтүү (бузулган ишти,

мамилени ж. б. ) . ~ görmek/olmak

дарылануу.

tedavül экон. айланууда/колдонумда бо-

луш, циркуляция (акча, баалуу кагаздар) . ~de olmak айланууда/ колдонумда/жарактуу болуу. ~den

kalkmak айлануудан/колдонуудан чыгуу, жараксыз болуу.

tedbir чара, алдын алма, кам. ~ almak

алдын алуу, чара/кам көрүү.

tedbirli алды алынган, кам/чара көрүл- гөн. ~ davranmak камдуу/даярдык-

туу туруу, алдын алуу.

tedbirsiz алды алынбаган, кам/чара көрүлбөгөн, даярдыксыз, камсыз.

tedbirsizlik, -ği камсыздык , чарасыздык

tedenni 1. артта калма, чегинме, регресс.

2. түшмө, начарлама. ~ etmek артка

кетүү, начарлоо, түшүү.

tedhiş коркутма, опуза, коркунуч, террор. ~ etmek коркутуу, опузалоо,

үрөй учуруу. tedhişçi опуза, террорист. tedhişçilik, -ği терроризм.

tedirgin санааркаган, тынчы кеткен,

чочулаган. ~ etmek (бирөөнү) са- нааркатуу, тынчын алуу, чочулатуу.

~ olmak санааркоо, тынчы кетүү,

чочулоо.

tedirginlik,-ği санааркама, тынчы кетме, чочулама.

tediyat, -tı төлөмөлөр, акылар.

tediye төлөмө. ~ etmek төлөө.

tedricen баскыч-баскыч, аз-аздан, акы-

рындап.

tedricî акырындап, улам-улам, бара-бара.

tedris окутуу, үйрөтүү.

tedrisat,-tı (tedris'тин көпт. т. ) оку- туш, билим бериш.

tedvir 1. айландырма, тегеретме. 2. ба-

гыттама. ~ etmek 1) айландыруу, тегеретүү. 2) башка багыт берүү.

teeddüp,-bü 1. тарбиялуулук, тартип-

түүлүк. 2. абийирдүүлүк, уялчаак- тык.

teehhül үйлөнүү.

teehhür кечикме, кеч калма.

teemmül ар тараптуу ойлоо.

teenni жайынча/жакшылап ойломо.

teessüf өкүнүч, капа. ~ ederim! капа кы- лып атасың! ~ etmek өкүнүү, капа болуу.

teessür кайгы, капа. сал. üzüntü. ~ et- mek капа болуу, кайгыруу.

tef муз. теф (музыкалык аспап) . ~

çalmak теф чалуу. ~ çalsan oyna- yacak чачык, баш-аламан (буюмдар үчүн айтылат). ~e koymak/koyup

çalmak аркасынан сүйлөө, ушак айтуу (бирөө жөнүндө) .

tefahür өзүн өзү мактама, көтөрүлүп

сүйлөмө, мурдун көтөрмө.

tefeci соода кызыл кулак.

tefecik: ufacık ~ кипкичинекей,

кепкенедей, арык-торук.

tefecilik, -ği кызыл кулактык.

tefekkür ойломо. ~e dalmak ойго

батуу/чөмүлүү. ~ etmek ойлоо.

teferruat,-tı 1. майда нерселер, деталдар, ыкый-чыкый. 2. тармактар, салаа-

лар.

teferruatlı майда-бачегине чейин, деталдуу, ар тараптуу, мыктап, дааналап, тактап.

teferrüç,-cü 1. сергиш, дем алыш. 2.

кезиш, сейилдеп чыгыш.

teferrüt,-dü 1. элден бөлүнмө, жалгыз-

дама. 2. башкалардан айырмаланма, бөтөндөшмө.

tefessüh 1. чириме, бузулуп/жыттанып

кетме. 2. кедери кетме, бузулма (киши, коом ж. б. ) . ~ etmek 1) бузулуп/чирип/жыттанып кетүү. 2)

кедери кетүү, бузулуу, дегенерация. teflon 1. тефлон (фтор менен этилен кошундусунан жаратылган зат,

политетрафтороэтилен) . 2. теф- лондон жасалган ысыкка чыдамдуу, жабышпас идиш.

tefrik, -kı айыра/ажырата билме, айрып тааныма. ~ etmek айыра/ажырата билүү, айрып таануу.

tefrika 1. аңгеме, бөлүк, үзүндү (серия түрүндө жарыяланган чыгарма- дан) . 2. серия түрүндө жарыялама.

~ etmek серия түрүндө жарыялоо. ~ romanı серия түрүндөгү роман.

tefriş 1. төшөмө (таш, килем ж. б. ) . 2.

эмерек коюш, жасалгалаш, жаб- дыш. ~ etmek 1) төшөө (таш, ки- лем ж. б. менен) . 2) эмерек/буюм-

тайым коюу.

tefrit,-ti (ifrit'тин каршысы) чалалык,

жетерсиздик, кемчилдик.

tefsir 1. түшүндүрмө, жорум, ачыктама, баяндама, сүрөттөмө. сал. yorum.

2.мус. Курандын сүрөлөрүнүн

түшүндүрмөсү. 3. Куран түшүндү- рүлгөн китеп. ~ etmek 1) түшүн- дүрүү, жоруу, ачыктоо. 2) Куран

сүрөлөрүн түшүндүрүү.

tefsirci жорумчу, комментатор.

teftiş текшерме, түгөлдөмө, инспекция. ~

etmek текшерип/карап/түгөлдөп чы- гуу. ~ komisyonu текшерүү комис- сиясы.

teğelti тердик (ээр жабдыгы) .

teğet, -ti мат. тангенс.

teğmen аск. лейтенант.

tehdit, -di коркутма, опуза, үрөй учурма,

террор. ~ etmek коркутуп-үркүтүү, опузалоо, үрөй учуруу. parmakla ~ etmek колун кезеп коркутуу.

tehditkâr коркутуп-үркүткөн, опузала- ган.

tehir кечеңдетме, кийинкиге калтырма/

котормо. ~ etmek кечеңдетүү, ки- йинкиге калтыруу/которуу, мөөнө- түн узартуу.

tehirli 1. кечеңдетилген, кийинкиге кал- тырылган. 2. кечиккен.

tehlike 1. коркунуч, кооптуулук. ölüm ~si

өлүм коркунучу. savaş ~si согуш коркунучу. 2. тобокел, риск. ~ye atılmak тобокел кылуу, коркунуч-

туу/кооптуу нерсеге бел байлоо. ~ atlatmak коркунучтуу/кыйын абал- дан кутулуп кетүү. ~yi bertaraf

etmek коркунучту жок кылуу. ~ düdüğü коркунуч түтүгү, сирена.

~ye düşürmek/sokmak коркунуч

алдында калтыруу. ~ye girmek/ uğramak коркунучка кабылуу.

tehlikeli 1. коркунучтуу, кооптуу. 2. то-

бокелдүү, рисктүү. ~ durum кооп- туу абал. ~ oyun тобокелдүү оюн.

tehlikesiz 1. коркунучсуз, коопсуз. 2. то-

бокелсиз.

tehyiç,-ci шаңдандырма, эргитме. ~ et- mek шаңга бөлөө, эргитүү тол-

кундантуу.

tehzil 1. шылдың. 2. ад. шылдың, азил, пародия.

tein теин.

teizm филос. теизм, теңирчилик.

tek I, -ki 1. тек, жалгыз, бир. ~ gözlü dev

ад. жалгыз көздүү дөө. ~ çıkış yolu жалгыз чыгыш жолу. ~ satırlık mek- tup бир сап кат. 2. жападан жалгыз,

бирден бир. ~ güvenebileceğimiz insan ишенген жалгыз кишибиз. bu konuda ~siniz бул маселеде бирден

бир кишисиз. 3. мат. тек (жуп

каршысы). ~ sayı тек сан. 4. жал- гыз жашаган, жалгыз өскөн. ~ mi yaşıyor? жалгыз жашайбы? 5. тү- гөй, сыңар. eldivenin ~i мээлейдин түгөйү. 6. бир чөйчөк (ичкилик) . 7. так өзү, барып турган, чыныгы. o ahmağın ~i ал бир келесоо. 8. сүй- лөмдүн башына келип болсо эле болду маанисиндеги тилекти бил- дирет: ~ eve gelsin de, çalışmazsa çalışmasın үйгө келсе эле болду, иштебесе койсун. 9. сын атоочтор менен бир жалгыз, бир, моно- маа- нисиндеги терминдерди жасайт: ~ anlamlı бир маанилүү. ~ heceli грам. бир муундуу. ~ hücreli диал. бир клеткалуу. ~ yönlü бир багыт- туу (жол) . (bir) ~ atmak бир жолу тартып жиберүү (ичкиликти) . ~ başına 1) өзүнчө, жалгыз. 2) өзү эле, эч жардамсыз. ~ başına yapabilir mi? өзү эле жасай алабы? ~ başına kalmak жалгыз калуу. ~ biçim 1) униформа, тек бычым. 2) стандарт.

~ bir эч бир/ нерсе. ~ bir şey söylemedi эч нерсе айтпады. ~ bir kişi çıkmadı эч ким чыккан жок. ~ çekirdekli 1) мононуклеар, тек да- нектүү. 2) мед. моноцит. ~ düze(n) монотондуу, бир түрдүү, бир калыпта. ~ düzelik монотондуулук, бир түрдүүлүк. ~ el бир жолу. ~ el ateş etmek бир жолу атуу (мис. мылтыкты) . ~ elden бир колдон/ бир борбордон (башкаруу) . ~ erkçi жеке бийлөөчү, монарх. ~ erkçilik жеке бийлөөчүлүк, монархизм. ~ eşli тек жубайлуу, моногам. ~ eşlilik тек жубайлуулук, моногамия. ~ kürekle mehtaba çıkmak 1) бир ишке даярдыксыз баштоо. 2) орунсуз тамаша айтуу. ~ gözeli к. tek hücreli. ~ gözlük бир көздүү, монокль. ~ hücreli бир клеткалуу. ~ örnek бир түрдүү, монотондуу. ~ parça бир бүтүн, монолиттүү. ~

tanrıcı тек теңирчил, монотеист. ~ tanrıcılık тек теңирчилдик, моно- теизм. ~ taş тек бриллиант же алмаз көздүү шакек. ~e ~ жекеме жеке. ~ ~ бир бирден. ~ tük жалгыз-жарым. sokakta ~ tük insan kalmış көчөдө жалгыз-жарым (гана) кишилер калыптыр. ~ yanlı тек тараптуу. ~ yanlılık тек тараптуулук. ~ yazı монография. ~ yumurta ikizi бир жумутка эгиздери. ~ el şaklamaz мак. жалгыз аттын чаңы чыкпайт.

tek II жөн, тим, тынч. ~ durmak жөн/ тим/тынч туруу. ~ durmamak жөн/тим/тынч турбоо.

tekabül тең, барабар, эквивалент. ~ etmek тең келүү, барабар болуу.

tekâlif эск. 1. сунуштар. 2. алык-

салыктар.

tekâmül 1. өнүгүш, эволюция. 2. өнүгүү, өркүндөө.

tekâpu жасакерлик/кошоматтык кылуу. tekaüdiye ардагер айлыгы, пенсия. tekaüt,-dü 1. ардагерликке чыкма. 2.

ардагер. ~ olmak ардагер болуу, пенсияга чыгуу.

tekaütlük, -ğü ардагерлик, пенсия.

tekbir мус. такбир, келиме. ("Аллаху акбар" ("Аллаа улук") деп баш- талган дуба). ~ almak/getirmek

"Аллаху акбар" такбирин/келиме- син келтирүү.

tekçi филос. монист.

tekçilik, -ği филос. монизм.

tekcinsten бир тектүүлөр, гомогендер.

tekdir тил, жеме, уруш, кекээр. ~ etmek

тилдөө, жемелөө, урушуу, кекээр- лөө.

teke 1. зоол. теке. 2. зоол. креветка (де-

ңиздеги майда чаян түрү) . ~den süt çıkarmak биттин ичегисине кан коюу (шылуун, айлакер) .

tekel бир колдон башкаруу, монополия.

T~ Түрк Ичкилик жана Тамеки Монополиясы. ~ine almak 1) (бир

тармакты) бир колдон башкаруу.

2)өтм. өз көз карашын өкүм кылуу.

tekelci 1. монополист. 2. монополисттик.

3.монополизм жактоочусу. ~ ser- maye монополисттик капитал.

tekelcilik, -ği монополизм.

tekelleştirmek бир колдон башкарылуу, монополияга айлантуу.

tekellüf 1. убарачылык тартыш, кыйын-

чылык көрүш. 2. жасалмалуулук, көрсөтмөлүк.

tekellüm сүйлөш, айтыш.

tekemmül эрезе, жеткилең, жетик. ~ etmek жетилүү, эрезеге жетүү.

teker I 1. дөңгөлөк. araba ~i машина

дөңгөлөгү. 2. дөңгөлөк бычымында болгон тегерек, шакек. ~ peynir шакек түрүндөгү быштак. 3. астр.

диск. ~ine çomak/taş sokmak (бирөөнүн) ишине бөгөт болуу/бут тосуу. ~ meker yuvarlanmak 1) ала

салып кетүү. 2) өтм. мал-мүлкүнөн заматта кол жууп калуу.

teker II: ~ ~ бир-бирден, өз-өзүнчө, би-

ринин артынан бири. ~ ~ anlatmak

өз-өзүнчө түшүндүрүү.

tekerlek,-ği 1. дөңгөлөк. 2. тегерек/шакек

түрүндөгү. ~ altında kalmak дөңгө- лөк алдында калуу.

tekerlekli дөңгөлөктүү. ~ koltuk майып

арабасы/коляскасы.

tekerleme 1.аласалдырма, оодарма. 2.ад.

жаңылмач. 3. ад. жомоктордогу

басма калып кириш сөздөр (бар экен жок экен, илгери- илгери сыяктуу). 4. акындар айтышы.

tekerlemek тоголотуу, оодаруу, айлан- туу.

tekerlenmek 1. тоголонуу, оодарылуу,

айланып кетүү. 2. өтм. иши бузу- луу/начардоо. 3. арго тоголонуп кетүү, өлүү.

tekerrür 1. эск. кайталанма, жаңырма. 2. (радиодо) термелүү жыштыгы. 3. ук. кайталанган кылмыш. ~ etmek

кайталануу, жаңыруу.

tekesakalı бот. теке сакал (T ragopogon porrifol ius) .

tekevvün эск. жаралыш, пайда болуш,

бар болуш, туулуш.

tekfin кепиндеме. ~ etmek кепиндөө.

tekfir каапыр деп күнөөлөө (мусулман

бирөөнү).

tekfur тар. христиан феодал/башкаруу- чу (Византия доорундагы Ана-

долуда/Румелияда) .

tekil грам. жекелик сан. çoğulдун кар- шысы.

tekin 1. бош, ээн (жер, мекен) . 2. ак жолтой. 3. тар. тегин, ата мурас- кору (байыркы түрктөрдө) . 4. (кө-

бүнчө терс мааниде) тегин, сый- кырдуу күч, ээ. ~ değil тегин/соо эмес, шектүү, ээси/колдогону бар.

bu ev ~ değil бул үй тегин эмес, ээси бар. bu kişi ~ değil бул киши тегин киши эмес, колдогону бар,

коркунучтуу.

tekinsiz 1. кара жолтой. 2. табу, тыюу салынган (сөз, аракет) .

tekir 1. таргыл мышык. 2. зоол. (~ balığı) темгилдүү барбулька (Mugil surmul- letus). 3. ала. ~ dağlar ала тоолор.

tekit,-di бекемдеме, бышыктама, кулакка куйма. ~ etmek бекемдеп/бышыктап айтуу, кулагына куюу.

tekke 1. дин текке, дервиштер жайы.

2.арго апийим чегилген жер. 3. бе- керпоздордун чогулган жери.

teklemek 1.суюлтуу (өсүмдүктү) . 2.(мо- тор) жакшы тарта албоо. 3.(та- панча) атылбай калуу. 4. (жүрөк)

жакшы какпоо. 5. арго кекечтенүү, түз сүйлөй албоо.

teklif 1. такилип, талап. 2. сунуш. 3.

жасалма мамиле, сынашма, баа-чаа, церемония, этикет. aramızda ~ yoktur арабызда сынашма жок. ~

etmek сунуш кылуу.

teklifli 1. баа-чаалуу, сыйлуу, шаан-шө- көттүү. 2. расмий, сыпайы, тоң

(мамиле) .

teklifsiz 1. баа-чаасыз, шаан-шөкөтсүз, жөнөкөй. 2. сырдыкана, жакын, ысык (мамиле) . ~ arkadaş жакын дос. ~ söz ой келди/орунсуз сүйлөнгөн сөз.

teklifsizce баа-чаасыз, тартынбай, уял- бай, ой келди.

teklifsizlik,-ği баа-чаасыздык, шаан- шөкөтсүздүк, жупунулук, ой

келдилик.

teklik, -ği 1. жалгыздык, тектик, бирдик.

2. грам. жекелик сан. 3. арго бир

лира.

tekme тепки, тебиш. ~ atmak/vurmak

тээп жибериш (киши, мал) . ~

yemek тепки жеш.

tekmelemek тепкилеш, тебиш.

tekmil 1. бүтүн, бардык. 2. аякталыш,

бүткөрүлүш, бүтүш. 3. жакшырыш, өркүндөш. 4. жалпы, баарысы, бүт.

~ âlem бүтүн дүйнө. ~ etmek 1)

бүткөрүү, аяктоо. 2) жакшыртуу. ~ haberi 1) аск. буйруктун аткарыл- ганы тууралуу оозеки рапорт. 2)

иштин бүткөрүлүш кабары. ~ ver- mek аск. рапорт берүү (астынкы чиндеги үстүнкү чиндегиге) .

tekmillemek бүтүрүү, аягына чыгаруу.

tekne 1. илеген, дагара, таштек. çamaşır

~si кир жууган дагара. 2. чара.

hamur ~si камыр жуурган чара. 3. жайык. 4. дең. кеменин көөдөнү. 5. геогр. бассейн. 6. геол. катмарлан-

ган тектин төмөнкү катмары. ~ kazıntısı арго кырмычык, кенже бала (улгайган ата экенин) .

teknik, -ği 1. техника. harp ~i согуш тех- никасы. radyo ~ uzmanı радиотех- ника адиси. 2. ыкма, техника, ме-

тод. 3. техникалык. ~ okul техника- лык окуу жайы, техникум. ~ öğretim техникалык билим берүү. ~

resim техникалык чийме. ~ sesli муз. бир үндүү. ~ terimler техни- калык терминдер. ~ üniversitesi

техникалык университет.

teknikçi техник. tekniker к. teknikçi. teknisyen техник. teknokrasi технократия. teknokrat, -tı технократ. teknolog технолог. teknoloji технология.

teknolojik технологиялык.

tekrar 1. кайра, кайта, жаңыдан, башы-

нан. 2. кайталама. ~ı yok кайталан- бас. ~ etmek 1) кайталоо. 2) жаңы- дан жасоо. ~ ~ кайра-кайра.

tekrarlamak 1. кайталоо. 2. жаңылоо.

tekrarlı кайталанган, кайра баштан жасалган.

teksif эск. коюулаштырма, тыгыздама, концентрация, сыкма. ~ etmek 1)ко- юулаштыруу, тыгыздоо, концентра-

ция, сыгуу. 2) түс өткөргүс кылуу.

teksir көбөйтмө, копиялама. ~ etmek

(жазууну) көбөйтүү, копиялап чы-

гаруу. ~ kâğıdı копиялама кагазы. ~ makinesi фотокопия аппараты.

tekst, -ti текст.

tekstil 1. токума, токулган нерсе. 2. текс- тиль. ~ sanayi текстиль өнөр жайы.

tektonik, -ği геол. тектоника.

tekvando спорт теквандо.

tekzip, -bi төгүндөмө, төгүнгө чыгарма.

~ etmek төгүнгө/жалганга чыгаруу.

tel I 1. кыл, чач. saç ~i чач талы. 2. зым. telgraf ~i телеграф зымы. 3. зымдан жасалган. ~ kafes зым капас. 4. жип.

altın ~ler алтын жиптер. 5. була. pamuk ~i пахта буласы. 6. кыл. (музыкалык аспаптардын) . (her)

~den çalmak баары жокту билүү. ~ çekmek зым тартуу. ~ine dokunmak кылына тийүү/зыян келтирүү. ~

dolap зым үкөк (ар тарабы чымын киргис кылып зымдан тордолуп жасалган тамак сактагыч) . ~

halat зым аркан, трост. ~ kadayıf 1) кыл кадайыф (кургатылган ичке камыр) . 2) бул камырдан жасалган

таттуу. ~ kırmak 1) жаңылыштык

кетирүү. 2) арго качып жоголуу. 3) эск. байланыштарын/мамилелерин үзүү. ~ örgü зым тосмо. ~ ~ тал-тал.

~ler takmak/takınmak кубанычы койнуна батпоо.

tel II телеграф, телеграмма. ~ çekmek

телеграмма уруу.

telâ тела (кийимдин тышы менен ас- тары арасына коюлган крах-

малданган чүпүрөк) .

telaffuz сүйлөө/айтуу өзгөчөлүгү. ~ etmek сүйлөө, айтуу. ~ bozukluğu

бузуп/чалып сүйлөө.

telâfi ордун толтурма, төлөмө, кенемте. ~ etmek төлөп берүү, ордун/кенем-

тесин толтуруу. ~si imkânsız орду толбос, төлөнгүс. ~si kolay оңой ордуна келген/төлөнгөн.

telâki 1. жолугушуу, кездешүү. 2.

биригүү, кошулуу.

telâkki 1. кабыл алыш, түшүнүш, эсеп-

теш, санаш. 2. көз караш, пикир, ой.

~ etmek ... катары көрүү/эсептөө/ саноо. bunu bir zafer ~ ettiler муну

бир жеңиш катары көрүштү.

telâş 1. дүрбөлөң, капсалаң, тополоң. sa- londa bir ~ başladı салондо дүрбө-

лөң башталды. 2. санааркоо, чочу- лоо, убайым. annesinin ~ının sebebi vardı энесинин санааркоосунун се-

беби бар болчу. 3. шашылыш. ~la çıkmak шашып чыгуу. ~ almak/~a düşmek убайымга түшүү, шашка-

лактоо. ~ etmek 1) шашуу. 2) топо- лоңдоо, сарсанаа болуу, чочулоо. ~a gelmek 1) (бир иш) шашылыш

жасалуу. 2) дүрбөлөңгө/капсалаңга туш келүү. ~a vermek дүрбөлөң түшүрүү, чаң, тополоң салуу.

telâşe к. telaş. ~ müdürü/nazırı шаш- калак, күйкөлөк, санаачыл (киши) .

telâşlandırmak 1.дүрбөлөңгө/тополоңго

салуу. 2. санааркатуу, убайым же- дирүү. 3. шаштыруу.

telâşlanmak 1. дүрбөлөңгө/тополоңго тү-

шүү. 2. санааркоо, убайым тартуу,

чочулоо. 3. шашкалактоо, шашуу, күйкөлөктөө.

telâşlı 1. санааркаган, убайым жеген,

чочулаган. 2. дүрбөлөңгө/тополоңго түшкөн. 3. шашкан, күйпөлөктөгөн, чебеленген.

telâşsız 1. жайбаракат, жайынча, шаш- пай, оор басырык/орду менен. 2. дүрбөлөңгө/тополоңго түшпөй,

күйпөлөктөбөй.

telâtin сактыян (тери) .

telcik,-ği 1. кылча. 2. бот. тамыр кылча-

лары. 3. диал. нерв жана булчуң клеткаларындагы ичке кылчалар.

telef 1. жок болуш, кыйраш, талкаланыш.

2. өлүм, жут, кыргын. 3. чачып түгөтүш, ысырап кылыш, бөөдө/ку- рулай чыгым. ~ etmek 1) кыйратуу,

жок кылуу, талкалоо. 2) өлтүрүү, кыруу. 3) чачып түгөтүү, ысырап/ чыгаша кылуу. ~ olmak 1) кыйроо,

жок болуу, талкалануу. 2) өлүү, жут алуу, кырылуу. 3) бөөдө чыгым болуу, чачылып жок болуу.

teleferik,-ği асма жол (абада тартыл- ган зымга чиркелген кабина аркы- луу жүрүлөт) .

telefon 1. телефон (кызмат) . 2. телефон (аппарат) . ~ açmak/~la aramak телефон чалуу. ~u açmak телефон-

ду алуу. ~u çevirmek телефон номе- рин терүү. ~ etmek телефон чалуу.

~la görüşmek телефон менен сүй-

лөшүү. ~u kapatmak телефонду коюп коюу. ~ kulaklığı телефон кулакчыгы/трубкасы. ~ külübesi

телефон төлөсү/будкасы. ~ makinesi телефон аппараты. ~ rehberi теле- фон дептери. ~ santralı телефон

станциясы, коммутатор. cep ~u чөн- төк телефон. otomatik ~ телефон- автомат. telsiz ~ зымсыз/радио

телефон.

telefoncu 1. телефончу, телефон курган/ оңдогон киши. 2. телефонист,

телеоператор.

telefonlaşmak телефондо сүйлөшүү, телефон чалышуу.

telek, -ği куш жүнү/түгү.

telekamara телекамера.

telekız телекыз, сойку.

telekomünikasyon телебайланыш

(радио, телеграф, телефон) .

teleks телетайп. ~ çekmek телетайп жиберүү.

telem I телепринтер.

telem II анат. тырык, тыртык.

teleme: ~ peyniri жумшак/тузсуз быш-

так. ~ peyniri gibi акжуумал болтогой аял.

telemetre телеметр.

teleobjektif фото. телеобъектив. teleoloji филос. телеология. telepati психол. телепатия.

teles көөнөргөн, жыртылган, ышпалда- сы/жүнү чыккан, ыдыраган, ыпыра- ган.

telesekreter телесекретарь.

telesiyej асма кресло (бийик тоолорго киши ташыма түрү) .

teleskop, -pu телескоп.

Teleüt телеут.

Teleütçe телеут тили, телеутча.

televizyon 1. телекөрсөтүү. 2. телевизор, сыналгы. ~ alıcısı 1) телевизор, сы- налгы. 2) телекамера. ~ filmi теле-

фильм. ~ programı телепрограмма.

~ seyretmek телевизор көрүү. ~ yayını телекөрсөтүү.

televizyoncu 1. телевизор жасаган/оңдо- гон/саткан киши. 2. телекөрсөтүү жаатында иштеген киши.

telg (telgraf'тын кыск. ) телеграмма, телеграф.

telgraf 1. телеграф. 2. телеграмма. ~

çekmek телеграмма уруу/жиберүү.

~ direği зым карагай.

telgrafçı телеграфчы, телеграфист.

telhis 1. жыйынтыктама, кыскартма. 2. тар. садразам (к). рапорту. ~ et- mek жыйынтыктоо, кыскача мүнөз-

дөө.

telif 1. жараштырма, элдештирме. 2. ки- теп жазма, жыйнак түзмө. ~ eser тубаса/оригинал чыгарма. ~ etmek

1) (бирөөлөрдү) жараштыруу, элдештирүү. 2) (китеп) жазуу, жыйноо/түзүү. ~ hakkı автордук

укук. ~ ücreti калем акы.

tel'in каргыш. ~ etmek каргоо. ~ mitingi

нааразылык митинги.

telkâri алтын күмүш жиптер менен кооздолгон (буюм/жасалга) .

telkin 1. үйрөтүш, насаат кылыш, ишен-

дириш. 2. мус. өлүктү көмүү учу- рунда молдонун сүйлөгөн сөзү, оку- ган дубасы. 3. психол. аян/жышаан

бериш. ~ etmek 1) насаат кылуу, үй- рөтүү, жатыктыруу. 2) аян/жышаан берүү.

tellâk,-ğı (түрк мончосунда) кардарлар- ды жышыган/массаж жасаган эркек.

tellâklık,-ğı теллактык (иши/милдети) .

tellâl 1. жарчы, кабарчы. 2. арачы, дал- далчы, маклер. ~ çağırtmak жар- чыга жар салдыруу.

tellemek I 1. зым бастыруу/өткөрүү/та- гуу. 2. алтын, күмүш зымдар менен кооздоо. telleyip pullamak 1) ашыра

кооздоп жиберүү. 2) ашыра мактоо, көтөрө чалуу.

tellemek II телеграмма жиберүү/уруу.

tellendirmek 1. алтын, күмүш жип менен кооздоо. 2. өтм. (чылым, наргиле ж. б. ) кумарлана тартуу.

tellenmek 1. зым бастырылуу. gelin tel- lendi келиндин кийимине зым бастырылды. 2. зым менен курчоо.

bahçe tellendi бакча зым менен курчалды/тосулду.

telli 1. зымдуу, кылдуу. 2. алтын/ күмүш

зым бастырылган, алтын/ күмүш зымдар менен кооздолгон. ~ çalgılar муз. кыл аспаптар. ~ duvaklı

жасанган колукту. ~ pullu жасанып- түсөнгөн (жарашыксыз) . ~ sazlar к. ~ çalgılar. ~ turna зоол. карабаш

турна (Ant hropoides v irgo) .

tellür хим. теллур.

telsiz 1. кылсыз. 2. зымсыз. ~ telgraf

радио-телеграмма. 3. радио. ~

telefon радиотелефон, рация.

telsizci 1. радиотелеграфист, радио-опе- ратор. 2. радиотелефонист (кемеде,

учакта ж. б. ) .

teltik, -ği телтек, кемтик.

telve кофе чамасы/чөгүндүсү.

tem к. tema.

tema 1. тема. ana ~ башкы тема. 2. муз.

тема, башкы мотив.

temas 1. тийиш, жанып өтүш. ~ noktası тийиш чекити. 2. байланыш, ма- миле. 3. сөз кылыш, козгош, тийип

өтүш. o konuya hiç ~ edilmedi ал тема козголбоду. 4. бириккен/ко- шулган/тийген (жер) . ~ta bulun-

mak 1) байланыш/мамиле жасоо. 2) жыныстык байланышта болуу. ~ etmek 1) тийип/жанып өтүү. 2)

байланышы/тиешеси болуу. 3) сөз кылуу, сөз козгоо. ~a geçmek бай- ланышуу, катнашуу. ~ kurmak ма-

миле куруу. ~ta olmak мамилелеш болуу.

temaşa 1. тамаша, кызык нерсе. 2. оюн,

драма, көрсөтүү. ~ etmek тамашага батуу/кануу, эргүү, маашырлануу (көргөн нерсесинен) . ~ sanatları

сахна көрсөтүүлөрү.

tematik, -ği темага байланыштуу.

temayül 1. ынтаа, шык, жөндөм, эп. 2.

адат, көнүмүш. 3. ыктама, тенден- ция.

temayüz артыкчылык, айырмачылык,

мыктылык. ~ etmek артыкчылык кылуу, озуп кетүү.

tembel 1. жалкоо, жатып ичер. 2. мажи-

рөө, араң жан, илкип-калкыган. 3. биол. солгун, алсыз (орган) . ~ ~ жалкоолонуп, маалкатып, ныксы-

рап. ~ ~ yatmak ныксырап жатыш.

tembelhane жалкоолор/жанбактылар жайы.

tembelleşmek жалкоолонуу, ыкшоолонуу.

tembellik,-ği жалкоолук, ыкшоолук. ~ etmek жалкоолук кылуу.

tembih 1. эскертме, алдын алма, акыл-

насаат айтма. 2. мед. козгомо, шык/ стимул берме. ~ etmek 1) эскертүү, акыл-насаат айтуу. 2) мед. козгоо.

tembihlemek эскертүү, алдын алып/ эскертип айтуу.

tembihli эскертилген, алды алынган,

акыл-насаат айтылган.

temcit,-di 1. мус. эртең мененки дуба

(Режеп, Шабан, Рамазан айла-

рында окулат) . 2. тажатма, кайта- ланган нерсе. ~ pilavı gibi ısıtıp ısıtıp öne sürmek бир маселени

улам-улам козгой бериш.

temdit,-di узартма, улантма, созмо. ~ etmek узартуу, улантуу, созуу.

temek,-ği малкананын терезеси/тешиги (кык чыгаруу ж. б. үчүн колдонул- ган) .

temel 1. негиз, түп. 2. пайдубал. 3. өтм. негиз, таяныч. 4. негизги, баш, баш- кы, түпкү, оригинал. ~ düşünceler

негизги ойлор. ~ kanun баш(кы) мыйзам. ~inden башынан, неги- зинен, түбүнөн. bu iş ~inden çürük

бул иш башынан бузук. ~inden çözmek баштан баштап кароо. ~ atmak 1) пайдубал түптөө. 2) (бир

жерге /ишке) орношуу, тамыр жаюу. ~ cümle грам. баш сүйлөм. ~ çivisi 1) чоң мык. 2) өтм. ылаажы,

мүмкүнчүлүк. ~ çivisini çakmak/ kakmak (бир иш үчүн) бүтүн мүмкүнчүлүктөрдү пайдала нуу. ~

kakmak орношуп/жылбас болуп калуу, отурукташуу. ~ sayı мат. негизги сан. ~ taşı 1) пайдубал ташы

(курулуштун) . 2) өтм. негиз, таяныч, жөлөк-таяк, тирек. Türk edebiyatının ~ taşları түрк адабия-

тынын тиректери.

temellendirmek бекемдөө, бышыктоо, отурукташтыруу, түбөлүктөштүрүү.

temellenmek к. temelleşmek.

temelleşmek 1. жерлешүү, отурукташуу, орун-очок алуу. 2. бекемделүү, түбөлүктөшүү.

temelli 1. пайдубалдуу, негиздүү. sağlam

~ bir yapı пайдубалы бышык курулуш. 2. түбөлүктүү, орунтук-

туу. ~ bir iş 1) орунтуктуу иш. 2) олуттуу/фундаменталдуу иш/чыгар- ма. 3. биротоло, таптакыр, түбөлүк.

~ olarak dönmek биротоло кайтуу.

~ oturmak түбөлүк жердешүү.

temelsiz 1.пайдубалсыз, негизсиз. 2.өтм.

негизсиз, далилсиз, жаңылыш, жал- ган. ~ fikir негизсиз пикир. ~ söz жалган сөз. 3. убактылуу, утурум-

дук.

temenna жүгүнүп жана оң колду башка коюп саламдашма. ~

çakmak/çekmek/etmek жүгүнүп салам берүү.

temennah к. temenni.

temenni каалоо, тилек. ~ etmek каалоо, тилөө.

temerküz борбордоштурма, чогултма,

жыйнама, топтомо. ~ etmek топтоо, жыйноо. ~ kampı топтомо лагери.

temessül 1. кебетеленме, түр/шекил алма.

2. окшошмо. 3. биол. ассимиляция.

temettü,-ü пайда, киреше. ~ etmek пайда табуу. ~ hissesi фин. дивидент. ~

vergisi киреше салыгы.

temeyyüz артыкчылык, өзгөчөлүк. ~ etmek артыкчылык кылуу,

айырмалануу.

temin 1. ынандырма, ишендирме. 2.

камсыз кылма, жабдыма, ишке

ашырма, колго тийгизме. ~ etmek 1) коркуусун жоготуу, ишендирүү, ынандыруу. 2) камсыз кылуу,

жабдуу, алып келүү, канааттандыруу. ihtiyaçları ~ etmek керектөөлөрдү камсыз кылуу.

teminat,-tı 1. ишеним, гарантия. 2. жооткотмо, жубатма, сооротмо. ~ akçesi ишеним акчасы. ~ mektubu

ишеним кат.

teminatlı ишенимдүү, гарантиялуу. teminatsız ишенимсиз, гарантиясыз. temiz 1. таза. ~ hava таза аба. ~ su таза

суу. 2. даана, накта, кошулмасыз, так. ~ iş так иш. ~ konuşmak таза/так сүйлөө. ~ para нак акча. ~

süt накта сүт. 3. адал, ак. ~ para

адал/ак эмгек менен табылган акча.

4. ак ниет, түз, чынчыл (киши) . ~

insan түз киши. 5. жакшы абалда, кол тийбеген. ~ araba жакшы абалдагы машине. 6. какшык

жакшылап, келиштирип, таза. ~ bir/bir ~ келиштирип, ойда сонун кылып. bir ~ dövmüşler ойда сонун

кылып/таза сабап салышыптыр. ~e çekmek таза көчүрүп жазуу. ~e çıkarmak актоо, күнөөсүз деп

табуу. ~ hava almak таза аба жутуу.

~e havale etmek 1) созулган ишти бүтүрө салуу. 2) арыдан-бери жеп

салуу. 3) арго кыска жолдон бүтүрө салуу. ~ kan 1) артерия каны, таза кан. 2) зоол. таза кандуу, асыл

тукум. ~ pak таптаза, кир/чаң жукпаган. ~ patent дең. саламаттык кагазы. ~ raporu ден соолук

тууралуу маалымдама. ~ süt emmiş өтм. ишеничтүү, адептүү, ак ниет (киши) . ~ ~ таптаза, чаң /кир

жугузбай. ~ yürekli ичи тышы бирдей, абийири таза. ~ yüzlü жүзү жарык.

temizleme тазалама. kuru ~ кургак/ химиялык тазалоо.

temizlemek 1. тазалоо, арылтуу. balık ~

балык тазалоо. 2. жыйноо, тазалоо. ev ~ үй тазалоо. 3. өтм. аркасын тазалоо. 4. өтм. бүтүрүү. işi ~ ишти

бүтүрүү. 5. арго жеп бүтүрүү (тамакты) . 6. арго чаап/уурдап/ тазалап кетүү. 7. арго көзүн

тазалоо, өлтүрүп салуу, жок кылуу.

temizlenmek 1. тазалануу. 2. арылуу

(суу, аба ж. б. ) . 3. жыйналуу,

тазалануу (үй) . 4. өтм. аркасы

тазалануу. 5. арго жеп бүтүрүү. 6. арго уурдалуу. 7. арго көзү тазалануу, өлтүрүлүү, жок болуу. 8. этек кири токтоо (аялдарда) .

temizleyici 1. тазалоочу, арылтуучу. 2.

жыйнаган, тазалаган киши. 3. тех.

тазалагыч аппарат, фильтр.

temizlik, -ği 1. тазалык, аруулук. evin ~i

үйдүн тазалыгы. suyun ~i суунун

тазалыгы. 2. тазалама (иши) . evde ~ yapılıyor үйдө тазалык жасалып жа- тат. ~ malzemeleri тазалык заттары.

3. өтм. көзүн тазалама, жок кылма.

temizlikçi тазалагыч. ~ kadın бирөөлөр- дүн үйүн тазалап жан баккан аял.

temkin этият, аяр, абай.

temkinli этияттуу, аярлуу, абайлап, алды-артын ойлоп. ~ davranmak

этият/аяр мамиле кылуу. ~ ~ өтө этият/кылдат.

temmuz июль.

tempo 1. муз. темп, ритм. 2. өтм. жү- рүш, ылдамдык. sanayinin gelişme

~su өнөр жайдын өнүгүш темпи. ~

tutmak музыканы кол, бут менен коштоо.

tempolu темптүү, жигердүү. ~ çalışma

жигердүү иш.

temren жебенин/найзанын учу.

temriye мед. темир өткү, чакалай.

temsil 1. өкүлчүлүк, бирөөнүн атынан иш жүргүзмө. 2. театр группасы. 3. белги, символ. 4. оюн, көрсөтүү,

гастроль. 5. өрнөк, үлгү катары. ~ etmek 1) өкүлчүлүк кылуу. 2) оюнду/көрсөтүүнү сахнада коюу. 3)

белги/символ болуу.

temsilci 1. өкүл. 2. соода арачы.

temsilcilik,-ği 1. өкүлчүлүк (кызмат/

милдет) . 2. өкүлчүлүк (офис) .

temsilen өкүл катары, атынан.

temsilî 1. (өзү эмес) өкүлү катышкан.

2.өтм. эске салган, элестеткен, символдоштурулган. ~ istişare алле- гориялык сүрөттөө, жандандырма. ~

resim элес.

temyiz 1. айырмалама, ажыратып карама.

2. ук. берилген өкүмдүн кайра каралышы, кассация. ~ etmek 1)

айырмалоо, иргөө, талдоо. 2) ук. өкүмдү бузуп/жандырып кароо. ~ mahkemesi кассациялык сот.

ten 1. өң/ыраң, ырай, түс (адам денесинин) . ~i beyaz ак жуумал, ак жүздүү. ~ rengi дене түсү. ~ rengi

çorap дене түстүү байпак. 2. дене. ~ fanilası ич көйнөк. ~i yumuşak денеси жумшак.

tenakus азайма, түшмө, кыскарма.

tenakuz карама-каршылык, чатышма, пикир кайчылыгы. ~a düşmek өзүнө

өзү каршы келүү (сөздө) .

tenasül биол. көбөйүш, тукуму өсүш.

tenasüp, -bü 1. симметрия. 2. гармония,

шайкештик.

tencere мискей. ~ kebabı демдеп бышы- рылган кебеп. ~ dibin/kötün kara,

seninki benden kara сен менден ашып түшөсүң/бетерсиң (куулук- шумдук жагынан) . ~de pişirip,

kapağında yemek чамасына жараша жашамак, жылкысына ченеп ыш- кырмак. ~si kaynarken/maymunu

oynarken алдуу-күчтүү чагында, арааны жүрүп турган кезде. ~si kaynamak жашоосу/турмушу жак-

шы болуу. ~ yuvarlanmış/kapağını bulmuş эшегине жараша тушагы.

tender тендер (паровозго чиркелген) .

tendürüst чың, чымыр, алдуу-күчтүү.

teneffüs 1. дем алуу. ~ yolları дем алуу жолдору. 2. танапис. ~ etmek 1) дем

алуу. 2) жашоо, башынан өткөрүү.

teneke 1. тунуке/тыныке, каңылтыр. 2.

тунукеден жасалган. 3. тунуке

челек. gaz ~si керосин челеги. arkasından ~ çalmak арго мазактоо, шылдың кылуу. ~sini eline vermek

кууп чыгуу, кубалап жиберүү. ~ mahallesi жакырлар району.

tenekeci тунуке идиш жасаган/оңдогон/

саткан киши.

teneşir өлүк жуулган керебет. ~ horozu/ kargası өтө арык киши. ~ paklar (аны күнөөсүнөн) өлүм гана кут- карат. ~ tahtası өлүк жуулган такта.

teneşirlik,-ği 1. (жаамиде/мечитте)

өлүк жуулган жер. 2. тенешир жаса-

ганга жарактуу тактай. 3. өлгөнгө чейин жаман адатын койбогон киши. 4. өлүм алдындагы оорулуу.

tenezzüh кезме, саякат, сейил. ~ etmek сейилдөө, кезүү, саякатка чыгуу. tenezzül улук башын кичик кылма, жө-

нөкөйлүк/кичипейилдик. ~ etmek улук башын/боюн кичик кылуу, кичипейилдик көрсөтүү.

tenha 1. ээн, бош, эл жүрбөгөн. ~ kalmak жалгыз калуу. ~ sokak ээн көчө. 2. жалгыз, тек башына, жалгыздап.

tenhalaşmak 1. ээндөө, эл аягы тыйылуу.

2. жалгыз калуу.

tenhalık,-ğı 1.ээндик,боштук. 2. жалгыз-

дык.

tenis спорт теннис. ~ kortu/sahası тен- нис аянты. ~ raketi теннис ракети. ~

topu теннис тобу. masa ~i үстө- лүстү теннис, пинг-понг.

tenisci теннисчи, теннисист.

tenkit I, -di сын. сал. eleştiri, eleştirme. ~ etmek сындоо, сын пикир айтуу/жазуу.

tenkit II, -ti тыныш белгилерин коюш, пунктация. ~ işaretleri тыныш белгилери.

tenkitçi 1. сынчы. edebiyat ~si адабият сынчысы. 2. сынчыл, сын көз менен караган. ~ bakış сынаган көз караш.

tenkitli сындаган, сынчыл.

tenkiye 1. тазалама, арылтма. 2. мед.

клизма. ~ yapmak клизма жасоо.

tennure тар. Мевлеви дервиштери сема көрсөтүүсү маалында кийген жеңсиз, жакасыз көйнөк.

tenor муз. 1. тенор (үн) . 2. тенор

(ырчы) .

tensel денеге байланыштуу.

tente 1. чатыр, көлөкө/саябан катары

тартылган нерсе. 2. тент, брезент. 3.

бастырма.

tenteli 1. көлөкөлүү, чатырлуу. 2. бас-

тырмалуу.

tentene ооз. дантел, тор.

tentür хим. , фарм. тинктура (бир кан-

ча өсүмдүктүн спиртте чылан- масы аркылуу алынган зат) . iyot

~ü йод чыламасы.

tentürdiyot, -tu йод, йод чыламасы.

tenvir 1. жарыктандырма, айдыңдатма. 2.

өтм. билдирме, түшүндүрмө. ~ et-

mek 1) жарык/айдың кылуу, жарык берүү. 2) маалымат/билги берүү.

tenya зоол. тасма курт (Cest odes) .

tenzih 1. тазалама, арылтма. 2. өтм. кү- нөөдөн арылтма. ~ etmek 1) таза- лоо, арылтуу. 2. өтм. күнөөдөн

арылтуу. 3) жоопкерчиликтен бошотуу.

tenzil 1. түшүрмө, азайтма, арзандатма,

төмөндөтмө. 2. мат. алуу. ~ etmek

1)түшүрүү, төмөндөтүү, арзанда- туу. 2) мат. алуу. сал. çıkarma.

tenzilat,-tı (tenzil'дин көпт. т. ) арзандатма (бааны) . ~ yapmak баа арзандатуу.

tenzilatlı арзандатылган. сал. indirimli.

~ satış арзандатылган сатыш.

teodolit, -ti геол. теодолит.

teogoni дин теогония. teokrasi теократия. teokratik теократиялык.

teolog, -ğu теолог, дин изилдөөчүсү.

teoloji теология.

teorem теорема.

teori теория. teorik теориялык. teorisyen теоретик.

tepe 1. төбө, чоку, баш. ağacın ~si бак- тын башы. dağın ~si тоонун чокусу.

2.анат. чоку, төбө. 3. зоол. таажы

(канаттууларда) . 4. геогр. дөбө, адыр. 5. өтм. жан, маңдай. ~mde durup canımı sıktı жанымда туруп

алып мазамды алды. 6. мат. чоку.

7. астр. төбө, зенит. güneş tam ~ye geldiğinde күн төбөгө келгенде.

~den 1) жогортодон. 2) өтм.

кыйынсып, чоңсунуп. ~den bakmak кыйынсынып/теңсинбей караш. ~ aşağı башы ылдый, ала салынган.

~si aşağı gitmek 1) аласалып кетүү.

2)өтм. астын-үстүн болуу, бузу- луу (мис. бир иш) . ~si atmak жини

кайноо, ачуусу келүү. ~sine binmek/ çıkmak төбөсүнө/мойнуна минип алыш, айтканын кылдырыш. ~sinde

bitmek (бирөөнүн) жанынан кетпей туруп алуу, жабышып-жармашуу.

~sinde boza pişirmek мээсине чай

кайнатуу, мээсин ачытуу. ~ camı үйдүн төбөсүндөгү же шыпка жакын терезе. ~sine dikilmek жанын

койбоо, жанынан кетпей көшөрүп туруп алуу (бир нерсе сурап) .

~sinde havan dövmek/değirmen

çevirmek (үстүнкү кабаттагылар астынкы кабаттагылардын) тын- чын кетирүү. ~den inme 1)

капыстан, күтүүсүз, таң каларлык.

2) жогортон келген (буйрук) . ~den inmeci буйрук берүүнү сүйгөн

киши. ~sinden kaynar su/sular dökülmek башынан ылдый кайнак суу куюп ийгендей болуу. ~den

tırnağa kadar баштан-аяк, бүтүн- дөй, чачтан тырмакка чейин.

tepebaşı тыйындар менен кооздолгон

кездеме/кийим.

tepecik,-ği 1. дөбөчө, адырча. 2. бот.

чаңдашууга жараган ургаачы

органдын учу (гүлдөрдө) .

tepegöz 1. маңдайы тайкы (киши) . 2.бас-

кан-турганы олдоксон (сөзм. с. кө-

зү төбөсүндө). 3. жазууну чагылтып көрсөтүүчү оптикалык курал. 4. миф. жалгыз көздүү желмогуз.

tepeleme 1. тебелеме. 2. жык-жыйма. 3. үймө. bir ~ yemek kaşığı şeker бир үймө кашык шекер. ~ güzel

укмуштай сулуу.

tepelemek 1. тебелөө. 2. өтм. кыйратуу, талкалоо, бузуу. 3. өтм. тепкилеп салуу/өлтүрүү.

tepeli 1. дөбөлүү, адырлуу. 2. таажылуу, үрпөк баш (канаттуу) . ~ horoz таажысы бийик урушчаак короз. ~

köstebek үрпөк баш, сокур чычкан.

~ toygar үрпөк баш торгой

(Gal erida c rist at a) .

tepelik,-ği 1. төбөлүк (баш кийим жасал- гасы) . 2. тебетей (кыздардын) . 3. бир нерсенин төбөсү (жасалга) . 4.

дөбөлүү жер.

tepetakla(k) башы аягына, оңкобаш. ~ durmak оңко туруу. ~ etmek/

gitmek 1) аласалып/оодарылып кетүү. 2) өтм. астын-үстүн/баш аламан/чакчелекей түшүү

(коом/тартип/экономика ж.б.).

tepeüstü баштын үстү.

tepkir 1. буулантма. 2. буулантып

тазалама, дезинфекция. 3. аластама.

tepi психол. түрткү, дем, импульс.

tepik, -ği ооз. тепки.

tepiklemek 1. теминүү (мингич айбан- дарды). 2. авто газды аягына чейин басуу.

tepinmek 1. тепкилөө. 2. өтм. жер теп- килөө (сүйүнгөндөн, күйүнгөндөн) .

3.ызы-чуу, күрү-гүү салуу, шапар

тебүү. 4. өтм. тиренүү, каршы бо- луу, кабыл албоо.

tepir ооз. депкир, калбыр.

tepirlemek депкирлөө, калбырлоо

(данды) .

tepişme тебишме.

tepişmek 1. тебишүү. 2. жулмалашуу, мушташуу. 3. шапар тебүү, бий бийлөө.

tepke биол. , психол. рефлекс.

tepki 1. каршылык, реакция. ~ göstermek

каршылык көргөзүү. ~ uyandırmak

каршылык/реакция жаратуу. 2.хим. реакция. nükleer ~ атомдук реак- ция. zincirleme ~ чынжыр реакция.

tepkili 1. тепме. ~ tüfek тепме мылтык. 2.

реактивдүү. ~ motor реактивдүү мотор. ~ uçak реактивдүү учак.

tepkime 1. каршы күч/сокку, реакция. 2.

хим. реакция.

tepkimek 1. каршы күч/сокку берүү. 2.

реакцияга кирүү.

tepkisiz 1. каршы күчү жок. 2. кайдигер, демилгесиз, инерттүү. 3. реакция күчү менен иштебеген (курал) .

tepkisizlik,-ği кайдигерлик, демилге- сиздик, инерттүүлүк.

tepme 1. тепме. 2. кийиз тепкилеме. 3.

тепме (мис. мылтык) .

tepmek,-er 1. тебүү. 2. баш тартуу, четке кагуу. kısmetini ~ ырыскысын

тебүү. 3. бийлөө, шапар тебүү. 4. кайра тебүү (курал) . tüfek geri tepti мылтык кайра тепти. 5. тыгуу,

бастыруу, таптоо. 6. кайталоо, жа- ңыруу (оору) . tepe tepe kullanmak тепкилеп колдонуу. teptim keçe

oldu, sivrilttim külâh oldu кандай кааласаң, ошондой жоруйсуң (сөзм. с. тепкилесем кийиз болот,

сүйрүйтсөм күлө болот).

tepsi 1. батыныс/батунус. 2. көмөштан. ~ böreği көмөштанда бышкан бөйрөк

токоч. ~ kurmak 1) дасторкон даярдоо. 2) шаан-шөкөт уюштуруу.

ter I 1. тер. 2. буу мончоктору. ~ini

alıştırmak 1) терин кургатуу. 2) сеп/эс алып алуу. ~ basmak тер басуу. ~e batmak/~ içinde kalmak

терге чөмүлүү, тер ичинде калуу. ~ bezi анат. тер бези. ~ boşanmak тер куюлуу (уялгандан/корккон-

дон/кысылгандан ж. б. ) . ~ dök- mek 1) тердөө, тер төгүү. 2) өтм. күч жумшоо, эмгек сарп кылуу (бир

ишке) . ~ini soğutmak терин кургатуу. ~e yatmak жылуу жатып тердөө. soğuk ~ муздак тер. ~ kebesi

ат тердиги. alın ~iyle маңдай тери менен.

ter II: ~ ~ tepinmek жер тепкилөө.

terakki өнүгүш, өсүш, илгерилеш,

прогресс. ~ etmek илгерилөө, жогорулоо, чоңоюу, көтөрүлүү.

terakkiperver алдыңкы көз караштагы

киши, прогрессист.

teraküm бирикме, жыйылма, чогулма.

terane 1. күү, мукам, кайрык. 2. өтм.

тажатма сөз, эски жомок. bu ~leri çok işittik мындай (эски) жомок- торду көп уктук.

terapi мед. терапия, дарылаш, айык- тырыш.

teras 1.террасса (үйдө) . 2. геогр. секи. 3.

(~ katı) чарпая кабат(үйдүн) .

teraslamak секи-секи кылып жашылдан- дыруу (мис. тоонун боорун) .

teravi мус. тараба. ~ namazı тараба намазы (орозо маалында куптан- дан кийин окулат) .

teravih к. teravi.

terazi 1. тараза. 2. дарчылардын тең сал- мак сакташ үчүн карманган таягы.

3. физиологиялык теңдик (зат ал- машууда) . 4. өлчөм, симметрия. 5. (Т~) Тараза (Зодиак топ жылды-

здарынан бири) . ~ye vurmak таразалоо, акылга салуу, жакшылап ойлонуу.

terazilemek таразалоо, тең салмактоо, теңдөө.

terbiye 1. тарбия. 2. жакшы жүрүш-

туруш, адеп. 3. тап, көндүрмө, үй- рөтмө (айбандарды) . 4. окуу, ма- шыгуу, таалим. 5. бот. өстүрүп

чыгаруу, өндүрүү (өсүмдүктү) . 6.

соус, чык. 7. божу, тизгин. ~ almak

1) тарбия алуу. 2) машыгуу, кө-

нүгүү. ~sini bozmak тарбиясын бузуу, жолдон чыгаруу. ~ etmek 1) тарбиялоо. 2. окутуу, машыктыруу,

даярдоо. 3) өстүрүү (өсүмдүктү) .

4) үйрөтүү, таптоо (малды) . 5)

чыктоо. ~ görmek 1) тарбия/таалим

көрүү. 2) билим алуу. ~sini vermek

тарбиялоо, таалим берүү.

terbiyeci 1. тарбиячы, мугалим. 2. ма-

шыктыруучу, үйрөтүүчү, тренер.

terbiyelemek 1.тарбиялоо, билим берүү.

2. (тамакты) чыктоо, татымдар катуу.

terbiyeli 1.тарбиялуу, адептүү, тартип- түү, жүрүш-турушу жакшы. 2. чык- талган, татымдар катылган (та-

мак). ~ çorba татымдар катылган сорпо. 3. үйрөтүлгөн, машыкты- рылган (айбан) . ~ maymun gibi

сөздөн чыкпаган, тартынчаак, момун. ~ ~ тартиптүү, момурайып.

terbiyesiz 1. тарбиясыз, адепсиз, жүргөн-

турганы начар. ~ adam тарбиясыз киши. 2. уятсыз, орой. ~ konuşmak уят сөздөр сүйлөө.

terbiyesizlik, -ği тарбиясыздык, адепсиз- дик, уятсыздык, оройлук. ~ etmek тарбиясыздык кылуу.

terbiyevî тарбияга/таалимге/билимге тиешелүү.

tercih артык көрмө. ~ etmek (бир

нерсени/бирөөнү) башкалардан артык көрүү.

tercihen артык көрүлүү/артыкчылык

берилүү менен.

tercüman 1. тилмеч, котормочу. сал.

dilmaç, çevirmen. 2. туюндуруучу,

билдирүүчү (бирөөлөрдүн көз карашын/таламын) . ~ olmak (бирөөнүн) оюн/пикирин билди-

рүү.

tercümanlık,-ğı тилмечтик, котормо- чулук (кызмат/милдет) . ~ etmek

котормочулук/тилмечтик кылуу.

tercüme 1. котормо. 2. которулган

(китеп, макала ж. б. ) . ~ etmek

которуу (бир тилден башкасына) . tercümeihâl таржымакал, биография. tere бот. кресс-салат (Lepidium) .

terebentin, -ti терпентин, скипидар.

tereci 1. кресс-салат сатар. 2. майчы. ~ye tere satmak устасына шакирти

үйрөтүү.

tereddüt,-dü күмөн, олку-солкулук, арсарлык, чечкинсиздик. ~ etmek

олку-солку/арсар болуу, чечимге

келе албоо. ~e kapılmak арсарсуу, күмөнсүү.

tereddütlü күмөндүү, олку-солку, арсар,

чечкинсиз.

tereddütsüz күмөнсүз, чечкиндүү, шар.

tereke ук. мурас.

terekküp,-bü кошулма, бирикме. ~ etmek

кошулуу, биригүү.

terelelli жеңил ойлуу, шайкелең (киши) .

terementi к. terebentin.

terennüm 1. пас мукам үн менен ырдаш.

2.сайраш (куш) . 3. макташ, даңаза-

лаш. ~ etmek 1) пас үн менен мукам ырдоо. 2) мактоо, даңазалоо.

tereyağı, -nı камкаймак. ~ gibi жумшак,

суулуу (алма/алмурут) . ~ndan kıl çeker gibi майдан кыл суургандай (оңой/ түйшүксүз жасалган иш) .

terfi,-i (кызматынан/наамынан) жого- рулама, көтөрүлмө. ~ etmek кызмат даражасы жогорулоо, чоңоюу.

tergal,-li 1. тергал (синтетикалык була/ жип) . 2. тергалдан жасалган.

terhis аск. аскерлик мөөнөттүн бүтүшү,

демобилизация. ~ etmek аскерлик милдеттен бошотуш. ~ olmak аскердик милдетин өтөп бүтүш. ~

tezkeresi аск. аскерден бошотулма кагазы.

terim 1. термин. gramer ~leri грамма-

тика терминдери. matematik ~leri математика терминдери. 2. мат. мүчө (төрт амалда, теңдемеде) .

~ler düzgesi терминология. 3. лог.

сүйлөмдүн ээси жана баяндоочу.

terk, -ki 1. таштап/калтырып кетиш. 2.

баш тартыш. 3. карабай/бакпай коюш. ~ etmek 1) таштап кетүү. 2) баш тартуу. 3) карабай/бакпай

коюу. ~i dünya etmek дүйнөдөн көзү өтүү.

terki 1. ээрдин арткы бөлүгү. 2. соор

(мингич айбандарда) . ~ye/~sine al- mak (бирөөнү) учкаштырып алуу.

3.канжыга. ~ye asmak канжыгага

байлоо.

terkibî кошулган/бириккен татаал зат.

terkip, -bi 1. түзмө, кошмо, бириктирме, курама. 2. хим. кошулма, бирикме,

аралашма. сал. bileşim. ~inde bulunmak ...дан туруу/калыптануу.

3. түзүлүш, структура, курам. 4.

аск. тартип, катар. 5. грам. сөз айкашы. 6. лог. синтез. ~ etmek курап/түзүп туруу.

terlemek 1. тердөө. 2. буулануу, буу тамчылары басуу (мис. терезени) .

3. (мурут) чыга баштоо. bıyıkları

terlemeye başladı муруту чыга баштады. 4. чарчоо, чаалыгуу.

terletici 1. тердетүүчү. 2. өтм. тердет-

кен, кыйын. ~ bir soru тердеткен суроо. 3. оор, кыйын, күч талап кылган (иш) .

terletmek 1. тердетүү. 2. кыйноо, чар- чатуу. bu iş beni terletti бул иш мени чарчатты.

terli 1. тердеген, тердүү. 2. буу баскан, бууланган (айнек, дубал ж. б. ) .

terlik, -ği 1. үй тапичкеси. 2. ооз. такыя

(ак батистен же жүндөн токулган) .

terlikçi тапичке жасаган/саткан киши.

termal, -li 1. кайнар булак, арашан. 2. санаторий (арашан менен дарылаган) . ~ otel кайнар булактуу

отель.

termik,-ği 1. ысык, ысыкка байланыш- туу. 2. физ. ысыктык тууралуу

илим. ~ santral термоэлектроцен- траль.

terminal,-li вокзал. otobüs ~i автовокзал.

hava ~i аэровокзал.

terminoloji терминология.

temodinamik,-ği 1. термодинамика. 2.

термодинамикалык.

termoelektrik,-ği термоэлектр. ~ çifti

физ. термоэлектр батареясы.

termofor грелка, термофора. termokimya термохимия. termometre термометр.

termonükleer физ. термоядролук. ~

bomba термоядролук бомба. ~ harp термоядролук согуш. ~ silahlar термоядролук куралдар.

termoplâst, -tı термопласт.

termos термос.

termosfer астр. термосфера.

termosifon термосифон. termostat, -tı физ. термостат. terorist, -ti террорист.

terorizm терроризм. terör террор. terörcü к. terorist.

ters I 1. терс. kumaşın ~ yüzü кездеме- нин аркасы, терс тарабы. 2. ыңгай- сыз, терс, оң келбеген, тескери. ~ iş

тескери иш. 3. карама-каршы. ~ini ispat etmek карама-каршысын да- лилдөө. 4. орой, жагымсыз, ыксыз,

тескери. ~ bakış жаман көз караш. ~ cevap терс жооп. 5. (бир нерсенин) мокок жагы. bıçağın ~i бычактын

мокок жагы. 6. тескери, терс (ба- гыт) . 7. кырс, кежир, терсаяк (ки- ши). 8. жаңылыш, тескери, айкыры.

gömleğini ~ giymek көйнөгүн тескери кийип алуу. ~ anlaşılmak тескери/жаңылыш түшүнүлүү. ~

bakmak жаман көзү менен кароо. ~ çevirmek 1) тескерисинен аңтаруу.

2) тескери айлантуу. ~ dönmek

тескери айлануу. ~i dönmek жолу- нан адашып кетүү. ~ düşmek карама-каршы болуу, айкыры ке-

лүү. ~ gelmek тескери келүү. ~inden okumak тескери түшүнүү. ~ pers olmak 1) көмкөрөсүнөн түшүү. 2)

өтм. ыза болуу, ардануу. ~ tara- fından kalkmak сол жамбашынан жатуу, кара жини кармап калуу. ~ ~

bakmak көзүнүн төбөсү/жаман көзү менен кароо. ~ yüz etmek оодаруу, ичин тышына каратуу. ~ yüzü

кайра, артка. ~ yüzü geri dönmek

куру кол кайтыш.

ters II айбан тезеги.

tersane 1.кеме куруучу жай, док. 2. деңиз

арсеналы.

tersine тескерисинче. beklenildiğinin ~

күтүлгөндүн тескерисинче. söyledi-

ğinin ~ айтылгандын тескерисинче.

~ çevirmek тескерисинен аңтаруу. ~ dönmek/gitmek тескери

айлануу/кетүү.

tersinir физ. , хим. кайтарма. ~ tepkim

хим. кайтарма реакция.

tersinmek 1. кайтуу, кайтарылуу. 2. сөзү- нөн кайтуу, убададан жануу. 3. кар- шы болуу, терсаяктык кылуу.

terslemek I 1. каяша айтуу, кайым айтышуу. 2. тилдөө, жемелөө.

terslemek II (айбандар) булгап салуу.

terslenmek 1. тил/жеме угуу. 2. терсаяк- тык/кежирлик кылуу.

tersli: ~ yüzlü оң-тескери/тетири.

terslik, -ği 1. тескерилик, тетирилик. 2. карама-каршылык. 3. жолтоо, бөгөт, тоскоолдук, балакет, кырсык. bir ~

olmasa бир тоскоолдук болбосо. 4. чорт кыялдык, кежирлик, терсаяк- тык.

tertemiz 1. таптаза. 2. өтм. ак ниет, аруу, күнөөсүз.

tertibat,-tı (tertip'тин көпт. т. ) 1. тар-

тип, ирет. 2. камылга, чара, даяр- дык. 3. аск. жайгаштыруу (бөлүк- төрдү) . 4. жабдуулар, жарактар, ас-

паптар. 5. система. ateşleme ~ı авто жандырма системасы. soğutma ~ı авто муздатма системасы. 6.

механизм, түзүлүш. ~ almak

камылга/чара көрүү.

tertip,-bi 1. тартип, ирет, ыраат. 2. уюш-

турма, өткөрмө, пландама. ~ komi- tesi уюштуруу комитети. 3. метод, ыкма, система, жол. 4. камылга,

даярдык. 5. өтм. амал, айла, тузак.

6. мед. рецепт, дары дозасы. 7.

полигр. терүү, өлчөм, көлөм

(китептин, барактын ж. б. ) . 8. аск. аскердик мөөнөт. 9. фин. фонд, бюджеттин беренеси. ~e

düşürülmek тузакка түшүрүлүү. ~

etmek 1) тартипке салуу, иреттөө. 2) уюштуруу, өткөрүү. 3) иштеп чыгуу, пландоо. 4) даярдоо.

tertipçi к. tertipleyici.

tertiplemek 1. иреттөө, тартипке салуу.

2. уюштуруу, өткөрүү, даярдоо.

tertipleyici уюштуруучу, өткөрүүчү, демилгечи.

tertipli 1. тартиптүү, иреттүү, жыйнак-

туу. 2. даярдыктуу, камылгалуу, тыкан.

tertipsiz 1.тартипсиз, иретсиз, чачык

(жай) . 2. жыйнаксыз, иретсиз (ки- ши) . 3. даярдыксыз, камылгасыз, плансыз (иш) .

tertipsizlik,-ği 1. тартипсиздик, иретсиз- дик. 2. камылгасыздык, даярдык- сыздык, плансыздык.

terütaze жапжаш, жапжаңы. ~ kızlar

жапжаш кыздар.

terzi 1. бычмачы. 2. тикмечи. 3. тикмечи

ательеси. ~ çırağı/kalfası тикмечи шакирти.~ kendi söküğünü/dikişini dikemez мак. сынчынын сыңар

өтүгү майрык.

terzilik, -ği бычмачылык, тикмечилик.

tesadüf 1. капысынан болгон окуя, туш/

ырас келме, кокустук, шанс. ne ~ ama! укмуштай окуя! ~e bak! туш келгенин кара! 2. кокустук, жаза

тайма, күтүүсүздүк. ~ etmek 1) (ка- пысынан) жолугуп/кезигип калуу. sevgililer gününe ~ ediyormuş

сүйгөндөр күнүнө туш келет экен.

tesadüfen кокусунан, капысынан, жаза тайып, туш/ырас келип.

tesadüfî кокус, күтүүсүз.

tesalüp,-bü 1. биол. кайчылашма, ара- лашма (ырктар/расалар арасында

ж. б. ) . 2. мед. нерв /тамырлардын кайчылашып өтүшү.

tesbih к. tespih.

tescil расмий каттоого алма, китепке/ регистрге жазма. ~ etmek расмий каттоого алуу.

tescilli расмий түрдө катталган/каттоого

алынган.

tesdiş 1. санын алтыга чыгарма/бөлмө. 2.

ад. казалдын сабын алтыга

чыгарма.

teselli жооткотмо, сооротмо, көңүл жубатма. ~ bulmak/olmak алаксуу,

сооронуу, көңүлү жайлануу, эрмек- төө. ~ etmek/vermek жооткотуу, жубатуу, сооротуу, алаксытуу. ~

mükâfatı көңүл жубатуу сыйлыгы

(жеңилгенге берилет) .

tesellisiz жубатылгыс, эстен кеткис,

унутулгус (кайгы, окуя ж. б. ) .

tesellüm өткөрүп/кабыл алма.

teselsül үзгүлтүксүз, тынышсыз, чын-

жырланган.

tesemmüm жиберме, берип ийме.

tesettür 1. жамыныш, чүмкөнүш, оро-

нуш. 2. мус. чүмкөнмө (паранжы, чаршаф ж. б. менен) . 3. мус. эркектерден качма/далдаланма

(аялдар) . ~ etmek 1) жамынуу, чүмкөнүү, чүмбөттөнүү. 2) мус. чүмкөнүү (жүзүн/башын/денесин

көрсөтпөө, узун кийинүү ж. б. ) .

~e girmek чүмбөттөнүү. ~ mağazası

тесеттүр кийимдер сатылган дүкөн.

~ modası тесеттүр модасы.

teshir I колго түшүрүш, жеңип алыш.

teshir II 1. сыйкырлама, аярлык, көз боо-

чулук. 2. дубалап өзүнө тартып алма.

tesir таасир. ~ bırakmak таасир калты-

руу. ~ etmek таасир кылуу. ~ini göstermek таасирин көрсөтүү.

tesirli 1. таасирлүү. ~ olmak таасирлүү

болуу. 2. пайдалуу, жарактуу.

tesirsiz таасирсиз.

tesis 1. орнотмо, негиздеме, түзмө, кур-

ма. 2. курулуш, түзүлүш, система. 3. комплекс, комбинат. spor ~leri спорт комплекстери. ısıtma ~leri

ысыткыч системалар. soğutma ~leri муздаткыч системалар. ~ etmek 1) негиздөө, куруу, түзүү, орнотуу. 2)

уюштуруу, жабдуу, камсыз кылуу,

жолго коюу.

tesisat,-tı (tesis'тин көпт. т. ) 1. ишка- на, уюм. 2. курулуштар, түзүлүш-

төр, жабдуулар. 3. курма, жабдыма, такма, төшөмө. kalorifer ~ı ысытма курулушу.

tesisatçı сантехник, төшөмөчү, жабдуу- чу.

teskere замбил.

teskin тынчытма, жайкама, басма, жоо- шутма. ~ etmek тынчытуу, жайкоо, басып коюу, жоошутуу.

teslim 1. өткөрүп/тапшырып берме. ödevi

~ etme tarihi тапшырманы өткөрүп берүү күнү. 2. кайтарып берме

(карызды, аманатты) . 3. бошот- мо (шаарды, үйдү ж. б. ) . 4. өтм. таануу, жыгылып/жеңилип берме,

баш ийме. 5. өтм. ырастама, туура- лама. 6. муз. рефрен, кайырма. ~! колго түшүп бер! колуңду көтөр! ~

almak 1) кайтарып/өткөрүп алыш.

2.аск. тартып/жеңип алыш, кара- магына алыш. ~ bayrağı çekmek 1)

жеңилүүнү кабыл алуу. 2) кар- шысындагынын талабына моюн су- нуу. ~ etmek 1) өткөрүп/тапшырып

берүү. 2) жеткирип/алып барып берүү. 3) ишенүү, таануу, кабыл алуу. ~ olmak жеңилип/баш ийип

берүү. ~ taşı мус. Бекташи сектасынын символу болгон он эки бурчтуу жалпак таш. ~ tesellüm

алыш-бериш.

teslis 1. үчкө чыгаруу/бөлүү. 2. христи- анчылыкта Теңирдин үч түрдүү

кишилигине ынаныш.

tespih теспе. ~ çekmek теспе тартуу. ~ ağacı бот. теспе дарагы (Melia

azedarach). ~ böceği зоол. ным- сакчы (Oniscus murarius).

tespihçi теспе жасаган/саткан киши.

tespit,-ti 1. бекитме, орнотмо. 2. аныкта- ма, бышыктама, тактама. ~ etmek 1)бекитүү, орнотуу, чыккыс кылуу.

2) аныктоо, тактоо, бышыктоо.

test,-ti 1. тест, экзамен, сынак, текшерүү.

1. 2.мед. , биол. тест, тажырыйба. ~ etmek тест жасоо, сыноо, текшерүү,

өлчөө.

testere араа. demir ~si темир араа. el ~si

кол араа. ~ balığı зоол. араа балык

(P rist is prist is) . ~ çaprazı араа өгөөсү.

testi кумура. ~yi doldurmak өтм. мал-

мүлк жыйноо. ~yi kıran da bir, suyu getiren de мак. айран ичкен куту- луптур, аяк жалаган тутулуптур. ~

gibi чоң, салбыраган (эмчек) . ~ kırılsa da kulpu elde kalır мак. сыр аяктын сыры кетсе да сыны

кетпейт.

testilik, -ği кумура койгуч текче.

tesviye 1. түздөмө, жылмалама, жонмо. 2.

төлөш, бериш (карызды) . 3. жол- домо (аскерлерге берилген) . ~ aleti жонгуч (курал) . ~ etmek 1) түздөө,

жылмалоо. 2) төлөө (карызды,

чыгымды) .

tesviyeci слесарь, жонгуч, түздөгүч. ~

ruhu быдырлуу жонгуч.

teşbih окшоштурма, туурама, салыштыр- ма. ~ etmek окшоштуруу, салышты-

руу. ~te hata olmaz салыштырууда ката болбос (одоно салыштырыл- ганда сыпайыгерчилик үчүн айты-

лат) .

teşebbüs 1. киришүү, аракет, далалат. 2.

демилге, башталыш, ниет. ~ etmek

аракет/далалат кылуу. ~e geçmek

демилге баштатуу.

teşekkül 1. пайда болуш, жаралыш,

түзүлүш. 2. түзүлүш, уюм, курулуш.

1. 3.аск. бирикме. ~ etmek 1) пайда болуу, жаралуу, түзүлүү. 2) ... -дан

туруу, куралуу.

teşekkür ыраазычылык, ырахмат. ~ etmek ырахмат айтуу, ыраазычы-

лык билдирүү. ~ ederim! ырахмат!.

teşhir 1. көрсөтмө, жайма. 2. тар. кыл- мышкерди элдин алдына чыгарма. ~

cezası (кылмышкерди) элдин

алдына чыгарма жазасы. 3. жарыя- лаш, жайып жибериш. ~ etmek 1)көргөзүү, көрсөтүү. 2) көпчүлүккө дайын кылуу, жаюу, жарыялоо.

teşhirci психол. көзгө көрүнгөндү сүй- гөн, көрсөтмөлүк, жасалма.

teşhis 1. мед. аныктама, диагноз. 2.

таанып билме, көзү жетме, тандама.

3.ад. образ/кишилик жаратма. ~

etmek/koymak 1) ак-караны таануу, билүү. 2) аныктама коюу, абалга баа берүү. 3) мед. диагноз коюу. ~

ve intak ад. жандандыруу, анима- ция.

teşkil 1. түзмө, пайда кылма, жаратма. 2.

курама. 3. уюштурма, уюмдаштыр- ма. ~ etmek 1) түзүү, жаратуу, пай- да кылуу. 2) уюмдаштыруу, уюшту-

руу.

teşkilât, -tı (teşkil'дин көпт. т. ) 1.

уюм, бирикме. Birleşmiş Milletler

T~ı Бириккен Улуттар Уюму. 2. орган, мекеме. idare ~ı башкаруу органы. T~ı Esasiye Kanunu эск.

конституция.

teşkilâtçı уюштуруучу, демилгечи.

teşkilâtçılık,-ğı уюштуруучулук, демил-

гелүүлүк.

teşkilâtlandırmak уюштуруу, уюмдаш- тыруу.

teşkilâtlanmak уюшуу, уюмдашуу.

teşkilâtlı уюшкан, уюмдашкан.

teşkilâtsız уюшпаган, уюмдашпаган, чач-

кын, чар-жайыт.

teşmil 1. камтыма, кучагына/ичине алма.

2. жайылтма, кеңейтме, жайма. ~

etmek 1) камтуу, кучагына алуу. 2)

жаюу, жарыялоо, кеңейтүү.

teşne 1. суусаган, чаңкаган. 2. өтм. эң-

сеген, күсөгөн, кумар болгон, дегдеген. ~ olmak дегдөө, эңсөө, күсөө.

teşrif 1. сыймык туудуруш, баркын көтө- рүш, шарапат бериш (келиши/ка- тышуусу менен) . ~ buyurmak/et-

mek сыймык туудуруу, шарапат

берүү. 2. жөнөш, кетиш. ~ nereye?

кайда жөнөдүң?

teşrifat,-tı (teşrif'тин көпт. т. ) 1.

церемония, адеп эрежеси, этикет. 2.

дипл. протокол.

teşrifatçı церемониймейстер, расмий

аземдерди уюштуруучу.

teşrih 1. (өлүктү) союш, мүчөлөш, ачыш, аутопсия. 2. анатомия. 3.

арго скелет.

teşrihhane мед. аутопсия жасалган жер.

teşrik,-ki шерик/орток болуу, кошуп

алуу.

teşrikimesai 1. ортоктук, шериктик, бирдик. 2. арго жыныстык катнаш.

~ etmek 1) орток/шерик болуу. 2)

арго жыныстык байланыш жасоо.

teşt ооз. таштек.

teşvik,-ki 1. шыктандырыш, шерденди- риш, эрдемситиш, дем/шык бериш, стимул. ~ primi шыктандырма

сыйлыгы. 2. өтм. көкүтмө, дээликтирме, азгырма. ~ etmek 1) шыктандыруу, дем/күч/шык берүү.

2) көкүтүү, азгыруу, колтукка түртүү.

teşvikçi 1. шыктандырган, дем/шык бер-

ген. 2. көкүткөн, жолдон чыгарган, азгырган.

teşvikkâr к. teşvikçi.

tetanos мед. тетанос, казык безгеги

(тарамыштын тырышып/сенейип калышы) .

tetatet, -ti көзмө-көз жолугушуу.

tetik I,-ği 1. тетик (от алуучу жарактарда) . ~e basmak/dokun-

mak/~i çekmek атуу, тетикке басуу, тетигин тартып жиберүү.

tetik II,-ği 1. тетик, шамдагай, сак,

чапчаң (киши) . 2. кылдат, этият, назик (иш) . ~ almak кылдат/ чебер/этият болуу. ~ini bozmamak

сактыгынан/аярдыгынан жазбоо. ~ davranmak тетик болуу, шамдагай- лык, чапчаңдык кылуу. ~

durmak/~te beklemek/olmak даяр

туруу.

tetikçi жалданган киши өлтүргүч.

tetiklik,-ği тетиктик, шамдагайлык,

чапчаңдык.

tetkik,-ki 1. изилдеме, иликтеме, талда- ма. 2. мед. анализ. ~ etmek изил-

дөө, иликтөө, талдоо, анализдөө. ~ yaptırmak анализ жасатуу.

tetkikat,-tı (tetkik'тин көпт. т. )

изилдөөлөр, иликтөөлөр, анализдер.

tevafuk ылайык/шайкеш келме.

tevakki сактанма, корунма, кысылма. ~

etmek сактануу, корунуу, кысылуу.

tevakkuf токтомо, турма, аялдама. ~ mahalli эск. аялдама, токтогон жер.

tevarüs мураска ээ болмо. ~ etmek 1) мураска ээ болуу. 2) мурас катары калуу.

tevatür айың, миш-миш, жайылган сөз.

tevazu,-u 1. жөнөкөйлүк, ак көңүлдүк. 2.

жупунулук. ~ göstermek жөнөкөй-

лүк/ жупунулук көрсөтүү.

tevazün тең, тең салмактуу.

tevbih 1. жеме, уруш, тил. 2. сөгүш. ~

etmek сөгүш берүү, жемелөө, айыптоо.

tevcih 1. каратма, бурма, багыттама

(белгилүү тарапка) . 2. жогорулат- ма, көтөрмө, чоңойтмо (кызма- тын, наамын) . ~ etmek 1) каратуу,

буруу, багыттоо. 2) жогорулатуу, көтөрүү, чоңойтуу.

tevdi 1. берме, тапшырма. 2. ажырашма,

коштошмо. ~ etmek 1) тапшырып берүү, ишенип берүү. 2) тең бөлүшүү, коштошуу.

tevdiat,-tı банкага, сактык кассасына жаткырылган акчалар/депозиттер.

teveccüh 1. сылыктык, сыпайылык, ак

көңүл/ниет. 2. жүз буруу, көңүл коюу/буруу, бурулуп кароо. ~ gös- termek жаркылдап/жайнап тосуп

алуу. ~ünüz efendim! сылыкты- гыңыз! cыпайыгерчилигиңиз! ~ünü kazanmak жактыруусуна ээ болуу,

купулуна толуу.

tevekkel камаарабаган/кенебеген

(киши).

tevekkeli бекерге, бекеринен, себепсиз

жерден. ~ sana huysuz dememişler

бекеринен сени кежир дешпептир.

tevekkül тобокел. ~ etmek тобокел

кылуу.

tevellüt 1. туулма, төрөлмө. 2. туулган/ төрөлгөн күн.

tevellütlü ...-да туулган. 1980 ~ 1980-

жылы туулган.

teverrüm эск. кургак учук. ~ etmek

кургак учук менен ооруп калыш.

tevessü эск. жайылма, кеңейме. ~ etmek

кеңейүү, жайылуу.

tevessül эск. баштама, киришме, бир максатка жакындама.

tevettür эск. 1. керилме, чыңалма. 2.

физ. чыңалуу.

tevfik, -kı 1. жайгаштырма, ыңгайлаш- тырма. 2. камсыз кылма, жайгарма,

жай-жайына коймо.

tevfikan жараша, көрө, ылайык.

tevhit,-di 1. бириктирме, кошмо. 2.

Кудайдын жалгыздыгына ишеним, монотеизм. ~ etmek 1) Кудайдын тектигин/жалгыздыгын айтыш. 2)

бириктириш, кошуш (бир канча нерсени) .

tevil эск. 1. түшүндүрмө, ачыктама,

аныктама. 2. маанисин бузма, бурмалама (мис. сөздүн) . ~ etmek

1)түшүндүрүү, ачыктоо, аныктоо.
2)маанисин бузуу, бурмалап айтуу. tevkif 1. токтотуп/кармап турма. 2. ук. камакка алма. сал. tutuklama. 3)

чектеме. ~ etmek 1) токтотуп/ кармап туруу. 2) камакка алуу. ~ müzekkeresi камакка алма ордери.

tevkil эск. өкүл дайындоо.

Tevrat дин 1. Тоорат (Азирети Мусага билдирилген иудейлердин ыйык

дин китеби) . 2. Библия.

tevriye эск. бышыктама, тастыктама, белгилеме. ~ etmek белге/документ

менен тастыктоо/бышыктоо.

tevzi,-i таратма, бөлүштүрмө, үлүш. ~ etmek таратуу, бөлүштүрүү. ~ bürosu таратма бюросу.

teyakkuz эск. сактык, кыраакылык, сергектик.

teyel көктөп тигилген сейрек тигиш. ~

atmak/yapmak убактылуу көктөй/ тиге туруу. ~ ipliği көктөө жиби.

teyellemek көктөп тигүү.

teyelli көктөп тигилген.

teyemmüm мус. таямум (суу жок жерде топурак/кум менен даарат алуу) .

teyit,-di 1. ырастама, тууралама. 2. бы- шыктама, чыңдама, бекемдеме. ~ etmek 1) ырастоо, тууралоо. 2)

бышыктоо, бекемдөө, чыңдоо.

teyp,-bi магнитафон. ~e almak магни- тафонго жаздыруу.

teyze таеже.

teyzezade бөлө.

tez I тез, бат. ~ beri оңой эле, дароо. ~

canlı 1) шамдагай, чапчаң. 2) чы- дамсыз, күйкөлөк. ~ elden 1) арыдан-бери, шапа-шупа. 2) дароо,

тез, шашылыш. (-dan) ~i yok ...

калтырбай, дароо, созбой. yarından

~i yok seni oraya yollayacağım

эртеңден калтырбай сени ал жакка жиберем. ~ vakitte/zamanda тез арада/убакта.

tez II 1. диссертация. doktora ~i док- тордук диссертация. 2. иш, проект, тезис. bitirme ~i бүтүрүү, диплом-

дук иш. ~e dayanmak тезистерге таянуу.

tezahür 1. көрүнмө, пайда болмо, ортого

чыкма. 2. белги, көрүнүш, жышаан.

~ etmek көрүнүү, пайда болуу, ортого чыгуу.

tezahürat, -tı (tezahür'дүн көпт. т. ) 1. каршылык көрсөтүү, демонстрация, протест митинги. 2. ураан, кый-

кырып коштоо, сүрөөн. ~ yapmak 1) каршылык көрсөтүү, айыптоо митинги. 2) ураанга/сүрөөнгө алуу.

tezat,-dı 1. карама-каршылык, келиш-

пестик, бири-бирин жокко чыгарма.

2. ад. антитеза. ~a düşmek өзүнө өзү каршы чыгуу, чаташуу.

tezatlı карама-каршы, чатышкан, чиелешкен.

tezayüt, -dü эск. көбөйүш, артыш.

tezek, -ği тезек.

tezekkür эск. сөз/кеп кылыш, эске са- лыш, эскериш.

tezene муз. плектр, чалгыч.

tezgâh 1. станок, майда кол өнөрчү- лүктөр жасалган жай. çanak çömlek

~ı карапа чарыгы. dokuma ~ı өрмөк. halı ~ı килем токума станогу. 2. сатуучу тосмосу (дүкөндө, ресто-

ранда, ашканада) . 3. кеме курул- ган жай, верфь. 4. арго айла, амал, куйтулук, тузак. ~tan geçirmek арго

кошо жатып-туруп жүрүү (аял- эркек) . ~ kurmak 1) ишти баштоого камылга көрүү. 2) арго

тузак куруу, алдоого аракеттенүү.

tezgâhçı 1. сатуучу, дүкөнчү. 2. айлакер, шумпай.

tezgâhlamak 1. өрмөк куруу. 2. өтм. бир ишке кам уруу, киришүү. 3. арго айла-амал жүргүзүү, арам

иштер жасоо.

tezgâhtar сатуучу, дүкөнчү. к. tezgâhçı.

~ ağzı курулай мактама, көтөрө

чалма.

tezgâhtarlık,-ğı сатуучулук, дүкөнчүлүк.

~ etmek 1) дүкөнчүлүк кылуу. 2)

өтм. ашкере мактоо.

tezhip,-bi 1. кол жазмалардын кооздо- лушу, алтын жалатылып жасалгала-

нышы. 2. алтын жалатма. ~ etmek 1) кол жазмаларды боёк/алтын менен кооздоо. 2) алтын жалатуу.

tezkere 1. эскерткич, кат, жол көрсөткүч, мессаж. 2. расмий жазуу, уруксат кагазы, справка. ikamet ~si жашоо-

го уруксат кагазы. 3. аскердик мөө- нөтүн өтөдү уруксаты. 4. ад. , тар. тескере (белгилүү акындардын

өмүр баяны) . 5. ад. мемуар. 6.

мекемелер аралык жазышмалар. ~yi almak (аскер) аскердик мөөнөтүн өтөдү кагазын алуу. ~sini eline ver- mek иштен айдап/кубалап жиберүү. tezkereci 1. аскерден бошонгон жоокер.

2. тезкере (к. ) жазган киши, сот катчысы.

tezkiye ат, репутация. ~si bozuk жаман аттуу. ~sini düzeltmek жаман аттан

куткарыш.

tezlemek тездетүү, ыкчамдатуу, шаштыруу.

tezleştirmek к. tezlemek.

tezlik, -ği 1. тездик. ~ fiili грам. тездик этиши (көмөкчү vermek этиши) . 2.

чыдамсыздык, сабырсыздык.

tezvir 1. жалганчылык. 2. көкүтмө, ара бузма, чагымчылык, тыңчылык.

tezyif 1. төмөнсүнтмө, маани бербөө, элес албоо. 2. мазактама, шылдың кылма. ~ etmek 1) төмөнсүнтүү. 2)

мазактоо, кордоо, шылдың кылуу.

tezyin жасалга, кооздук. ~ etmek

жасалгалоо, кооздоо, декорация.

tezyinat,-tı (tezyin'дин көпт. т. )

жасалгалар, кооздуктар, декорация.

tezyinî жасалгага/кооздоого байланыш-

туу. ~ sanat кооздоо өнөрү/санаты.

tıbben медициналык жактан, медицина боюнча.

tıbbî медициналык. ~ yardım медици- налык жардам.

tıbbiye медициналык институт/окуу

жайы/факультет.

tıbbiyeli медициналык окуу жайынын/ институттун/факультеттин студен-

ти.

tıfıl,-flı 1.бала, наристе.2. арык, араң жан.

tığ 1. илме шибеге. 2. шибеге. ~ gibi

ичке, арык, шыңга, чымыр (киши) . tığlamak 1. саюу (ийне/шибеге ж. б. менен) . 2. сайгылашып ооруу

(мис. жара) .

tık туур. с. тык. ~ ~ тык-тык. saat ~ ~ vuruyor саат тык-тык кагып жатат.

tıka: ~ basa 1) толтура, жык-жыйма,

мелт-калт. 2) абдан, ашкере, аябай.

~ doldurmak жык толтуруу. ~ yemek ыгып-тыгып жеш.

tıkaç,-cı тыгын (мис. шишенин оозундагы) .

tıkaçlamak тыгындоо, оозун бекитүү.

tıkalı 1. тыгындалган, оозу бекитилген.

2. бек, жабык.

tıkamak 1. тыгындоо, оозун бекитүү.

ağzını ~ 1) оозун тыгындоо. 2) өтм. жаагын жап кылуу, сүйлөтпөө. 2. бөгөө (мис. сууну) , тосуу

(жолду) .

tıkanık 1. тыгындалган, тыгылган. 2.

үндөбөгөн, үнсүз-сөзсүз.

tıkanıklık, -ğı 1. тыгындалма, бүтөлмө. 2.

мед. деми кысылма, түтөк. burun

~ı мурундун бүтүшү.

tıkanmak 1. тыгылып/бүтөлүп калуу. lâvabo tıkandı раковина бүтөлүп калды. 2. тосулуу, бүтөлүү. 3. деми

кысылуу. 4. тамак жерүү, тамакка табити тартпоо.

tıkılmak 1. тыгылуу. 2. кысылуу. 3.

камакка алынуу.

tıkım тыгым, тыгын, бир жолу тыкканга жетерлик.

tıkınmak орой ыгып-тыгып жеш, оозу тынбаш. bütün gün tıkınıyor күнү бою оозу тынбайт.

tıkır I: ~ ~ 1) шыңгыр-шыңгыр (тыйындар тийишкенде чыккан үн) . 2) тык-тык (сааттын кагы-

шы) . 3) тык-тык (шиш така бут кийим чыгарган үн) . 4. тыкылдап тынымсыз иштөө. makine ~ ~

çalışıyor машине тыкылдап иштеп жатат. 5. такылдап сүйлөө. çocuk bütün soruları ~ ~ cevapladı бала

бардык суроолорго такылдап жооп берди. 6. тыкылдатып, артынан түшүп, жанын койбой. paraları ~ ~

almış акчаларды тыкылдатып туруп алыптыр.

tıkır II оңунда кеткен иш. ~ında gitmek

(бир нерсе) оңунда бара жатуу.

(işini) ~ına koymak ишин жолуна коюш. ~ ~ эң сонун, жайында, оңунда. ~ını yoluna koymak ишин жолуна коюш.

tıkırdamak 1. тыкылдоо. kapı tıkırdadı

эшик тыкылдады. 2. шыгыроо. çu-

valın içindeki cevizler tıkırdıyor каптын ичиндеги жаңгактар шы- гырады.

tıkırdatmak 1. тыкылдатуу. 2. (та-

макты) бир кайнатып алуу.

tıkırtı тыкылдак, шыгырак.

tıkışık кысылган, тыгылган, кыпчылган.

tıkışıklık,-ğı тардык, жыкжыймалык, түртүшмө, төөбасты.

tıkışmak тыгылышуу, кыпчылуу, жык толуп алуу. altı kişi bir arabaya tıkıştılar алты киши бир машинеге

тыгылып алышты.

tıkıştırmak 1. ыгып-тыгуу. bavula her-

şeyi tıkıştırdım чамаданга баары-

жокту ыгып-тыгып салдым. 2. кыстыруу, бастыруу. 3. чайнабай жутуу, сугунуу, сукулдоо.

tıkız 1. тыгыз, катуу, коюу. bu yastık pek

~ olmuş бул жаздык өтө катуу болуп калыптыр. ~ doku анат. Ты-

гыз ткань. ~ hamur катуу жуурул- ган камыр. 2. толмоч, семиз, майболпоч.

tıkızlık, -ğı тыгыздык.

tıklatmak тыкылдатуу.

tıklım: ~ ~ жык-жыйма, топтолтура. ~ ~

dolu жык-жыйма толгон, мелт-калт

(суюктук) .

tıkmak 1. тыгуу, толтуруу, бүтөө. çama-

şırları makinaya ~ кирлерди кир жуугуч машинеге тыгуу. 2. өтм. жабуу, жап кылуу. ağzına lâkırdıyı

~ жаагын жап кылуу. 3. арго

камап/тыгып салуу (түрмөгө) .

tıknaz торсойгон, борсойгон (кыска

бойлуу, толук киши) .

tıknefes мед. кырылдап дем алуу, кышылдоо, күшүлдөө, энтигүү.

tıksırık, -ğı чүчкүрүк.

tıksırmak чүчкүрүү.

tılsım 1. тумар, талисман. 2. сыйкыр, дуба. ~ı bozulmak дубасы

жануу/бузулуу.

tılsımlı 1. тумарлуу, талисмандуу. 2.

дубалуу, сыйкырдуу, сыйкыр

даарыган.

tımar I 1. жараны/жаракатты бакма/кара- ма. 2. оорулууну багуу акысы. 3.

жара таңма. 4. жер/топурак иш- тетме. 5. кыйыштырма (өсүмдүк- төрдү) . 6. тароо (мис. атты) . ~

etmek 1) жараларды кароо/таңуу. 2)

мингич айбандарды тазалоо/тароо.

3)топурак иштетүү. 4)

кыйыштыруу (өсүмдүктөрдү) . ~ fırçası ат тарак.

tımar II тар. тымар (феодалдык жер

менчиктери) .

tımarcı 1. санитар. 2. ат багар.

tımarhane жиндикана. ~ kaçkını жинди,

жин оорулуу, кем акыл.

tımarlamak (атты) тароо/тазалоо.

tımarlı I таралган (ат) . 2. таңылган

(жара) . 3. кыйыштырылган

(дарак) . 4. иштетилген (топурак) .

tımarlı II тымар (к. ) ээси.

tımtıkız тыптыгыз.

tın туур. с. шыңгыр (бош металл идишке түшкөн металл чыгарган

үн) . ~ ~ шыңгыр-шыңгыр.

tınaz 1. кырман, дан үймөгү. 2. үймөк. ~ makinesi дан сапыргыч машине.

tıngadak шыңгырак.

tıngır туур. с. 1. дыңгыр. ~ ~ дыңгыр- дыңгыр. ~ mıngır дыңгыр-мыңгыр.

2. калдыр-шалдыр. araba kaldırımda ~ mıngır gidiyordu араба таш жолдо калдыр-шалдыр

этип бара жатты. 3. шыңгыр, шаңгыр. 4. арго акчасыз, пулсуз. 5. арго акча.

tıngırdatmak дыңгыратуу, анча-мынча чертүү (музыкалык аспапты) .

tıngırtı дыңгырак.

tını муз. тембр, тон.

tınlamak зыңылдоо, чыйылдоо, чың-чың этүү.

tınmak, -ar 1. үн чыгаруу, сүйлөө. 2.

маани берүү, көңүл буруу.

tınmamak 1. көңүл бурбоо, маани бер- бөө. 2. үн чыгарбоо. tınmaz melâike

өзү менен өзү, эч ким менен иши жок.

tıntın 1. бопбош, көңдөй. 2. өтм.

билимсиз, көңдөй.

tıp I,-bbı медицина. ~ fakültesi медицина факультети.

tıp II туур. с. 1. тып. ~ ~ тып-тып (тамчы чыгарган үн) . 2. дүк-дүк, дүп-дүп (жүрөктүн согушу).

tıpa к. tapa.

tıpatıp дал/так/кудум өзүндөй. ~ ben- zemek так өзүндөй окшошуу. ~

yetişmek дал маалында жетишүү.

tıpır: ~ ~ 1) туур. с. тып-тып (тамчы үнү) . 2) дүк-дүк (жүрөктүн

кагышы) .

tıpırdamak 1. тыпылдоо, тып-тып этүү.

kuşun yüreği tıpırdıyordu куштун

жүрөгү тып-тып сокту. 2. тыпылдап басуу. 3. тыпылдап ташуу/агуу (жаан, тамчы) .

tıpırtı 1. тыпылдак (баскан кадам, ак- кан тамчы) . 2. дүпүлдөк (соккон жүрөк) .

tıpış: ~ ~ тып-тып, теп-теп (кыска бойлуу кишинин, жаш баланын басышы) . ~ ~ yürümek 1) тып-тып

этип басыш. 2) өтм. айласы жок барыш/келиш.

tıpkı 1. окшош, дал өзүндөй. bu gömleğin

~sını istiyorum бул көйнөктүн дал өзүндөйүн каалайм. 2. кудум, сыяктуу, так эле. ~ babası gibi güler

кудум атасы сыяктуу күлөт. ~sı

~sına опокшош, коёндой окшош, оозу-мурдунан түшкөндөй.

tıpkıbasım 1. стеро басым, фототипия. 2.

факсимиле.

tıpkıçekim фотокопия.

tır авто. тыр (эл аралык жолдордо жүк

ташыган машине) .

tırabzan кырбуу, тосмо (балкондун,

тепкичтин) . ~ babası 1) тепкич

таянычы. 2) өтм. милдетин аткарбаган ата.

tırak туур. с. тырак. ~ ~ тырак-тырак.

tıraş 1. (сакал, мурут, чач) алма. 2.

өсүп кеткен сакал-мурут. üç günlük

~ı ile geziyor үч күн алынбаган

сакалы менен жүрөт. 3. жонмо, те- гиздеме, жылмалама. 4. арго маани- сиз/маңызсыз сөз, келжиректик. ~a

tutmak маанисиз сөздөрдү сүйлөө.

~ bıçağı сакал алгычтын бычагы. ~ etmek 1) сакал-мурутун алуу. 2) чач

кырдыруу. 3) сүйлөп тажатуу. ~ fırçası сакал щёткасы. ~ı gelmek/ uzamak сакал-муруту өсүп кетүү. ~

kremi сакал креми. ~ makinesi электр сакал алгыч. ~ olmak сакал- мурутун алдыруу. ~ tası сакал

алганда колдонулган кесе.

tıraşlamak 1. жонуу, тегиздөө, жылма- лоо. 2. сакал-мурут алуу, чач кыр-

дыруу. 3. арго тажатма сөздөр сүйлөө.

tıraşlı 1. сакал-муруту алынган. 2. сакал-

муруту өсүп кеткен. 3. жонулган, жылмаланган, сыйда.

tıraşsız 1. сакал-муруту алынбаган. 2.

жонулбаган, жылмаланбаган, одур- бодур.

tırık туур. с. тырык, чыйк. ~ tırak

тырык-тырак, чыйк-чыйк. kapı

~diye kapandı эшик чыйк этип жабылды.

tırıl 1. жылаңач. 2. акчасыз, пулсуз. tırıllamak жылаңач/акчасыз калыш. tırınk туур. с. шыңгыр (катуу нерсеге

тийген тыйын чыгарган үн) .

tırıs жорго жүрүш (аттын) . ~ gitmek

жорголоо. ~ ~ 1) жорголоп басыш.

2) уялып, күнөөкөр болуп.

tırmalama тырмалама.

tırmalamak 1. тырмалоо, тыткылоо. 2.

өтм. мазасын алуу. kulağını ~

кулагынын кужурун алыш. kafasını

~ мээсин жеш, мазасын алыш.

tırmanma 1. жогору чыгыш, көтөрүлүш

(колду/бутту колдонуу менен) . 2. учуп/көтөрүлүп чыгыш (учак) . ~ şeridi (кара жолдо) оңдон биринчи

тилке.

tırmanmak 1. тырмалап/жармашып жо- гору чыгуу. ağaca ~ бакка чыгуу.

duvara ~ дубалга чыгуу. 2. тепкич менен көтөрүлүү. 3. (өсүмдүк) жармашып чыгуу. 4. өтм. артуу,

күчөө. işsizlik son yıllarda tırmandı ишсиздик акыркы жылдарда күчөп кетти.

tırmık, -ğı 1.тырмак изи, тытык, сыйрык (жүздөгү, денедеги) . 2. тырмоо (жер тырмаган) . ~ atmak тырмак

салуу, тытып алуу.

tırmıklamak 1. тырмактоо, тытып алуу.

2. тырмоо (жерди, топуракты) .

tırnak,-ğı 1. тырмак. 2. туяк (айрым жаныбарларда) . 3. тырмакча (жа- зуу белгиси) . 4. тех. канжа, илмек.

5. дең. якордун таманы. 6. (мыл- тыктын) тепкен бөлүгү. 7. физ. элекрод. ~ açmak тырмакча ачуу.

~ına benzememek тырмагына тең келбөө. ~ bıçağı туяк тазалаган бычак. ~ göstermek өтм. тырмагын

көрсөтүү, коркутуу. ~ işareti/imi тырмакча белгиси. ~ kadar тырмак- тай. ~larını sökmek (бирөөнүн)

колун кыскартуу. ~ sürüştürmek ортого от жагуу. ~ törpüsü тырмак өгөөсү. ~larını yaptırmak тырмагын

жасатуу, маникюр. ~ yemek тырмагын жеш. ~ yeri (макиде) тырмактап ачылчу оюк.

tırnakçı 1. тар. падышанын тырмагын алган киши. 2. арго чөнтөкчү, ууру.

tırnaklamak тырмак салуу, тытуу.

tırnaklı 1. туяктуу. çift ~ ача туяктуу. 2.

тырмактуу.

tırnaklık, -ğı к. tırnak yeri.

tırpan 1. чалгы. 2. мед. хирург өгөөсү,

трепан. 3. спорт чалып жыкма ыкмасы. ~ atmak 1) кырып салуу, чалгы менен чапкандай кылуу (душманды) . 2) иштен чыгарып салуу. ~la biçmek чалгы менен чабуу. ~dan geçirmek к. tırpanlamak.

tırpana зоол. кадимки скат (Raj a bat is) .

tırpancı чалгычы.

tırpanlamak 1. чалгы менен чабуу. 2. өтм. (бир нерсени) жок кылууга/ көзүн тазалоого киришүү.

tırsmak коркуп-үркүү, сүрдөө, айбыгуу. tırt туур. с. тырт. ~ ~ тырт-тырт. tırtık, -ğı тыртык. ~ ~ тыртык-тыртык.

tırtıkçı арго чөнтөкчү, ууру, кески. tırtıklamak арго уурдап алуу. tırtıklı тыртык, тыртыгы бар.

tırtıl I зоол. көпөлөк курту.

tırtıl II 1. араа тиш болот диск. 2. ты- йындардын чекесиндеги тиштер. 3.

каз таман (танкада, трактордо) .

4. араа миз (бычак) . 5. почта марка- сынын чекесиндеги араа тиш. 6. бир

нерсенин чекесине бастырылган чынжыр сымал сайма. ~ kesmek араа тиш кылып кесүү.

tırtıllı 1. тех. каз тамандуу. ~ traktör каз тамандуу трактор. 2. араа тиш- түү.

tıs I туур. с. кыш (каз, мышык, жылан чыгарган кышылдаган үн) .

tıs II 1. сырд. с. тысс! тынч! 2. тымтырс.

~ kalmak оозунан сөзү түшүп калуу (таң калгандан) . ~ dememek үн катпоо. ~ yok шырп эткен үн жок.

tıslamak (каз, мышык, жылан)

кышылдоо.

tıynet,-ti 1. мүнөз, кыял, жорук (киши-

нин) . 2. көрөңгө, ачыткы.

ti сурнай үнү (бир салтанаттын башталышын кабарлаган) . ~ye

almak арго (бирөөнү) мазактоо, шылдыңдоо. ~ işareti сурнай менен берилген сигнал.

Tibet Тибет.

Tibetçe тибет тили, тибетче.

Tibetli тибеттик.

Ticanî 1. Түндүк Африкада негизделген

дервиштер сектасы. 2. консерва- тизм.

Ticanîlik,-ği тижани сектасына мүчөлүк.

ticaret, -ti 1. соода, сатык, коммерция. 2.

пайда, киреше (соодадан түшкөн) .

~ açığı соода жетишсиздиги/кем-

чилиги. ~ anlaşması соода кели- шими. ~ ataşesi соода аташеси. T~ Bakanlığı Соода Министрлиги. ~

bankası коммерциялык банка. ~ borsası соода биржасы. ~ etmek 1) соода кылуу. 2) пайда/киреше

табуу. ~ gemisi соода кемеси. ~ hukuku ук. соода укугу. ~ işletmesi соода ишканасы. ~ kanunu соода

мыйзамы. ~ limanı соода порту. ~ mahkemesi коммерциялык сот. ~ merkezi соода борбору/үйү. ~ odası

соода палатасы. dış ~ тышкы соода. hem ~ hem ziyaret бир ок менен эки коён атуу (сөзм. с. көңүл да ал,

соодаңы да кыл).

ticarethane соода башкаруусу, фирма.

ticarî соодага/сатыкка байланыштуу. ~

dava соода боюнча ачылган доо. ~ tüketim соода каржамасы. ~ unvan фирмалардын коммерциялык ысы-

мы.

tifdruk,-ğu фотогравюра, гелиогравюра.

tifo мед. ич келте. lekeli ~

темгилдүү/бөртмө келте. ~ aşısı

келтеге каршы эм.

tiftik,-ği 1. тыбыт, ангора, махер. 2.

тыбыттан жасалган. ~ gibi тыбыттай (жумшак) . ~ etmek (жипти) чатыштыруу. ~ keçisi тыбыт эчкиси,

анкара эчкиси. ~ ~ olmak көөнөрүү, жыртылуу (кездеме, кийим) .

tiftiklenmek көөнөрүү, жыртылуу.

tiftmek тытуу.

tifüs мед. темгилдүү/бөртмө келте.

tik I 1. мед. тик (кайсы бир органдын

ыктыярсыз түрдө тартылып/

диртилдеп турушу) . 2. көнүмүш кыймыл/сөз, белимчилик.

tik II (~ ağacı) бот. тик дарагы

(T eсt ona grandis) .

tike 1. ооз. бөлүк, кесим, тилим

(нандын, быштактын ж. б. ) . 2.

аз, кенедей, биртике.

tikel жарым-жартылай, жекелей. сал.

cüzî. (түгөлдүн каршысы) . ~

önerme жекелей сунуш. tiksindirici жийиркеничтүү. tiksinmek жийиркенүү, жек көрүү.

tiksinti жийиркенич, жек көрмө. ~ ile bakmak жийиркенич менен караш.

tilâvet, -ti мус. Куранды кырааты менен

окуу.

tilki 1. зоол. түлкү (Canis vulpеs) . 2.

түлкүнүн терисинен жасалган

(жака, ичик ж. б. ) . 3. өтм. куу, айлакер, митаам, жойпу. ~nin dönüp dolaşıp geleceği yer kürkçü

dükkânıdır мак. кыздын барар жери күйөө, буудайдын барар жери тегирмен. ~ gibi түлкүдөй (куу) . ~

masalı калп, жалган. ~ uykusu сак уйку. ~ üzümü бот. ит жүзүм (Sol anumnigrum) .

tilkikuyruğu 1. бот. түлкү куйрук (Marant hus) . 2. жүзүм түрү. 3. спорт майлуу күрөштөгү (к. ) бир

ыкма.

tilkileşmek түлкүлөнүш, митаамданыш, кууланыш, жойпуланыш.

tilkilik,-ği түлкүлүк, митаамдык, куулук, жойпулук.

tim 1. спорт команда. 2. отряд, топ. 3.

аск. бирдик, кошуун.

timbal,-li мисал, өрнөк, жышаан, символ, белги.

timüs анат. тимус, богок бези.

tin I 1. жан. 2. рух, көңүл, маанай. ~ bilimi психология.

tin II : ~ ~ 1) дабышсыз, шыбышсыз. 2) тамтаң. ~ ~ yürümek 1) (бала) тамтаңдап баса баштоо. 2) улгайган

(киши) , тамтаңдап, темтеңдеп ая-

гын сүйрөп басуу.

tiner боёк суюлткуч, ацетон.

tinerci тинер (к. ) жыттап мангибаш

болгон киши.

tinsel рухий, руханий, моралдык, көңүл/ маанай иши.

tinselci филос. спиритуалист.

tip,-pi 1. тип, өрнөк, сорт, түр. aynı ~te

тиби/түрү бир. savaş ~indeki uçak

согуш тибиндеги учак. 2. өтм.

өзгөчө/башкача (киши) , оригинал.

3. биол. түр. 4. ад. образ, каарман.

5. театр кейипкер. 6. табит. benim

~im değil менин табитиме туура келбейт.

tipi бороон, борошо, бурганак, алай- дүлөй. göz gözü görmeyen ~ көз ачырбаган бороон.

tipik, -ği типтүү, мүнөздүү, калыптуу. ~ özellikler мүнөздүү/типтүү өзгөчө- лүктөр.

tipileme бороонго айлануу, бурганактоо.

tipili бороондуу, борошолуу, бурганак- туу, алай-дүлөй.

tipleme типтештирме, образ жаратма.

tiplemek ад. , театр, кино типтеш- тирүү, образ жаратуу.

tipleştirmek к. tiplemek.

tipo типографиялык басма түрү.

tipografya типография.

tipoloji типология.

tipolojik,-ği типологиялык. ~ tasnif типо- логиялык бөлүштүрмө/классифика-

ция..

tir I тир (атыш) .

tir II : ~ ~ дир-дир, дирт-дирт. ~ ~

titremek дирт-дирт этип титирөө.

tiraj тираж.

tiramola дең. 1. шамалга каршы тутун!

(буйрук) . 2. кеменин желкендерин шамалга жараша бошотмо же бекитме.

tiran 1. тар. тиран (Байыркы Грецияда бийликти тартып алган киши) . 2. өтм. зөөкүр, зуулум, ташбоор.

tirat,-dı 1. театр тирада, каармандын

узун сөзү. 2. ад. узун-узун баяндоо.

tirbuşon тыгын бургусу, штопор (мис.

шише ачууда) .

tire I 1. пахта жип. 2. пахта жиптен токулган.

tire II 1. тире (тыныш белги) . 2.

сызыкча.

tirendaz 1. эск. жаачы, мерген. 2. өтм.

чебер, уста. 3. өтм. таза, тыкан

кийинген.

tirfil бот. кызыл/жапайы беде (Trifolium pratense) .

tirfillenmek эскирүү, көөнөрүү (кез- деме) , түгү түшүү, кырылуу (мис. килем) .

tirhandil дең. тирхандил (желкен менен да, күрөк менен да жүргөн чакан кеме) .

tiril: ~ ~ 1) дирил-дирил. 2) көйкөлгөн, буралган (кездеме) . 3) таптаза. ~ ~ giyinmek таптаза кийинүү. ~ ~

titremek дир-дир этип титирөө.

tirildeme дирилдеме.

tirildemek дирилдөө.

tirit, -di 1. сорпого нан тууралып желген тамак. 2. өтм. арык улгайган киши.

~i çıkmak арго карып-аруу,

өлөсөлүү болуу. ~ gibi кыймылдай албай тургандай картаң.

tiritleşmek карып-аруу, өлөсөлүү болуу,

сүлдөрү калуу.

tiriz 1. ичке тактай. 2. ичке тасма, тилке

(кийимдин этегине, жыртмачына

салынган) . 3. дең. кеменин каптал жыгачы/арканы.

tirle сүт саачу аппарат.

tirlin сыя калем, сүрөт калеми. tiroit анат. калкан бези. tiroksin хим. тироксин.

tirpidin, tirpit, tirpitil жеңил бакча кетмени.

tirsi зоол. сельд (Alosa alosa) .

tirşe 1. жашгылт-көк (түс, түстө) . 2. жука пергамент. ~ gözlü жашгылт- көк көздүү.

tiryaki 1. нашаакеч, банги, апийимчи. 2.

кумарпоз, кумарчы. ~si olmak кумарчысы болуу. çay ~si чайкор, чай кумарчысы. tütün ~si чылым кумарчысы.

tiryakilik, -ği нашаакечтик, бангилик. 2.

кумарчылык, кумарпоздук.

tiselemek шыбыргактатып жааш (жаан) .

tişört, -tü футболка.

titan хим. титан.

titiz 1. кылдат, чебер, так. 2. кыйкымчыл, кырс, талабы күчтүү.

titizlenmek 1. кылдат/так болуу, чебер

иштөө. 2. катуу талап коюу, кый- кым/өөн издөө, кырстыгы кармоо.

titizleşmek к. titizlenmek.

titizlik,-ği 1.кылдаттык, тактык, чебер- дик. 2.катуу талап, кыйкымчыл

дык, кырстык,өөнчүлдүк.

titr титр.

titrek титирек, титиреген. ~ el титиреген кол. ~ ses титиреген үн. ~ kavak

бот. байтерек (P opul us t remul a) .

titreklik, -ği титиреме, калтырама.

titrem физ. тон, интонация.

titreme титиреме, калтырама.

titremek 1. титирөө, калтыроо. korkudan

~ корккондон титирөө. soğuktan ~

сууктан титирөө. 2. коркуу, санаар- коо. üzerine ~ үстүнө үйрүлүп түшүү. çocuğunun üzerine titriyor

баласынын үстүнө үйрүлүп түшүп турат. içi ~ ичинен бушайман болуу. titreşim 1. титирөө. 2. физ. термелүү,

вибрация. ~ kaynağı термелүү бу- лагы. 3. чайналуу. 4. кагыш, пульс.

titreşimli 1. титиреген. 2. грам. жумшак

(үнсүз) .

titreşimsiz 1. титиребеген. 2. грам. кат- калаң (үнсүз) .

titreşmek 1. ар тарабы титирөө. 2. физ.

термелүү.

titretmek 1. титиретүү. 2. өтм. корку-

туп-үркүтүү, титиретүү, калты- ратуу, опузалоо.

tiyatro 1. театр (шмарат) . 2. ад. драма,

пьеса. 3. театр өнөрү, оюн. ~

topluluğu театр жамааты. ~ yazarı

драматурт.

tiyatrocu 1. театр артисти. 2. театр ээси.

tiz 1. ичке, бийик, чыйылдаган (үн) . 2. муз. бийик нота. ~den almak жогортон алуу (үндү) .

tizleşmek бийиктөө, чаңыруу (үн) .

TL (Türk Lira'сынын кыск. ) түрк лирасы.

Toharca тохар тили, тохарча.

tohum 1. бот. тукум, урук, үрөн. 2.

өтм. тукум, насил, урук. ~u

kurumak тукуму курумак/солмок.

3. өтм. себеп, башталыш. 4. ооз.

сперма, жумуртка. ~ bağlamak урук

байлоо. ~u dökülmek тукуму күбүлүү (өтө корккондон төлү түгөнүү) ~ ekmek урук чачуу,

тукум/үрөн себүү. ~a kaçmak 1) өсүп кетүү. 2) өтө бышып кетүү. 3) шылд. картаюу, өндүргүч күчү

калбоо. ~ vermek тукум берүү. ~ zarı бот. тукум чели.

tohumcu урук/тукум өстүргөн/саткан

киши.

tohumcul уруктуу, тукумдуу, өндүрүм- дүү.

tohumlamak 1. тукумдоо, төлдөө. 2.

уруктануу.

tohumlu 1. уруктуу. 2. урук аркылуу өөр-

чүгөн. ~ bitkiler уруктуу өсүм- дүктөр.

tohumluk, -ğu 1. урук, үрөн. 2. үрөндүк,

уруктук. ~ buğday үрөндүк буудай.

tok, -ku 1. ток (тамакка тойгон) . karnı

~ курсагы/карды ток. yarı ~ yarı aç

чала тоют. 2. калың жана жыш токулган (кездеме) . 3. жоон, бийик (үн) . 4. өтм. көзү ток, көзү тойгон.

~ evin aç kedisi өзү тойсо да, көзү тойбос (баары бар туруп, ач көздүк кылган киши) . ~ gözlü көзү

ток. ~ karnına ток карынга, тоюп туруп. ~ karına içilecek ilâç ток карынга ичиле турган дары. ~ sözlü

кадыр-көңүлгө карабай сүйлөгөн,

аңыраңдаган, оозуна келгенди отто- гон. ~ ~ жоон/ күркүрөгөн үн менен.

~ tutmak ток кармоо (тамак) . ~

açın hâlinden anlamaz мак. ач кадырын ток билбейт. ~ ağırlaması/ ağırlamak güçtür мак. токту той-

гузуш кыйын.

toka I 1. тогоо, таралча, илмек (мис.

курдун, кемердин) . 2. чач тогоосу.

toka II 1. кол алышма. 2. чөйчөк кагыш- тырма (ичкилик ичип жатканда) .

~ etmek 1) кол алышуу. 2) чөйчөк

кагыштыруу. 3. дең. эки бөлүктү бири-бирине тутуштуруу. 4) арго (бир нерсени бирөөгө) ой-боюна

койбой бере/кармата салуу.

tokaç,-cı балак, калтек, жазы токмок

(кир жууганда колдонулган) .

tokaçlamak (кирди) балак менен чап- кылап жууш.

tokalamak тогоолоо, тогоо менен бе-

китүү.

tokalaşmak 1. кол алышуу. 2. чөйчөк кагыштыруу (ичкилик ичкенде) .

tokalı 1. таралгалуу, илмектүү,тогоолуу.

2.тогоо тагылган (чач) .

tokat I, -dı 1. жаакка чапма (ачык ала-

кан менен) . ~ atmak/aşketmek жа- акка чаап жибериш. ~ı patlatmak/ yapıştırmak жаактан ары берип ка-

лыш. ~ yemek 1) жаактан ары жеш.

2) өтм. жеңилиш. 2. арго алдап кетиш.

tokat II, -dı 1. мал короо. 2. короонун/ бакчанын эшиги.

tokatçı арго алдамчы.

tokatlamak 1. жаакка коюп жиберүү. 2.

арго (бирөөнү) алдап кетүү.

toklu токту.

tokluk,-ğu 1. токтук (курсактын) . 2.

тыгыздык, калыңдык (кездеменин) .

3.жоондук (үндүн) .

tokmak,-ğı 1. токмок. ~ sallamak токмок көтөрүү. 2. токмок (эшикти кагуу үчүн асылган) . 3. токмок түрүндөгү

эшик туткасы. 4. сокбилек. 5.

токмок (добулбастын) . ~ gibi толук, эттүү, чымыр. ~ ~ болук, толук.

tokmakbaş зоол. токмок баш (Gobius ophioc ephal us) .

tokmakçı улгайган бай аял менен ойнош

болгон жаш жигит. tokmaklamak токмоктоо, сабоо, уруу. toksik, -ği 1. уу. 2. уулуу, токсикалык.

toksikolog токсиколог. toksikoloji токсикология. toksikoman токсикоман.

toksikomani токсикомания.

toksin токсин.

toktamak диал. токтоп туруу, түбөлүк

жашоо.

tokuç, -cu балак, калтек.

tokurdamak буркулдоо (мис. наргиле

чегилгенде) .

tokurtu буркулдак.

tokuş 1. сокку, уруш. 2. (değiş ~) алыш-

бериш, айырбаш.

tokuşmak 1. кагылышуу, тийип/урунуп алуу. 2. мушташуу, урушуу.

tokuşturmak 1. уруштуруу, кагыштыруу (эки нерсени) . 2. чөйчөк кагыш- тыруу (ичкилик ичкенде) .

tokuz тыгыз, калың токулган (кездеме) .

tokyo (Токио шаарынын атынан)

пластмасса сандалет.

tolerans 1. чыдам, күйүм, толеранс. 2.

тех. жол берилген кемтик пайы.

toleranslı 1. чыдамдуу, күйүмдүү, толе-

ранстуу. 2. тех. кемтик пайы бе- рилген.

toleranssız 1. чыдамсыз, күйүмсүз, толе-

ранссыз. 2. тех. кемтик пайы берилбеген.

tolga туулга, каска.

tomak, -ğı 1. жыгач топ. 2. жыгач күрсү.

3. эск. калың оор өтүк.

tomar 1. түрмөк, рулон (кагаз, тери

ж. б. ) . 2. аск. шёткалуу чыбык (замбиректи тазалоодо колдону- лат) .

tombak, -ğı 1. томпак, латунь, сары жез.

2. томпактан/латундан жасалган.

tombala лото (оюн) . ~ çekmek лото ойноо.

tombalacı лото ойноткон/саткан киши.

tombalak,-ğı томолок, томпойгон (ки-

ши) .

tombaz тонтон кайык (сууда калкып ту- руучу көпүрөөгө таяныч болуучу түбү жалпак кайык) .

tombul толук, болук, болпойгон, гон, болток, эттүү, жоон-жолпу.

tombulca толугураак, болтогой.

tombulluk,-ğu толуктук, болуктук, бол- тогойлук.

tomografi томография.

tomruk,-ğu 1. дөңгөч, дүмүр. 2. иште- тилиш үчүн даярдалган сом таш. 3. бүчүр. 4. тар. жыгач калып (кыл-

мышкерлердин бутуна кийги- зилчү) . 5. ооз. түрмө. ~a atmak эск. түрмөгө камоо. ~a vermek

кылмышкердин бутуна жыгач калып кийдирүү.

tomşuk, -ğu диал. тумшук.

tomurcuk,-ğu 1. бүчүр. 2. дөбөчө, дөңчө. tomurcuklanmak 1. бүчүрдөө, бүрдөө, бүчүр байлоо. 2. өтм. пайда болуу.

ton I тонна. ~la тонналап, тонналарча. bizde ondan ~la var бизде андан тонналарча бар.

ton II 1. муз. тон. 2. линг. интонация, музыкалык басым. 3. физ. түс тону. renk ~ları түс тондору.

ton III (~ balığı) зоол. туна балыгы

(T hunnus) .

tonaj тоннаж, сыйымдуулук (мис.

кеменин) .

tonga тузак. ~ya basmak/düşmek тузакка түшүү.

tonik,-ğı 1. тоник, чыңдаган/бекемдеген зат. 2. жүз лосьону. 3. тоник (ичкиликтеги) .

tonilâto 1. тонна. 2. тоннаж.

tonlama физ. интонация.

tonlu жумшак. ~ ünsüz жумшак үнсүз. ~

vurgu тоникалык басым.

tonos архит. арка.

tonton томпоңдогон, тоголок, сүйкүм- дүү. (жаш бала, карган киши) .

top,-pu 1. топ. 2. топ баштуу. duvar saatinin ~u дубал сааттын топ башы. 3. аск. замбирек. 4. ором,

түрмөк. kâğıt ~u кагаз түрмөгү. 5. тоголок, тегерек. ~ sakal тегерек сакал. 6. болгону, бар болгону. ~

atmak 1) батуу, бүлгүнгө учуроо. 2) классынан көчпөй калуу. ~un ağzında 1) замбиректин/куралдын

оозунда. 2) өтм. эң опурталдуу жерде. ~ arabası замбирек сүйрөгөн машине. ~ ateşi замбирек атышы. ~

atımı 1) замбиректин атылышы. 2) октун тийиш мерчеми. ~ atmak 1) ок/замбирек атуу. 2) өтм. бүлгүн-

гө/банкротко учуроо. 3. өтм. (окуучу) классында калуу. ~la buluşmak спорт топко жетүү. ~

çam топ карагай. ~ etmek топтоо, үйүү (бир канча нерсени) . ~ gibi октой, дароо. ~ gibi gitmek октой

учуп жөнөө. ~ gibi gürlemek зам- биректей күрүлдөө. ~ gibi patlamak бомба жарылгандай болуу

(күтүүсүз кабардан) . ~ kandil көп мумдуу люстра. ~ mermisi замбирек огу. ~ koşturmak футбол ойноо. ~

olmak чогулуу, топтошуу. ~ oynamak топ/футбол ойноо. ~ sağır тумтак дүлөй. ~ sürme спорт топту

алып жөнөө (каршы дарбазага карай) . ~ tüfek курал-жарак. ~u ~u бар болгону. salonda ~u ~u on kişi

oturuyor салондо болгону он киши отурат.

topaç, -cı 1. чимирик (оюнчук) . 2. кайык

калагынын кармалган жери. 3. тегерек себет. 4. эткээл, торсогой. ~ gibi торсойгон, толук.

topak,-ğı 1. тоголоктолгон камыр, суба- ла. 2. ар кандай тоголоктолгон нер- се. kömür ~ı тоголок көмүр. ~ yağ

тоголоктолгон май. 3. биол. кызыл

ашык. 4. диал. шише, чөйчөк. ~ ~

тоголок-тоголок.

topaklamak тоголоктоо.

topal 1. аксак, чолок, төкөр. 2. майрык. ~ masa майрык үстөл. ~ eşekle ker- vana katılmak өзү жакшы билбеген

бир ишке даярдыксыз киришүү. topalak, -ğı ооз. томолок, тоголок. topallamak 1. аксоо, чолоңдоо, төкөрөң-

дөө. 2. өтм. (бир иш) аксоо, оң келбөө.

topallık,-ğı аксактык, чолоктук, төкөр-

лүк.

toparlak,-ğı 1. тоголок, томолок, шар.

сал. küre. 2. замбирек сүйрөгөн

араба. ~ hesap тоголок эсеп. ~ rakam/sayı тоголок сан (ондук, жүздүк ж. б. )

toparlamak 1. топтоо, жыйноо, чогултуу. eşyasını toparlayıp götürdü буюм- дарын жыйнап алып кетти. 2. тар-

типке келтирүү, иреттөө. odayı ~ бөлмөнү иреттөө. 3. эс-учун жый- ноо, өзүнө келүү. kendini ~ өзүн

колго алуу. 4. баш-учун жыйноо, ой топтоо.

toparlanmak 1. жыйналуу, топтолуу.

2.өзүнө келүү, эс-учун жыйноо.
3.иреттелүү, тартипке келүү. 4. ой топтолуу, баш-аягы жыйналуу.

5. акчалай абалы оңолуу. 6. дең- соолугу түзөлүү (оорудан кийин) .

topatan жыттуу-сүйрү сары коон.

topaz мин. топаз.

topbaş зоол. кефаль (Mugil chelo).

topçeker 1. дең. замбирек ташыган

кичине согуш кемеси. 2. замбирек тарткан (араба, айбан) .

topçu 1. замбирекчи, артиллерист. 2. ар-

тиллерия. 3. арго көчпөй калган окуучу. 4. футболчу. ~ sınıfı аск. артиллерия бөлүгү. ~ subayı

артиллерист офицер.

topçuluk, -ğu замбирекчилик, артилле- рия.

tophane тар. 1. замбирек куюлган жай.

2. замбирекчилер мектеби.

topik,-ği топик (күнжүт, нокот, кар- тошка, пияздан жасалган шам-

шум) .

toplam 1. мат. жыйынтык, сумма. 2.

жалпы, бүтүндөй. ~ verim жалпы

пайда. ~ olarak жалпылай алганда.

toplama 1. топтомо, жыйма, чогултма. 2.

мат. кошуу (амал) . 3. тандыр нан

түрү. ~ işareti/imi кошуу белгиси, плюс. ~ kampı топтомо лагери (туткундарды) .

toplamak 1. топтоо, чогултуу, жыйноо. para ~ акча топтоо. sofrayı ~ дасторконду жыйноо. yatağı ~

төшөктү жыйноо. 2. терүү. çiçek ~ гүл терүү. 3. иреттөө, тартипке келтирүү. odayı ~ үйдү жыйноо. 4.

топтоп байлоо, түйүү. saçlarını ~ чачтарын түйүү/байлоо. 5. мат. кошуу. 6. толуу, эт алуу, семирүү. 7.

ириң толуу (мис. жарага) . 8.

түздөө (рулду) .

toplanan мат. кошулуучу.

toplanmak 1. топтолуу, чогулуу, жыйна- луу. 2. мат. кошулуу. 3. чогулуш/ жыйын жасоо. 4. иреттенүү, бою-

башын түзөө. 5. эттенүү, семирүү.

6. кирип кетүү (кийим) .

toplantı чогулуш, жыйналыш, жыйын. ~

salonu жыйын залы.

toplardamar анат. көк кан тамыр, вена.

toplaşmak топтошуу, жыйылуу, чогулуу.

toplatmak 1. топтотуу, жыйнатуу, чо- гулттуруу. 2. жыйнатып/тартып алуу, конфискация кылуу.

toplu I 1. топтуу, тобу менен, жоон топ.

2. бирге, чогуу, бирдикте, массалык, коллективдүү. 3. жыйнактуу, ирет-

түү. ~ oda иреттүү бөлмө. 4. жалпы, группалык. ~ bakış жалпы көз караш. ~ görünüş жалпы көрүнүш.

5. адептүү, тарбиялуу. 6. эттүү, то- лук. ~ çalışım/çalışma семинар. ~ durum жалпы көрүнүш, конъюнк-

тура. ~ görüşme ачык отурум,

панел. ~ iş sözleşmesi коллективдүү иш келишими. ~ konut топтуу конуш (мамлекет кредити менен курулган үйлөр) . ~ mezar топтуу көрүстөн (адамдар тобу менен көмүлгөн жер) . ~ taşıma массалык улашым/унаа.

toplu II топ баштуу, тоголок баш. ~ iğne

тоголок баш ийне. ~ tabanca

револьвер.

topluca 1. жалпы, жапырт, жапа тырмак.

2. толук, жоон-жолпу, толмоч.

topluluk,-ğu 1. коом, жамаат, коллектив, шериктештик. Bağımsız Devletler T~u Көз каранды эмес Мамлекеттер

Шериктештиги. 2. театр труппа. 3.

муз. ансамбль. 4. калың эл, масса.

5. семиздик (малдын) . ~ adı

кошуун аты (армия, полк, отряд, ж. б. ) . ~ eki грам. кош мамиле мүчөсү. ~ ismi к. ~ adı. ~ sayısı

грам. жамдама сан.

toplum 1. коом. ~ bilim социология. ~ bilimci социолог. ~ münasebetleri

коомдук мамилелер. 2. эл, калк. ~lar arası эл аралык.

toplumcu социалист, коллективист, жа-

маатчы. ~ gerçekçi социалист- реа- лист. ~ gerçekçilik ад. социалист- тик реализм.

toplumculuk, -ğu социализм.

toplumdaş коом/ассоциация мүчөсү.

toplumsal коомдук, социалдык. ~ adalet

социалдык адилеттик. ~ bunalım социалдык кризис. ~ değer коомдук нарк. ~ denge социалдык теңдик. ~

koşullar социалдык шарттар.

toplumsallaştırmak психол. , социол.

коомдоштуруу.

topografi к. topografya. topografya топография.

toprak, -ğı 1. топурак. kara ~ 1) кара

топурак. 2) өтм. мүрзө, кара то- пурак. özlü ~ семиз топурак. 2. кур- гактык. ~a ayak basmak кургак-

тыкка аяк басуу. 3. өлкө, терри-

тория. 4. жер, аянт. 5. кыртыш. ~ kayması жер көчкү. ~ bütünlüğü өлкөнүн жеринин бүтүндүгү/бөлүн- бөстүгү. 6. топурактан жасалган. ~ dam топурак/балык жон (үй) . ~ına ağır gelmesin! топурагы торко болсун!(өлгөндүн артынан айтыл- ган сөз). ~ aşınması геол. жер кыртышынын эрозиясы. ~ atmak жер көчүү. ~a bakmak өлүм алдында болуш. ~ bilimci педолог, кыртыш изилдөөчү. ~ı bol olsun! жаткан жери жайлуу болсун! (өлгөндүн артынан айтылган сөз). ~ çekmek жер тартуу. ~ı çekmek топурагы буюруу (башка жерде өлгөндөргө айтылат) . ~ doyur(sun)a gözünü! көзүңү топурак тойгузсун! өлүп кет! ~a düşmek/girmek топурактын алдын- да калуу/көмүлүү. ~ köleliği жер кулу, крепостной. ~ reformu жер реформасы. ~ rengi топурак түсү. ~ sahibi жер ээси. ~a vermek көмүлүү. ~ yol топурак жол.

toprakbastı: ~ parası аякбасты салыгы

(дабандардын чек арасынан

өтүлгөндө алынат) .

topraklamak 1. көмүү, топурак таштоо

(үстүнө) . 2. топуракка туташтыруу

(электр буюмдарын) . 3. топурак менен булганып алуу.

toptan 1. дүң. ~ satış дүң соода. ~ fiуat

дүң баа. 2. жалпы, бүтүн, тобу ме- нен. ~ af жалпы кечирим/ мунапыс.

toptancı дүң саткан (соодагер) .

toptancılık, -ğı дүң соода.

topuk, -ğu 1. анат. согончок. 2. така.

yüksek ~lu бийик така. 3. казылбай

калтырылган кен. ~ çalmak 1) буту бутуна тийүү (басканда) . 2) чалы- нып кетүү. 3) маалында жеткирүү.

~larına kadar кызыл ашыгына че- йин. ~ kemiği анат. согончок сөө- гү. ~ vurmak аск. буттарын

кагыштырып саламдашуу.

topuklu такалуу (бут кийим) . alçak ~ жапыз такалуу. yüksek ~ бийик такалуу.

topuksuz такасыз (бут кийим) .

topuz 1. күрсү, чокмор. 2. түймө чач. 3.

электр түймөсү. ~ altında ур токмок

менен, зордуктап, мажбурлап. ~ gibi

кыска бойлуу толук (киши) .

topyekûn 1. жалпы, баары, бири калбай,

жапырт. 2. тоталдык. ~ savaş

тоталдык согуш.

tor I ооз. 1. тор. ~ başlık тор баштык. 2.

балык тору.

tor II ооз. 1. үйрөнчүк, тажырыйбасыз, эпсиз, энөө. 2. чийки, бышпаган. 3.

уялчаак, уяң, тартынчаак.

toraman чың, чымыр денелүү, жашына көрө өсүп жетилген (жигит) .

torba 1. торбо, баштык. ok ~sı саадак. yem ~sı жем баштык, торбо. 2. анат. куулук, калта. 3. мед. киста.

~da keklik бөркүңдөй көр, колдогу иш (аткарылышы анык болгон иш) . ~ya koymak ишке ашыруу,

орундатуу. ~ yoğurdu сүзмө.

torbalamak пакеттөө, баштыктарга салуу.

torbalanmak 1. пакеттелүү, баштык-тар- га салынуу. 2. салбырап/салаңдап туруу (мис. жаак, богок ж. б. ) .

toreador тореадор, бука менен күрө- шүүчү.

torik,-ği 1. зоол. ири паламут балыгы

(P al emye sarda) . 2. арго мээ. ~ini çalıştırmak мээсин иштетүү.

torluk,-ğu жаш, мадыра баш, энөө,

байкабас.

torna чарык, станок.

tornacı чарыкчы, токарь.

tornado торнада.

tornalamak чарыкка тартуу.

tornavida бурап бекиткич, отвёртка.

tornistan 1. дең. кеменин артка кетүүсү.

2.(кийимди) аңтарма, тескери жагына оодарма. ~ etmek 1) дең.

кемени артка буруу. 2) кийимди

аңтаруу.

Toros Торос (тоолор) .

torpido торпеда (кичи согуш кемеси) . ~

gözü авто машиненин чөнтөгү. torpidobot, -tu мина ташыгыч, эсминец. torpil 1. торпеда, мина. 2. өтм. кол-

доочу, жөлөк, тааныш. ~i var

таанышы бар. 3. арго калп, жалган.

~ geçmek тааныш салуу. ~

patlatmak калп айтуу, беш өрдөк учуруу.

torpillemek 1. торпеда менен жардырып

жиберүү. 2. арго класстан көчпөй калуу.

torpilli 1. торпедасы бар. 2. колдоочусу/

таанышы бар.

tortop, -pu топтоголок.

tortu 1. чама, чөкмө, чөбөгө. 2. геол.

чөкмө, катмар. 3. өтм. таштанды.

4. арго кудайдан жөө качкандар, шүмшүктөр (коомдогу) .

tortul геол. калдык, чөкмө, катмар. ~ kitle чөкмө масса.

tortulaşma 1. чөкмө. 2. чөкмөгө айлан-

ма.

tortulaşmak чөкмө абалына келүү, чөкмө пайда кылуу.

tortulu чөкмөлүү, катмарлуу, чамалуу. tortusuz таза, чөкмөсү/чамасы жок. torun 1. өз/ жээн небере. 2. ~lar укум-

тукум. ~ torba/tosun sahibi olmak

небере-чөбөрөлүү болуу.

toryum хим. торий.

tos сүзмө (мүйүздүү айбандарда) . ~ vurmak сүзүп жиберүү.

tosbağa ооз. ташбака.

toslamak 1. сүзүп жиберүү. 2. урунуп/ кагышып кетүү. 3. арго (акча) берүү.

toslaşmak сүзүшүү, кагышуу, урунуу.

tost,-tu тост. ~ ekmeği тост жасалчу нан.

~ makinesi тост машинеси.

tostçu тост жасаган/саткан киши. tostoparlak топтомолок, топтоголок. tosun 1. энелген/бычылган букачар. 2.

чымыр денелүү жаш жигит.

tosuncuk, -ğu ири төрөлгөн бала. total тотал, бүтүндөй, жапырт. totalitarizm тоталитаризм.

totaliter тоталитардык (режим, түзү- лүш) .

totem тотем.

totemizm тотемизм.

toto I к. sportoto.

toto II арго көчүк, жамбаш.

toy I жаш, тажырыйбасыз, сары ооз балапан, оозунан сүтү кете элек. ~ bir delikanlı, elinden ne gelir

оозунан сүтү кете элек бала, колунан эмне келет эле.

toy II той.

toy III : ~ kuşu зоол. кадимки тоодак

(Otis tarda) .

toygar зоол. торгой (Alauda) .

toyluk,-ğu жаштык, балалык, тажырый- басыздык.

toynak, -ğı туяк (жаныбарларда) .

toynaklı туяктуу.

toz 1. чаң, тоз. 2. кум түрүндөгү, майда.

3.порошок. 4. майдаланган, күкүм-

дөлгөн. 5. арго банги зат, героин. ~ almak чаң сүрүү. ~ altın кум алтын.

~ bezi чаң сүргүч (чүпүрөк) . ~

biber майда калемпир. ~ boya кургак боёк. ~ duman içinde kalmak тоз-топон ичинде калуу. ~dan du-

mandan ferman okunmamak чаң- тополоң/астын - үстүн түшүү. ~u dumana katmak/karıştırmak 1) чаң

ызгытып кетүү (мис. машине) . 2) астын-үстүн түшүрүү, чакчелекей кылуу. ~ etmek ташын талкан кы-

луу. ~ kondurmamak чаң жугузбоо.

~ koparmak чаң ызгытуу. ~ olmak

арго көзгө көрүнбөй жоголуу,

көздөн кайым болуу. ~ pembe ачык гүлгүн (түс) . (ortalığı/dünyayı) ~ pembe görmek дүйнөнү төрт түлүгү

шай көрүү. ~ sabun кум самын.

~unu silkmek 1) чаңын силкүү/ ка- гуу. 2) өтм. сабоо, тарпын чыга-

руу. ~ şeker кумшекер. ~ toprak

içinde kalmak тоз-топурак ичинде калыш.

tozan 1. тозоң. 2. тозоң жер.

tozkoparan шамалдуу (жер).

tozlanmak чаңдоо, чаң басуу.

tozlaşmak 1. чаңдоо. 2. бот. чаңдашуу.

tozlu чаңдуу, чаң баскан.

tozluk, -ğu гетр, чаң тоскуч.

tozmak: gezip ~ сандалуу,сенделүү, бар-

баган жери калбоо, жер кыдыруу. tozumak чаңдоо, бырыксуу, чаң ызгуу. tozutmak 1. чаңдатуу, бырыксытуу. 2.

(кар) бурганактоо, сампарлоо. 3.

өтм. акылынан айнуу.

töhmet,-ti 1. шек, күдүк, 2. күнөө, кыл-

мыш. ~ altında bırakmak шектен- дирүү. ~ altında tutmak шектенүү, күмөн саноо.

töhmetli 1. шектүү. 2. күнөөлүү.

tökezlemek 1. мүдүрүлүү, чалынуу. 2.

өтм. тоскоолдуктарга учуроо,

кыйынчылык тартуу.

tömbeki бот. наргиле тамекиси

(Nicotiana persica).

töre 1. салт, адат, каада. 2. жүрүш-туруш эрежелери. ~ bilimci этик, этик адиси.~ bilimi этика. ~ dışı салтка

жатпаган, үрп-адатка каршы.

törel ахлакий, моралдык, адеп-ахлакка тиешелүү, этикалык.

törelcilik,-ği филос. ахлакчылык, морализм.

tören салтанат, азем, церемония, шаан-

шөкөт. açılış ~i ачылыш салтанаты. cenaze ~i аза ырасмиси. düğün ~i той.

törenli салтанаттуу, аземдүү, шаан- шөкөттүү.

törensel салтанатка/аземге/шаан-шөкөт-

кө байланыштуу.

töresel к. törel. törpü өгөө.

törpülemek 1.өгөөлөө, сыйдалоо. 2.өтм. жымсалдоо, сыйдалоо (одоно нерсени) .

törpülü өгөөлөнгөн, сыйдаланган.

tös сырд. с. өш! чу! (атты, өгүздү айдаш үчүн айтылат) .

töskürmek 1. кетенчиктөө, чегинүү

(айбан) . 2. аск. чегинүү .

tövbe тобо. ~yi bozmak антынан тайыш, тобосунан жаныш. ~ estahfurullah!

Кудая тобо! (таң калуу) . ~ etmek/çekmek тобо кылуу. ~ler olsun (~ler ~si!) Кудай урсун! ант

урсун! (карганма) .

tövbekâr тобо кылган, карганган, ант берген.

tövbeli к. tövbekâr.

töz 1. тамыр, түп, негиз. 2. филос.

субстанция.

tözel филос. субстанциялык.

Trabzon Трабзон (Түркиянын түндүк- чыгышындагы шаар) . ~ hurması

бот. жапон курмасы (Diospyros kaki) .

trafik,-ği 1. жол кыймылы, трафик. 2.

жолдогу унаалар. 3. өтм. , саяс. визиттер. ~ akımı жол кыймылы/ трафик агымы. ~ işareti жол/трафик

белгиси. ~ kazası жол кырсыгы. ~ lâmbası светофор. ~ polisi трафик полициясы. ~ tıkanması жол

тыгыны.

trafo элек. трансформатор.

tragedya к. trajedi.

trahom мед. трахома.

trajedi трагедия.

trajik, -ği 1. трагедиялык, кайгылуу. ~

ölüm трагедиялуу өлүм. 2. траге- дияга байланыштуу.

trajikomedi трагикомедия.

trajikomik,-ği ый-күлкү аралаш, трагикомик.

trake 1. анат. кекиртек. 2. зоол. трахея,

дем алуу түтүгү (айрым муунак буттуу жаныбарларда) .

trakit, -ti геол. трахит.

traktör трактор. Trakya Тракия. Trakyalı тракиялык.

trampa айырбаштама, алмашма, бартер.

~ etmek башма-баш айырбаштоо, бартер.

trampet, -ti барабан. ~ çalmak барабан

чалыш.

trampetçi барабанчы.

tramplen 1. трамплин (суу/лыжа спор-

тунда) . 2. өтм. жөлөк-таяк, көмөк (бирөөнүн көтөрүлүшүнө себепчи болгон) .

tramvay трамвай.

transandantal филос. тажырыйба тышы.

transatlantik,-ği 1. трансатлантик, Ат-

лантика океанын ашкан. 2. океан лайнери/кемеси.

transfer 1. көч, миграция, жер котормо.

1. 2.фин. жиберме, котормо (акча- ны, валютаны) . 3. бөлүштүрмө. 4. спорт команда котормо/алмаш-

тырма (бир оюнчунун) . ~ etmek 1) жер котортуу. 2) фин. акча которуу. 3) оюнчу алуу (башка

командадан) . ~ olmak 1) жер которуу. 2) башка командага өтүү (оюнчу) .

transformasyon трансформация. transformatör трансформатор. transformizm филос. трансформизм.

transistor 1. элек. транзистор. 2. радио

транзистор.

transit, -ti транзит (ара жерлерден алып

өтүлгөн буюм/киши) . ~ eşya тран- зит буюм. ~ geçmek 1) транзиттик өтүш (кайсы бир жерден) . 2) бир

жерден токтобой өтүш. 3) арго жол эрежелерине карабай өтүш (айдоочу) . ~ vizesi транзит визасы.

~ yolcu транзиттик жолоочу. transkripsiyon транскрипция. transliterasyon транслитерация.

transmisyon тех. трансмиссия, өткөрүү.

~ kayışı тех. өткөргүч кайыш.

transplantasyon 1. мед. трансплантация,

(орган) алмаштырма. 2. бот.

кыйыштырма (өсүмдүктөрдү) .

transport, -tu транспорт, улашым, унаа.

trapez 1. мат. трапеция. 2. спорт

трапеция.

trapezci трапецияда ойногон спортсмен/ артист.

travers 1. шпал (темир жолдо) . 2. дең.

траверз.

traverten геол. травертин, акиташ

чөкмөсү/кесеги.

travma 1. мед. жаракат, травма. 2.

психол. жапа чекме, травма.

travmatoloji мед. травматология.

tren поезд. hızlı/süratlı ~ ылдам поезд.

yolcu ~i жүргүнчү поезди. yük ~i

жүк поезди. zırhlı ~ бронепоезд. ~i kaçırmak 1) поездге кеч калуу. 2) өтм. (бир иштин) оңтоюн качы-

руу. ~ tarifesi поезд расписаниеси.

trençkot, -tu плащ, макинтош.

tretuar к. trotuar.

tretuvar к. trotuar. treyler трейлер, прицеп.

tribün трибуна (стадиондо, циркте

ж. б. ) .

trigonometri тригонометрия.

triko тырайке (кездеме) .

trikotaj трикотаж, трикотаждан жасал- ган. ~ sanayii трикотаж өнөр жайы.

trilyon триллион.

trilyoner триллионер.

trio муз. трио.

tripleks триплекс, үч кабат (үй) .

tripoli геол. трепел.

triportör үч дөңгөлөктүү моторлуу жүк ташыгыч кичине араба.

triptik,-ği ук. триптих (автомобиль үчүн бажыкана тарабынан берилген убактылуу күбөлүк) .

triton хим. тритон.

trityum хим. тритий.

trol, -lü дең. трол (балык тору) .

troleybüs троллейбус.

trombon муз. тромбон (үйлөмө музыкалык аспап) .

tromboz мед. тромбоз.

trompet, -ti муз. тромпет, түтүк (үйлөмө музыкалык аспап) .

tropika геогр. 1. тропика. 2. тропикалык

алкак.

tropikal,-li тропикалык. ~ bitki тропика- лык өсүмдүк. ~ iklim тропикалык

климат. ~ kuşak тропикалык алкак.

~ orman тропикалык токой.

tropizm биол. тропизм.

troposfer тропосфера. trotil хим. тротил, тол. trotuar тротуар.

trotuvar к. trotuar.

troyka 1. тройка (үч аттуу араба) . 2.

саяс. тройка (үч тараптуу көрүш-

мө) .

tröst, -tü 1. трест. 2. бирдик.

TRT (Türkiye Radyo Televizyon

Kurumu'нун кыск. ) ТРТ (Түркия Радио Телекөрсөтүү компаниясы).

trup театр труппа.

Truva тар. Троя. ~ atı Троя аты. ~ savaşı Троя согушу.

trük, -ğü кино, театр. трюк.

tse: ~ ~ sineği зоол. цеце чымыны

(Gl ossina) .

tu(h) сырд. с. 1. түү (ата)! ~ böyle mi

olacaktı! түү ата, ушундай болмок беле! 2. кап! ~ öyle olacağını bilsem sormazdım! кап, мындай болорун

билсем, сурамак эмесмин. ~ kaka тфү, какмар! ~ etmek кодулоо, жакын жуутпоо.

tual нооту (бетине майлуу боёк менен сүрөт тартылчу кездеме) .

Tuba 1. мус. туба (көлөкөсүндө бейиш

орун алган дарак) . 2. өтм. бакыт, бактылуу жашоо.

tuba муз. туба (үйлөмө музыкалык

аспап) .

tufan 1. топон суу (Нух Пайгамбардын маалында катуу жамгырдан дүй-

нөнү каптаган деп саналат) . 2. ка- туу жаан. 3. өтм. сел, топон, агым. çelişkili duygular ~ına kapıldım

карама-каршы сезимдер сели ичин- де калдым. benden sonra ~ менден кийин маа десе топон суу каптап

кетсин.

tufeylî 1. биол. мите курт. 2. өтм. мите, жатып ичер, жанбакты. 3. ураган, кыйраган. ~ binalar ураган/самты- раган үйлөр.

tugay аск. бригада. сал. liva. ~ kurmayı

бригада штабы.

tuğ I эск. туу.

tuğ II тар. жыга (аскердик наамдар- дын символу катары тагылган

куш канаты) .

tuğamiral, -li аск. бригада адмиралы.

tuğcu тар. туу көтөргүч (Османлы

согуштарында) .

tuğgeneral, -li аск. бригада генералы.

tuğla 1. бышкан кирпич. ~ harmanı кир-

пич завод. ~ kırmızısı кирпич түс- түү. ~ ocağı кирпич меши. 2. быш- кан кирпичтен салынган.

tuğra 1. тар. падыша мөөрү. 2. тура, тыйындын сүрөттүү бети. yazı ~ atmak тыйын ыргытып мелдешмек.

yazı mı, ~ mı? жазуубу, сүрөтпү? (тыйын менен жасалган чучуку- лак).

tuh к. tu.

tuhaf 1. бир кызык, таң каларлык, бир укмуш. ~ şey! бир кызык! işin~

tarafı da иштин кызык жагы да. 2.

тамашалуу, күлкүлүү. сал. gülünç.

~ olaylar күлкүлүү окуялар. ~ına

gitmek айран/таң калуу, ыңгайсыз болуу, одоно сезилүү. ~ olmak бир кызык болуу, кызыктай болуп

кетүү, оңтойсуздануу.

tuhafiye галантерея. ~ dükkanı галанте- рея дүкөнү.

tuhafiyeci галантерея буюмдарын саткан киши.

tuhaflaşmak бир кызык/бир укмуш/таң

каларлык боло баштоо.

tuhaflık,-ğı 1. таң калычтуулук, бир кызыктык, укмуштуулук, шойком,

балаа. 2. тамаша, азил, оюн. ~ etmek тамаша кылуу, азилдөө. ~ olsun diye тамаша катары, ойноп. (bir) ~ım var

бир кызык болуп турам. bu işte bir

~ var бул иште бир шойком бар.

tulûat, -tı 1. театр сценарийсиз эркин ойнолгон оюн. ~ tiyatrosu эркин

оюндар койгон театр. ~ yapmak

сценарийсиз оюн коюш.

tulûatçı театр тулиат оюнун аткарган/

койгон киши.

tulum 1. тулуп, чанач. 2. муз. тулуп, гайда (үйлөмө музыкалык аспап) .

1. 3.түтүк (сыкма нерселер толту- рулган) . 4. комбинезон (жаш балдар/айрым кесиптегилер кий-

ген) . ~ atmak арго калп айтуу. ~ çıkarmak 1) тулуп/чанач чыгаруу (койдун/эчкинин терисинен) . 2)

арго шайлоодо көпчүлүк добушка ээ болуу (партия, топ) . ~ gibi тулуптай, толук, жоон-жолпу. ~

peyniri чаначта жасалган быштак.

tulumba 1. насос. benzin ~sı бензин насосу. lâstik ~sı дөңгөлөк насосу.

su ~sı суу насосу. 2. чачыраткыч, бүрккүч, пульверизатор. ~ tatlısı түтүкчө конфет (сиропко малынган

таттуу камырдан жасалат) .

tulumbacı 1. өрт өчүргүч. 2. насос жасаган/саткан киши.

tuman дамбал, шалбар.

tumba 1. дең. оодарылуу, аласалуу

(кеме) . 2. (төшөктө) ооналактама,

чабалактама.

tumturak, -ğı 1. шаан-шөкөт, салтанат, азем. 2. көтөрө чалма, мактоо сөз.

tımtıraklı шаан-шөкөттүү, салтанаттуу, көркөмдүү (сөз/жазуу) .

tun: ~ ~ жылып-жылып, билгизбей. ~ ~

kaçmak жылып-жылып качып кетүү.

Tuna Дунай (дарыя) .

tunç, -cu 1. коло. 2. колодон жасалган. 3. коюу кызыл түстүү. ~ bilekli билеги жоон/күчтүү.

tunçlaşmak 1. колого айлануу. 2. коло түсүн алуу.

tundra геогр. тундра.

tungsten хим. вольфрам.

Tunguz тунгус.

Tunguzca тунгус тили, тунгусча.

Tunus Тунус.

Tunuslu тунустук.

tur 1. тур, кезүү, сейил. yemekten sonra araba ile ~a çıktık тамактан кийин

машине менен сейилге чыктык. 2. тур, кезек (шайлоодо) . 3. турне, саякат. ~ atlamak спорт тур аттоо

(мелдештин бир баскычын аттап улантуу) . ~ atmak сейилдеп/кыды- рып келүү. ~a çıkmak турнеге чы-

гуу. ~ operatörü тур уюштурган киши.

tura 1. к. tuğra. 2. өрүлгөн жоолук. 3.

өрүлгөн жоолук менен сабап ойнолгон оюн, жоолук таштамай.

turaç,-cı зоол. турач, франколин

(Francolinus francolinus) .

Turan тар. Туран.

Turancı туранчы.

Turancılık, -ğı тар. туранчылык (дүйнө түрктөрүнүн бир мекенде, бир байрак алдында биригишин

жактаган агым) . turba чым көң, торф. turbalık, -ğı чым көңдүү жер.

turbo турбо. ~ fırın турбо меш.

turfa 1. жаңылык, жаңы нерсе. 2. өтм.

жараксыз, барксыз, баасыз. 3.

(иудаизмде) тамакка кошууга тыюу салынган. ~ etmek баркынан/ баасынан ажыроо.

turfanda 1. эрте бышкан (жемиш, жа- шылча) . 2. өтм. жаңы, тун, бирин- чи жолу колдонулган. ~ meyvecilik

маалсыз мөмө өстүрмө. ~ sebzecilik

маалсыз жашылча өстүрмө.

turgay эск. торгой (Eremophil a) .

turing, -ği туринг, саякат.

turist, -ti турист.

turistik туристтик, туристтер көп келген.

turizm туризм.

turizmci туризм менен алектенген киши.

turkuaz к. türkuaz.

turlamak турга/кезүүгө/сейилге чыгуу.

turmalin мин. турмалин.

turna зоол. турна (Grus grus). ~ balığı

зоол. чортон балык (Esox lucius).~

gözü gibi ачык сары түстүү. ~yı gözünden vurmak оңтоюн/ыңгайын келтирүү, маалында бир ишти жа-

сап алуу. ~ katarı турна катары, турнадай тизилген. ~ olmak (кар- тада) утулуу.

turnaayağı,-nı бот. той гүлү

(Ranunc ul us) .

turne театр турне, гастроль. ~ye

çıkmak турнеге/гастролго чыгуу.

turnike турникет.

turnusol,-lü хим. лакмус. ~ kâğıdı

лакмус кагазы.

turnuva спорт турнир, мелдеш. satranç

~sı шахмат турнири. güreş ~sı

күрөш турнири/мелдеши.

turp, -pu бот. турп (Raphanus sat iv us) .

~ gibi чымыр, чың, тың. ~ filizi турп

түстүү.

turşu 1. туздалган жашылча, жемиш. 2.

ачытылган, ачып кеткен. 3. арго

дайнын билбеген/ылжыган мас. ~su çıkmak 1) чарчап-чаалыгуу. 2) (мө- мө-жемиштер) эзилип кетүү. ~ gibi

olmak алы калбоо, катуу чарчоо.

~sunu kurmak 1) (жашылча-же-

миштерди) туздоо. 2) шылд. (би-

рөөнү/бир нерсени) көпкө сактоо, аёо. ~ olmak 1) бузулуп/былгып кетүүү (тамак) . 2) алдан-күчтөн

таюу. ~ suratlı/yüzlü кабак кашы ачылбаган, үтүрөйгөн.

turşucu туздалган нерселер жасаган/

саткан киши.

turta торт, пирог. elmalı ~ алмалуу пирог.

turuncu 1. кызыл-сары (түс) . 2. бул түстөгү.

turunç,-cu 1. бот. турунч (Citrus auran-

tium amara). 2. турунч (мөмөсү) .

tuş 1. туш, клавиша (компьютерде,

пианинодо ж. б. ) . 2. кистинин

ноотуга тийиш бычымы(сүрөттө) .

3.далысы жерге тийиш (күрөштө) .
4.кылычтын денеге тийиши

(фехтованиеде) . ~a gelmek (кү-

рөштө) далысы жерге тийүү. ~a getirmek (күрөштө) далысын жерге тийгизүү.

tuşe 1. кол тийгизүү. 2. муз. чалуу, чер- түү. 3. мед. кол менен кармалап/ кагып көрүү (ооруган жерди) .

tuşlamak 1. туштарга/клавишаларга ба- суу. 2. спорт далысын жерге тийги- зүү, жеңүү.

tutacak,-ğı 1. туткуч (ысык нерселерди кармаш үчүн) . 2. карматкыч, кыпчыткыч (кагаздарды) .

tutaç, -cı 1. кычкач, кыпчуур. 2. туткуч.

tutak,-ğı 1. тутка, сап. bıçak ~ı бычактын сабы. kılıç ~ı кылычтын сабы. 2.

туткуч. 3. туткун (бир себеп менен тутулган) .

tutam 1. тутам. bir ~ ot бир тутам чөп. 2.

ууч. bir ~ tuz бир ууч туз. 3. өтм. бир аз, болор болбос, кенедей. 4. экон. пай, үлүш, лот. ~ ~ тутам-

тутам.

tutamaç,-cı 1. тутка, кол, сап, кулак

(кармап тартууга жарактуу ар

нерсе) . 2. тутунгуч (зым карагайга чыкканда бутка кийилген темир) . tutamak,-ğı 1. тутка, сап. 2. өтм.

таяныч, тирек, жөлөк, арка. 3. бышыктык, чыдамкайлык. 4. ук. далил, таянган нерсе.

tutanak,-ğı 1. токтом (чогулуштун/сот- тун ж. б. ) . ~ düzenlemek/tutmak токтом жазуу. 2. рапорт, бүтүм. 3.

акт (бир топ киши тарабынан кол коюлган) .

tutar түгөлү, жалпысы, жалпы саны,

сумма. сал. yekûn. para ~ı жалпы акча.

tutarak, -ğı 1. жин оору. ~ı tutmak жин

оорусу кармап калмак. 2. мед. аруу, эпилепсия.

tutarık, -ğı к. tutarak.

tutarlı 1. жүйөөлүү, орундуу (кеп/сөз) .

1. 2.жарашыктуу, шайкеш. 3. үнөм- дүү, сарамжалдуу, этият, эсептүү, чактуу.

tutarlık к. tutarlılık.

tutarlılık,-ğı 1. жүйөөлүүлүк, орундуу- лук (кептин/сөздүн) . 2. жарашык-

туулук, келишимдүүлүк. 3. үнөм- дүүлүк, сарамжалдуулук, этияттуу- лук, эсептүүлүк.

tutarsız жүйөөсүз, орунсуз, баш-аягы жок (кеп/сөз) .

tutarsızlık, -ğı жүйөөсүздүк, орунсуз-

дук, маанисиздик (кепте/сөздө) .

tutkal клей. ~ gibi сагыздай/чайырдай жабышкан (киши) .

tutkallamak клейлөө, жабыштыруу.

tutkallı 1. клейленген. 2. ичинде клейи бар.

tutku 1. психол. кумар. 2. катуу эңсөө, арзуу. ~ya kapılmak кумар болуу, эңсөө.

tutkulu 1. кумардуу. 2. эңселген, арзуу- ланган, күсөгөн.

tutkun 1. туткун, камалган/кармалган ки-

ши. 2. өтм. туткун, ашык. сал. meftun, meclup. sanat ~u санат туткуну. tiyatro ~u театр туткуну. 3.

астр. тутулган (Күн, Ай, жыл- дыз) . 4. копол, эпсиз, олдоксон, ийкемсиз. ~ olmak (бирөөгө/бир

нерсеге) ашык/туткун/кумар болуу. tutkunluk, -ğu ашыктык, туткундук. tutmak,-ar 1. тутуу, кармоо, кармап

туруу. kalemi ~ калем кармоо. çocuğu ~ баланы кармап туруу. 2. кармап алуу, колго түшүрүү. hırsızı

~ ууруну кармап алуу. 3. кармоо. balık ~ балык кармоо. kuş ~ куш кармоо. 4. кармануу, тыюу. gözyaş-

larını tutamadı көз жаштарын тыя албады. kendini zor tuttu өзүн араң кармап турду. 5. кармап туруу,

алаксытуу. cepheyi ~ аск. фронтту кармап туруу. siz gelene kadar çocuğunuzu tutarım силер келгиче

балаңарды алаксытып турам. 6.

жалдап/кирелеп алуу, тутуу. aşçı ~ ашпоз жалдоо. bakıcı ~ тарбиячы тутуу. ev ~ үй жалдоо. 7. орун/ убакыт алуу. bu masa çok yer tutar бул үстөл көп жер ээлейт. polis iki saat tuttu полиция эки саат кармады. 8. каптоо, жайылуу. buz ~ муз каптоо. duman ortalığı tuttu туман айлананы каптады. 9. болуу, түзүү. hepsi yüz lira tuttu баары жүз лира болду. 10. кармап калуу, кошуп эсептөө. on lirayı borcunuza tuttum он лираны карызыңызга кармап калдым. 11. ойлоо, саноо, эсептөө. tutalım (ki) ...деп коёлу, деп эсептеп коёлу. tutalım ki, senin bu işle alâkan yok сенин бул ишке тиешең жок деп коёлу. 12. катуу кармоо/тутуу (салтты, адатты ж. б. ) , жактоо (көз карашты, пикирди, идеяны) . âdetlerini sıkı tutarlar адаттарын катуу кармашат. tuttuğu yoldan vazgeçmez туткан жолунан баш тартпас. oruç ~ орозо кармоо. 13. эстеп калуу, эсинде сактоо. aklında/zihninde ~ эсинде тутуу, унутпоо. 14. колдоо, тарабын тутуу. kimin tarafını tutuyorsun? кимди колдойсуң? 15. башкаруу, кол алдында кармоо. iktidarı elinde

~ бийликти колунда кармоо. 16. жактыруу, жакшы көрүү. bu şarkı tuttu бул ыр жактырылды. 17. орундатуу, аткаруу. sözünü ~ сөзүндө туруу. 18. шайкеш келүү, тууралоо, ырастоо. bir sözü ötekisini tutmuyor бир айтканы башкасына туура келбейт, эки ача сүйлөйт. 19. тосуп/бүтөп коюу. polis yolu tutmuş полиция жолду тосуп коюптур. 20. оору кармап калуу. çocuğu sıtma tutmuş бала безгек болуптур. başım tuttu баш оорум кармап калды. miğreni tuttu шакыйы кармады. 21. таасир берүү, чайкап коюу, көңүл айлантуу. deniz

~ деңиз чайкап коюу. bu ilâç tutmadı бул дары таасир бербеди.

23. өнүү, өсүү, тамыр жаюу

(өсүмдүк) . fidanlar tuttu көчөттөр өнүп кетти. 24. ооз. күйөө/эр болуу. arkadaşım onun kız kardeşini tutar

жолдошум анын карындашынын күйөөсү. 25. бир ишке киришүү/ кармашуу/алышуу. eli daha iş tut-

madı али бир иш жасаган жери жок. tuttuğunu koparır кармаган ишинин майын чыгарат. işi geniş

tuttular ишти кеңири жайылтышты.

26. ишке ашуу, чын чыгуу.

ilenci/kargışı ~ каргышы келүү. 27.

жетүү, улашуу, баруу, токтоо. o şimdi köyü çoktan tutmuştur ал эмгиче кыштакка эчак барса керек.

vapur İzmir'i tutmayacakmış кеме Измирге токтобойт/тийбейт экен.

28. кармоо, тутуу (бир абалда) .

evini temiz tutar үйүн таза кармайт. çalışmak insanı genç tutar иш кишини жашартат. 29. жакын кар-

моо/тосуу, жанаштыруу. eti ateşe ~ этти отко кармоо/кактоо. saati kulağına ~ саатты кулагына тосуу.

30. бир аспап колдонуу. ustura ~ устара менен кыруу. çarık ~ чарыкка кармоо. 31. пайда болуу,

жаңыдан жаралуу. süt kaymak tutmuş сүт каймактаптыр. yoğurt tutmuş жуурат ачыптыр. 32. мас

кылуу. beni rakı tutar мени ракы (арак) мас кылат. 33. жакшы кармоо. boya tutmadı боёк жакшы

кармаган жок. 34. өтм. жаадыруу, үстөкө-босток үстүнө келүү. soru yağmuruna ~ суроо жаадыруу. taşa

~ таш жаадыруу. 35. кармап берүү. çıra ~ чырак кармап берүү. mum ~ мом кармап берүү. 36. байлоо, алуу.

et ~ эттенүү, эт алуу. 37. кийдирүү. paltonuzu tutayım пальтоңузду кийдирейин. 38. сунуу, алдына

коюу. konuklara kolonya tuttu

конокторго одеколон сунду. 39. камап коюу, чыгарбоо. kızı hafta- larca bodrumda tutmuşlar кызды апталар бою подвалга камап коюшуптур. 40. кармоо, коё бербөө. üç kişi tutamamış үч киши кармай албай коюптур. 41. ордун басуу. onun yerini kimse tutamaz анын ордун эч ким баса албайт. 42. күйүп/кыроолонуп кетүү (тамак) . pilav biraz tutmuş палоо бир аз түбүнө күйүп кетиптир. 43. туруп туруп эле, эчтекеден эчтеке жок эле. tuttu, bütün parasını harcadı туруп туруп эле бар акчасынын чачып салды. 44. арго акчалуу болуу. tutuyor musun? акчаң барбы? 45. бир нерсе жасагысы келип кетүү. o gün pikniğe çıkacağı tuttu ал күнү пикникке чыккысы келип кетти. 46. күйөрман болуу. hangi takımı tutuyorsun? кайсы командага күйөрмансың? 47. жазуу, каттоо. günlük ~ күндөлүк жазуу. hesap ~ эсеп тутуу. 48. өзүнө тартуу, кармоо. bu dükkan bir türlü müşteri tutmuyor бул дүкөн эмнегедир кардар тарта албайт. (...- dan) tutun (...-a) kadar (...-дан) тартып (...-га) чейин. kapıcısından tutun başkanına kadar эшик ачарынан тартып башкармасына чейин. tuttuğu dal elinde kalmak эч нерсеси жок/куру жалак калыш. tut kelin perçeminden таздын көкү- лүнөн тартуу (натыйжасыз бир ишке киришкенде айтылат) . açık

~ 1) ачып коюу, ачык кармоо. 2)

жол/уруксат берүү. aklında ~

эсинде тутуу. bahis ~ чучукулак кармоо, мелдешүү. gözü ~ көңүлүнө жакпоо. bu çocuğu ilk görüşte

gözüm tutmamıştı бул баланы биринчи көргөндө эле көңүлүмө жаккан эмес. izini ~ из куу. kafa ~ 1)

кыйынсынуу, эрдемсинүү. 2) каяша

айтуу, баш көтөрүү. üstün ~ жогору коюу, барктоо. yer ~ 1) орун ээлөө.

2) роль ойноо. yolunu ~ жолго

түшүү.

tutsak,-ğı 1. туткун, эсир. 2. өтм. бөгөт, жолтоо. 3. өтм. туткун, эсир,

байланган. ~ pazarı тар. кул базар. tutsaklık, -ğı туткундук, эсирлик. tutturabildiğine соода өтүш баасына

(белгилүү баа койбостон) .

tutturgaç,-cı кыпчыткыч, туттургуч, скрепки.

tutturmak 1. карматуу, туттуруу. elinden

~ колунан карматуу. 2. кармат- тыруу, колго түшүртүү. 3. көшөрүү,

туруп алуу, айтканынан кайтпоо. gideceğim diye tutturdu кетем деп көшөрүп туруп алды. 4. илиштирүү,

кыпчытуу, карматуу. çivi ile tutturdu мык менен карматып койду. 5. баштап алыш, киришиш.

bir şarkı tutturmuş sabahtan beri onu söylüyor бир түркү (ыр) ырдап алыптыр, эртеден бери ошону

оозунан түшүргөн жок. 6. туура билүү/жеңип/утуп алуу. spor lotoyu tutturmuş спортлотодон жеңип

алыптыр. 7. (жолдон) тайбоо. yolunu tutturmuş жолунан тайбайт. tutturmalık,-ğı туттургуч, тогоо, таралга,

кыпчыткыч.

tutu барымта. ~ya koymak барымтага коюу.

tutucu I 1. консерватор, эскичил. 2.

консервативдик.

tutucu II 1. тех. кармоочу, жөлөөчү. 2.

кармай турган. sıcak ~ ысык/жылуу кармай турган (кийим) .

tutuculuk, -ğu консерватизм.

tutuk, -ğu 1. кекеч. 2. уялчаак, уяң, тар- тынчаак. 3. мед. шал, кыймылсыз, жансыз. 4. мажирөө, араң жан, ка-

шаң. 5. кыркыраган/бүтүп калган (үн) . 6. туткун. 7. камалып/тыгы- лып калган. ~ evi түрмө. ~ kalmak

түрмөдө жатуу.

tutuklama камак, набак.

tutuklamak камоо, түрмөгө салуу, туткунга алуу.

tutuklu кармалган, камалган, түрмөдө жаткан, туткун.

tutukluk,-ğu 1. кекечтик. 2. уяңдык, уял-

чаактык, тартынчаактык. 3. мед. кыймылсыздык, жансыздык, шал- дык (кайсы бир органдын) . 4. ка-

шаңдык, мажирөөлүк. 5. иштебей/ тыгындалып/бүтүп/токтоп калуу (мис. бир курал/аспап) . 6. туткун-

дук.

tutukluluk, -ğu ук. камакта/түрмөдө жатма абалы.

tutuksuz ук. камалбастан (соттолуш) . tutulan атактуу, даңазалуу, таанымал. tutulma 1. кармалма, камалма. 2. жакты-

рылма, сүйүлмө (мис. бир санат- чы/санат чыгармасы) . 3. астр. тутулма. Ay ~sı Ай тутулмасы.

Güneş ~sı Күн тутулмасы.

tutulmak 1. кармалуу. 2. атактуу/даңк- туу/сүйүлгөн болуу. 3. жалдануу,

тутулуу. ev ~ үй жалдануу. 4. (Ай, Күн) тутулуу. 5. мукактануу, кекеч- тенүү. 6. иштебей/кожоюп/сенейип

калыш. belim tutuldu белим кый- мылдабай калды. dilim tutuldu оозума сөз кирбей калды. 7.

(бирөөгө) ашык/туткун болуу. 8. ачуусу келүү, кыжыры кайноо, итатайы тутулуу. 9. кабылуу.

hastalığa ~ ооруга кабылуу. 10. каргылданып/бүтүп калуу (үн) . 11. тажатуу, кызыгы кетүү. bu işe

gittikçe tutuluyorum бул иштен барган сайын сууп баратам.

tutulmaz кармалбас, тутулбас, колдон

суурулган.

tutulu 1. ээленген, алынган (мис.

орундар) . 2. барымтага/туткунга

алынган (киши) .

tutulum астр. эклиптика (Күндүн бир жыл ичинде сызган айланасы) .

tutum I үнөм, экономдуулук, сарам-

жалдуулук.

tutum II мүнөз, жүрүш-туруш, мамиле.

tutumlu үнөмдүү, экономдуу, сарам-

жалдуу.

tutumluluk,-ğu үнөмдүүлүк, эконом- дуулук, сарамжалдуулук.

tutumsuz ысырапкор, үнөмсүз, сарамжалсыз.

tutumsuzluk,-ğu ысырапкордук, үнөм-

сүздүк, сарамжалсыздык.

tutunmak 1. кармануу, тутунуу, таянуу.

sıkı tutun! жакшы карман! 2. (бир

жерге) карманып/ээлеп туруу. düşman fazla tutunamadı душман көпкө кармана албады. 3. өзүн

кабыл алдыруу, ордун табуу. 4. колдонуу, пайдалануу. sülük ~ (өзүн) сүлүккө сордуруу. ustura ~

устара менен алуу. 5. чатак/жаңжал салуу. 6. тил табышуу, мамиле ку- руу, батышуу. o hiçbir yerde tutu-

namaz ал эч жерге батпайт. tutuna- cak dalı olmak/olmamak карманган караан-бутагы болуу/болбоо.

tuturuk, -ğu тамызгы (от үчүн) .

tutuşkan оңой тутанып/күйүп/жанып кетүүчү, от алып кетүүчү.

tutuşma тутанма, күйүп/от алып кетме.

tutuşmak 1. тутанып/күйүп/от алып/жа- нып кетүү. kâğıtlar tutuştu кагаздар

күйүп кетти. 2. кол кармашуу, жөлөшүү, таяшуу. el ele tutuşmak кол кармашуу. 3. (бир нерсеге)

киришүү, баштоо, кириптер болуу. bahse ~ мелдешүү. kavgaya ~ мушташуу.

tutuşturmak 1. тутандыруу, от жагуу/та- мызуу/күйгүзүү/жандыруу. 2. (колу- на) кармата салуу. paketi çocuğun

eline tutuşturdu пакетти баланын колуна кармата салды. 3. чиркеш- тирүү, тутуштуруу. 4. уруштуруу,

мушташтыруу.

tutya цинк.

Tuva Тува.

Tuvaca тува тили, тувача.

tuval,-li нооту үстүнө тартылган сүрөт.

tuvalet, -ti 1. туалет, жасанып-түсөнмө,

боюна каранма. 2. туалет буюмда- ры/үстөлү. 3. сый/кече кийими (аялдын) . 4. туалет, ажаткана. ~

ispirtosu медициналык спирт. ~ kâğıdı туалет кагазы. ~ sabunu атыр самын. ~ takımı туалет буюмдары.

tuz 1. туз. yemek ~u аш тузу. kaya ~u кочкор туз. 2. хим. туз. bakır ~u жез тузу. (bir şeye) ~ biber ekmek

(бирөөнүн) жарасына туз себүү. ~u biberi yerinde 1) (тамактын) даамы жакшы. 2) өтм. баары

кыябы менен, ойдогудай. ~la buz etmek талкалап, кыйратып салуу, ташын талкан кылуу. ~ buz olmak

талкалануу, кыйроо. ~ ekmek туз себүү, туздоо. ~ ekmek hakkı (бирөөнүн) нанын/тузун таттырган

акысы. ~ ekmek düşmanı нан/туз урган, жакшылыкты билбеген. ~u kaçmak мааниси/шааниси кетүү/

калбоо. (bir şeyde) ~u olmak (бир нерседе) салымы/кошумчасы бо- луу. ~u kuru 1) бейкапар, бейгам,

камаарабас, кам санабас. 2) ток пейил, азга алымсынган, напсисин агытпаган. ~ ruhu хим. туз

кислотасы.

tuzak,-ğı 1. тузак, капкан. 2. өтм. тузак, буктурма, колго түшүрмө. ~a

düşmek 1) тузакка түшүү (айбан) .

2) өтм. тузакка түшүү (киши) . ~ kurmak 1) тузак тартуу (айбанга) .

2) өтм. тузак куруу (бирөөгө) .

tuzakçı алдамчы, айлакер.

tuzcu туз сатар.

tuzcul тузду сүйгөн (өсүмдүк) .

tuzla туз чыгарылган жер, туз кени.

tuzlak, -ğı шоро, шор топурактуу жер.

tuzlama 1. туздама, туздалган. 2. туздама

(ичеги-карындан жасалган сорпо) .

1. 3.туздап жасалган (тамак) .

tuzlamak туздоо, туз себүү/салуу.

tuzlayayım da kokma/kokmasın шылд. туздап коёлу, сасыбасын (бирөө бир нерсени түшүнө албаганда/жаңылганда

айтылат) .

tuzlu 1. туздуу (таттуу каршысы) . 2.

өтө туздуу. 3. өтм. кымбат. ~ya mal olmak/oturmak/patlamak кым- батка туруу. ~ balgam 1) тери оору-

ларынын жалпы аты. 2) мед.

чакалай.

tuzluk, -ğu туз салгыч.

tuzluluk,-ğu туздуулук. ~ derecesi

туздуулук даражасы.

tuzsuz 1. тузсуз, тузу аз (тамак) . 2.

даамсыз. 3. өтм. маанисиз, маңыз- сыз (сөз, тамаша) . tatsız ~ көңүлсүз, маанисиз.

tü к. tüh.

tüberkülin мед. туберкулин (вакцина) .

~ testi туберкулин тести.

tüberküloz мед. туберкулёз, кургак учук. akciğer ~u өпкөнүн кургак учугу. kemik ~u сөөктүн кургак

учугу.

tüccar соодагер, коммерсант.

tüccarlık, -ğı соодагерлик, соода иши.

tüf геол. жанар тоо чөкмөсү, туф.

tüfek,-ği түпөк, мылтык. ~ atmak мыл- тык атуу. ~ çatmak мылтыктарды

бири бирине таяп коюу. ~ kundağı мылтыктын кундагы. ~ namlusu мылтыктын найы. ~ patlamaksızın

кармашка/таймашка чейин. ~i duvara dayamak арго алдан-күчтөн таюу.

tüfekçi 1. мылтык жасаган/саткан киши.

1. 1. 2.тар. падышанын/сарайдын сак- чылары. 3. тар. курал-жарактарга

караган аскердик бөлүктүн жоо- кери.

tüfekhane курал-жарак склады, арсенал.

tüfekli мылтыкчан (киши) .

tüfeklik, -ği 1. мылтык сакталчу жер. 2.

мылтык кабы.

tüh сырд. с. кап! аттиң!

tükenmek 1. түгөнүү, бүтүү, калбоо. parası ~ акчасы калбоо. bitmek ~ bilmeyen учу-түбү жок, бүтпөгөн. bitmek ~ bilmeyen kavgalar бүт- пөгөн чыр-чатак. 2. чарчап-чаалы- гуу, алдан-күчтөн таюу. 3. таланты/ жөндөмү/күчү калбоо.

tükenmez 1. түгөнбөгөн, бүтпөгөн, түбө- лүк. 2. түкенмез (жемиштерден

колдо жасалган суусундук) . 3. шариктүү калем. 4. быштак ко- шулган шорпо. ~ kalem шариктүү

калем.

tüketici 1. экон. кардар, керектөөчү, талапкер. 2. ысырапкор, чачкан,

бүтүргөн, бүлдүргөн.

tüketim экон. керектөө, талап. ~ malları

кеңири керектөө

буюмдары/товарлары.

tüketmek 1. керектөө, пайдалануу, кол- донуу. 2. түгөтүү, бүтүрүү, түбүнө

жетүү, калтырбоо.

tükürmek 1. түкүрүү (шилекейди) . 2.

чыгаруу. kan ~ кан түкүрүү. balgam

~ какырык түкүрүү. yüzüne ~ 1) бетине түкүрүү. 2) уят/шерменде кылуу. tükürdüğünü yalamak

аргасыз сөзүнөн кайтуу.

tükürük, -ğü түкүрүк, шилекей. ~ bezi

анат. шилекей бези. ~ hokkası

түкүргүч. ~ otu бот. түкүрүк оту (Ornithogalum umbellatum). ~ünü yutmak түкүрүгүн жутуш.

tükürüklemek шилекейлөө.

tül 1. тюль. 2. тюлдан жасалган (мис.

парда) .

tülbent, -di 1. батис, газ (кездеме) . 2. батистен жасалган. ~ kuruyuncaya kadar бат, тез, арыдан бери.

tülemek диал. 1. түлөө (куштар) . 2. түк чыгуу, канат бүтүү (балапан- дарга) .

tülyum хим. тулий.

tüm I 1. бүт, бардык, болгон. ~ parasını harcadı болгон акчасын каржады. 2.

толугу менен, таптакыр, бүтүндөй.

~ cahil таптакыр караңгы. ~ü ile/~üyle болгон күчү менен. ~ sayı жамаат (бир мекеменин) .

tüm II (tümen'дин кыск.) түмөн, он миң.

tümamiral, -li аск. дивизия адмиралы

(вице-адмирал) .

tümbek 1. тоголок, томолок. 2. муз.

кичинекей барабан.

tümce грам. сүйлөм.

tümden толугу менен, бүтүндөй, чогуу. ~ gelim филос. жалпыдан жекеге, дедукция.

tümel лог. , филос. 1. толук, бүтүн. 2.

жалпы.

tümeller филос. жалпы түшүнүктөр

(түр, жыныс, касиет, мамиле ж. б. ) .

tümen I 1. түмөн, сансыз көп, жыйын,

масса. 2. аск. дивизия. ~ komutanı дивизия командири. ~ kurmayı дивизия штабы. 3. тар. он миңдик

аскер бирдиги. ~ ~ түмөн-түмөн, сансыз, эсепсиз.

tümen II туман (Ирандын акча бир-

диги) .

tümevarım лог. жекеден жалпыга, индукция.

tümgeneral, -li аск. дивизия генералы

(генерал-лейтенант) .

tümleç,-ci 1. толуктама. 2. грам. толук-

тооч. dolaylı ~ кыйыр толуктооч.

düz ~ тике толуктооч.

tümlemek 1. толуктоо, бүтүндөө, кошум-

чалоо. 2. бүткөрүү, бүтүрүү.

tümler мат. толуктоочу, интегралдуу. ~ açı геом. кошумча бурч (90°ка

толуктаган) .

tümör мед. шишик.

tümsek, -ği 1. дөбөчө, дөң. 2. дөмпөк,

томпок, тосток, шишик.

tümsekli 1. дөбөлүү, дөңсөөлүү. 2. дөм- пөк, томпок, тосток, шишик.

tümseklik, -ği дөбөчө.

tümür анат. ичегинин кыртышы/барты.

tün эск. түн.

tünaydın сырд. с. кутмандуу кечелер!

(кечки саламдашуу) . tünek, -ği түнөк (куштардын) . tüneklemek түнөө.

tünel тешкен тоо, туннел. ~ geçmek арго

ойго чөмүлүү, кыялга батуу.

tünemek 1. түнөө (куштар) . 2. бийик

нерсеге чыгып отуруу.

tüp, -bü 1. айнек түтүк, пробирка, колба

(лабораторияда колдонулган) . 2.

сыкма түп (тиш пастасы, крем ж. б. ) . 3. баллон. gaz ~ü газ балло- ну. hava ~ü кычкылтек баллону. ~

bebek жасалма жол менен уруктандырылган бала.

tüplük,-ğü түпкүч, штатив (лаборато-

рияларда идиштерди бекем отуртууга арналган) .

tür 1. түр, сорт, тип. 2. бот. , зоол. түр.

1. 1. 3.ад. жанр. 4. ар түрдүү. bu ~ бул түрдүү, мындай. bu ~ insanlar мындай кишилер.

türban жоолук.

türbe күмбөз, мавзолей. Nasrettin Hoca'nın ~si gibi бир жагы мыкты

корулуп, башка жагы ачык жайлар үчүн айтылат.

türbedar күмбөз/көрүстөн корукчусу.

türbin тех. турбина. ~ çarkı турбина чарыгы. buhar ~i буу турбинасы. gaz ~i газ турбинасы.

türdeş бир түрдүү/тектүү, түрдөш. сал.

mütecanis.

türe 1. мыйзам, устав, эреже, адат. 2. ук.

укук.

türedi акысы жок туруп (бир кызматка) отургузулган киши, авантюрист.

türel мыйзамга ылайык, укукий.

türeme 1. өзүнөн өзү, табигий түрдө, тышкы таасирсиз. 2. жамакталган,

төгүлгөн, даярдыксыз айтылган (ыр, сөз) . 3. жапайы өскөн. 4. грам. сөз жасоо, деривация.

türemek 1. пайда болуу, жаралуу, туу- луу. 2. грам. жасалуу, тароо, келүү. aynı kökten türemiş kelimeler бир

уңгудан тараган сөздөр. 3. жайы-

лып/тарап кетүү. 4. баш көтөрүү, көтөрүлүү.

türemiş грам. туунду. ~ fiil туунду этиш.

~ isim туунду зат атооч.

türetmek 1. пайда кылуу, жаратуу. 2.

грам. сөз жасоо (куранды мүчөлөр

аркылуу) .

türev 1. грам. туунду (сөз) . 2. мат.

туунду. 3. хим. бир башка зат

аркылуу алынган зат.

türeyiş 1. пайда болуш, жаралыш. 2.

грам. сөз жасоо.

Türk, -kü 1. түрк (түрк тегинен кел- ген) . T~ Dünyası Түрк Дүйнөсү. T~ Cumhuriyetleri Түрк Жумуриятта-

ры. T~ işbirliği түрк кызматташ- тыгы. 2. Түркия түркү. T~ askeri түрк аскери. ~ biberi кызыл калем-

пир. ~ mavisi 1) түркүаз (көгүлтүр түс) . 2) бул түскө боёлгон.

Türkçe 1. баба/байыркы түркчө. 2. Түр-

кия түркчөсү, түрк тили. ~ konuş- mak түркчө сүйлөшүү. ~si чынын айтканда. ~si kocası aptalın teki чы-

нын айтканда, күйөөсү накта келесоо. Türkçeci 1. түркчөнүн тазалыгы үчүн күрөшкөн киши. 2. түрк тили

мугалими.

Türkçecilik,-ği түрктөштүрмө агымы

(түрк тилин чет элдик сөздөрдөн/

эрежелерден арылтма аракети) .

Türkçeleşmek түркчөлөшүү (тил) .

Türkçeleştirmek 1. түркчөлөштүрүү

(тилди) . 2. түркчөгө которуу (чет тилден) .

Türkçü түркчү, түркчүлүк агымын

жактоочу.

Türkçülük, -ğü түркчүлүк (агым) .

Türkî 1. түрктөргө тиешелүү. 2. эск.

түркчө. T~ Cumhuriyetler Түрк Жумурияттары/ Республикалары.

Türkistan Түркстан.

Türkistanlı түркстандык.

Türkiyat, -tı түркология.

Türkiye Түркия. T~ Cumhuriyeti Түркия

Жумурияты/Республикасы. T~

Büyük Millet Meclisi Түркия Улут- тук Улуу Межлиси/Парламенти.

Türkiyeli түркиялык.

Türkleşmek түрктөшүү.

Türkleştirmek түрктөштүрүү.

Türklük,-ğü 1. түрктүк (улуттук

сезим) . 2. Түрк Дүйнөсү.

Türkmen түркмөн.

Türkmence түркмөн тили, түркмөнчө.

Türkmenistan Түркмөнстан. Türkolog түрколог. Türkoloji түркология.

türkuaz 1. түркүаз, фируза (асыл таш) .

2. бул түстө болгон.

türkü түркү (түрк элдик ыры) . ~ çağır-

mak/okumak/söylemek түркү ыр- доо. (birinin) ~sünü çağırmak (би- рөөнүн) ырын ырдоо, айтканын

кылуу. ~ yakmak түркүгө обон чыгаруу.

türkücü түркү ырдаган киши.

türlü 1. түрдүү/түрлүү, ар түркүн, түркүн түрлүү. 2. түр, жыныс, сорт. 3. түрлү (эт, түрдүү жашылчалар

кошулуп жасалган тамак) . başka

~ башкача, бөлөкчө. bir ~ эмне кылса да, кандай болсо да. o, bir ~

anlaşmaya yanaşmadı ал эмнегедир келишкиси келбеди. bu ~ 1) минтип, мындайча. 2) бул сыяктуу. her ~ ар

түрдүү. hiçbir ~ эч кандай. iki ~ эки башка/түрлүү. ~ ~ түрдүү-түрдүү.

türüm пайда болуу, жаралуу.

tüs: tüy ~ түк, жүн. tüyü ~ü yok түгү жок, көсөө.

tütmek 1. түтөө, түтүн басуу. soba tütü-

yor меш түтөп жатат. 2. түтүн чыга- руу. gözünde/burnunda ~ көз алды- на келүү, жыты мурдуна келүү

(сагынычтан/кусалыктан) . yanıp

~ кабыргасы кайышуу, жүрөгү сыздоо.

tütsü 1. алас. ~ yakmak аластоо. 2. ыш. 3.

арго ичкилик. ~ yapmak 1) аластоо.

2) ыштоо. ~ gözü түтүн чыккан

тешик (чатырларда) .

tütsülemek 1. аластоо. 2. ыштоо (балык- ты, этти ж. б. ) . 3. арго мас болуу.

tütsülü 1. аласталган (жер, киши ж. б. ) .

2. ышталган (тамак) . 3. арго мас.

tütsülük, -ğü алас жасалган идиш.

tüttürmek 1. түтөтүү, түтүн чыгаруу. 2.

чылым чегүү.

tütün 1. бот. тамеки (Nicotiana taba-

cum). ~ içmek тамеки тартуу. 2. чы- лым. 3. ооз. түтүн. ~ü tepesinden çıkmak шору катуу, кайгыдан кан

жутуу. ~ünü tüttürmek түтүн була- туу, очогун өчүрбөө. ~ balığı ыш- талган балык. ~ rengi түтүн түстүү.

tütüncü тамекичи.

tütüncülük, -ğü 1. тамеки талаасы. 2.

боконо эт (пастырма (к. ) жасоо

үчүн алынган) .

tüvit,-di твид (спорт кийимдери үчүн колдонулган кездеме) .

tüy 1. түк, жүн, кыл (айбандарда/ адамдарда) . 2. түк (кездемеде, ки- лемде ж. б. ) . 3. түк (өсүмдүктөр-

дө, жемиштерде ж. б. ) . ~ atmak/ dökmek түлөө, түгү түшүү. ~ü bozuk жүн баш. ~leri diken diken

olmak 1) азат бою тик туруу, бүткөн бою дүркүрөө (корккондон/жип- киргенден) . 2) түгү түктөйүү, бети-

нен түгү чыгуу (үшүгөндөн) . (üzerine) ~ dikmek ого бешбетер кылуу, өлгөндүн үстүнө көмгөн

кылуу. ~ gibi камгактай (жеңил) .

~lerini kabartmak түктөрүн үрпөй- түү. ~ kalem канат калем. ~leri ürpermek бүткөн бою дүркүрөө. ~ siklet спорт жеңил салмактагы (57 кг) боксёр. 2. жарышка түшкөн арык ат. 3. арык, чабал, араң жан. ~ tüs бетинде түгү жок көсөө.

tüylenmek 1. түк чыгуу/басуу, түктөйүү.

2. түлөө (айбандар) . 3. өтм. баюу,

бардар болуу. 4. арго кырдануу, көгөрүү, өжөрлөнүү.

tüylü 1. түктүү, жүндүү, жүнү узун

(айбандар) . 2. түгү узун, түктүү (килем) . 3. өтм. бай, бардар, малдуу-жандуу.

tüymek,-er качып кетүү/жоголуу, куйру- гун түйүү.

tüyo 1. (сынакта) көчүрүп алма, жар-

дам алма. 2. спорт спортсмен жө- нүндө сыр берме. ~ almak көчүрүп алыш. ~ vermek көчүрмө/жардам

бериш (сынакта) .

tüysü түк сымал, жүндөй.

tüysüz 1. түксүз, кылсыз. 2. өтм. жаш,

оозунан сүтү кете элек, балапан.

tüze укук.

tüzel 1. мыйзамга/укукка ылайык, жол/

уруксат берилген, легал. 2. укукий.

~ kişi ук. укукий киши (укукта көпчүлүктүн бир киши катары

көрсөтүлүшү) .

tüzük, -ğü устав.

TV (televizyon'дун кыск. ) телекөрсөтүү.

tvist, -ti твист (бий) .

U,u түрк алфавитинин жыйырма бешинчи тамгасы.

u (u) түрүндөгү, ~ borusu (u) түрүндөгү

түтүк. ~ dönüşü (u) түрүндө кай- рылыш.

uca I ооз. уча, куймулчак. kemiği

куймулчак сөөгү.

uca II ооз. улуу, бийик. ~ dağlar бийик тоолор.

ucube 1.коркунучтуу, түрү суук, жел- могуздай. 2. таң каларлык укмуш.

ucun ~ ~ араң-араң, акырын-акырын,

эми-эми.

ucuz 1. арзан, кымбат эмес. 2. оңой, кый- налбай. ~a almak арзан алыш. ~

atlatmak/kurtulmak оңой кутулуш.

~a çıkmak арзанга туруш. ~ etin yahnisi tatsız/yavan olur мак.

арзандын тузу татыбайт. ~a vermek

арзан сатыш.

ucuzcu 1. арзан товар сатуучу. 2. арзан

нерселердин артынан түшкөн.

ucuzlamak 1. арзандоо, баасы түшүү. 2.

оңой колго тийчү болуу, баркы

төмөндөө, таңсыгы калбоо.

ucuzlatmak 1.арзандатуу 2. баркын түшүрүү, таңсыгын таратуу.

ucuzluk, -ğu 1. арзандык. 2. арзандатма

(товардын баасын) .

uç, -cu 1. уч. bıçağın ~u бычактын учу.

şişin ~u шиштин учу. 2. (бир нерсенин) аягы, соңу, түбү. işin ~u göründü иштин соңу көрүндү. 3.

себеп, айы. tamahı ~undan belâya uğradı кулкунунун айынан балаага калды. 4. тар. чек ара аймагындагы

жерлер. 5. лог. окшоштук, аналогия.

~unda bir şey olmak түбүндө/ ичинде бир балаасы/сыры болуу. ~u

bucağı olmamak учу-кыйыры бол- боо. ~unu bulmak 1) аяктоо, бүтү- рүү (бир ишти). 2) жолун/айласын

табуу. ~u dokunmak кыйноо/зыян тартуу. ~unu kaçırmak учун/айла- сын таппай калыш. ~a gelmek араң- араң жетишүү. ~unu kulpunu kay- betmek дайнын таппоо, карба- ластоо. ~u ortası belli olmamak баш-аягы жок/чаржайыт болуу.

~unu ortasını bulmak ортомчу болуу, чырды басуу. ~ ~a араң-араң,

учу-учуна. ~tan ~a учунан учуна, быяк башынан тыяк башына. ~ ~a gelmek араңдан зорго, өп-чап же-

түү. ~ ~a getirmek өп-чап жеткирүү.

~ vermek 1) ириң толуу (мис.

сыздоокко). 2) ачык болуу,

айдыңдалуу. 3) кыйытып айтуу. 4)

тамыр жаюу, өнүп чыгуу. burnunun

~unda мурдунун түбүндө. dünyanın

öbür ~unda дүйнөнүн тиги учунда. iki ~unu bir araya getirememek эптештире/жетиштире албоо (мис.

айлыкты).

uçak, -ğı учак, самолëт, аэроплан. ~la 1)

учак менен. 2) авиапочта менен. ~

alanı аэроплан. ~ gemisi учак кемеси. ~ kaçırmak учак качырыш.

~ kazası аба кырсыгы. jet ~ı реактив

учак. yolcu ~ı жүргүнчү учагы.

uçaksavar зениттик, абадан коргоочу

(куралдар).

uçan : ~ daire учуучу табак. ~ kale учкан чеп (II Дүйнөлүк Согуш учурунда- гы Американын оор бомбардири-

нин аты). ~ top воллейбол.

uçar учар. ~a atmak учуп бараткан кушту атуу.

uçarı 1. колдон-буттан суурулган, шылу- ун. 2. көйрөң, оюнкараак, шайкелең, желколтук.

uçkun диал. учкун.

uçkur ычкыр. ~ çözmek ычкыры бошоо, ычкырына ээ боло албоо. ~una

sağlam olmak ычкыры бекем/ар намыстуу, абийирдүү болуу.

uçkurluk, -ğu 1. ычкыр кашат. 2. ычкыр

өткөргүч(төөнөч, чыбык) 3.байрак-

тын жип өткөрүлүүчү кашаты.

uçlanmak 1. учтануу, учу чыгуу. 2. арго

берүү, төлөө.

uçlu 1. учу бар, учтуу. 2. тик учтуу. 3.

фильтрлүү сигарет.

uçmak, -ar 1. учуу (куш, учак ж. б. ) 2. учуп кетүү (газ, суюктук ж. б. ) 3. өтм. көтөрүлүү, асмандоо. fiyatlar

uçmuş баалар учуп/көтөрүлүп кетиптир. 4. жок болуу, көздөн кайым болуу. 5.өңү/түсү жоголуу,

оңуп кетүү. rengi ~ өңү өчүү. 6. учуп/кулап кетүү. yardan ~ жардан кулап кетүү. 7. катуу сүйүнүү.

sevinçten uçuyor сүйүнгөндөн буту жерге тийбей жүрөт. 8. чар учкандай болуу, жарылуу. köprü

havaya uçtu көпүрөө жарылып кетти. 9. дин жандын көккө көтө- рүлүшү. 10. арго мас болуу, энди-

рөө (ичкиликтен, нашаадан ж. б. ) uçan kuşa borcu olmak карыз болбогон кишиси калбоо

(сөзм. с. учкан кушка да карызы болуу) . uçan kuştan medet ummak учкан куштан да үмүт кылуу. uçtu

uçtu учту учту (балдар оюну) .

uçsuz 1. учсуз 2. чексиз. ~ bucaksız учу- кыйырсыз.

uçucu 1. диал. учуучу, учкан (куш) 2.хим. учуп/ бууланып кетүүчү (зат) 3. учкуч.

uçuç: ~ böceği к. uğurböceği.

uçuk I 1. өңү өчкөн, кубарган, солгун. ~ benizli кубарган/кумсарган жүз. 2.

ачык (түс) . ~ pembe ачык гүлгүн.

~ sarı ачык/чычкак сары.

uçuk II, -ğu мед. учук. ~ çıkmak учук

чыгуу.

uçuklamak учуктап/учук чыгып калуу

(эринге) .

uçukluk, -ğu 1. солгундук. 2. ачыктык

(түстөгү) .

uçum байрактын/туунун уч жагы.

uçurmak 1. учуруу. balonu ~ шарды учу-

руу. 2. учуруп жиберүү, коë берүү (кушту) . 3. учуруп/кулатып жибе- рүү. arabayı dereye uçurmuşlar

машинени сууга кулатып ийишип- тир. 4. кесип/шылып кетүү. kafasını uçurmadıklarına şükretti башын

алып салбагандарына шүгүр кылды.

5. арго кымтып/кымырып/жымы- рып кетүү. 6. учуруп айдоо (мис.

машинаны) .

uçurtma1.учуртма. 2.батперек (оюн-

чук).

uçurum 1. тик жар. 2. өтм. чоң айырма (эки нерсе арасында). 3. өтм. ба- лаа, балакет, кырсык. ~un kenarın-

da балаанын/балакеттин алдында.

~a sürüklemek балакетке кириптер кылыш.

uçurumlu тик, жалама (аска, зоо, жар) . uçuş учуш. ~ heyeti учуш экипажы. ~ hızı учуш ылдамдыгы. ~ pisti учуш

тилкеси. ~ yolu 1) учуш багыты. 2)

учуш траекториясы.

uçuşmak ары-бери учуп туруш (куш-

тар, чымын-чиркейлер) .

ud к. ut

udî ут чалган киши, утчу.

uf сырд. с. ах,ох. ~ parmağım yandı ох, колуму күйгүзүп алдым. ~ olmak (балдардын тилинде) үф болуу,

күйгүзүп алуу.

ufacık кичинекей, кенедей, тырмактай. ~ tefecik 1) кипкичинекей, тыптыр-

мактай. 2) анча маанилүү эмес, болор- болбос, майда-барат.

ufak 1. кичине(кей), майда, чоң эмес. ~

ev кичинекей үй. 2. жашы кичине. yaşları ufak olduğundan geziye alınmamışlar жаштары кичине

болгону үчүн кезүүгө алышпаптыр.

3.майда, болор болбос. ~ bir memurluktu istediğim каалаганым

болор-болбос бир кызмат болчу. 4.

маанисиз, олуттуу эмес. ~ bir ameli- yatla halledilir бир кичине операция аркылуу бүтүрсө болот. ~ çapta кичинекей, аз өлчөмдө. ~ para майда акча. ~ tefek 1) майда-барат, майда-бачек. 2) арык-торук, кене- дей. ~ ~ аз-аздан, майдалап.

ufakça майда, күкүм, кипкичине.

ufaklık,-ğı 1. кичинелик, майдалык. 2.

маанисиздик. 3. майда акча/тыйын.

4.жаш бала. 5. балакай (кайры-

луу) . 6. ооз. бит.

ufalama үбөлөмө.

ufalamak 1.үбөлөш, майдалаш, талка- лаш. ekmeği ~ нанды үбөлөш. 2.

уйпалаш, жүдөтүш (мис. аялды) .

3. өтм. сабап/ төпөштөп салыш.

ufalanmak 1. үбөлөнүү, майдалануу,

талкалануу. 2. уйпалануу, жүдөтү- лүү. 3. өтм. токмок жеп калуу.

ufalmak 1. кичирейүү, майдалануу. 2.

өтм. кичирүү.

ufaltmak кичирейтүү, кичиртип тигүү

(мис. кийимди) .

ufarak майдараак, кичирээк.

ufkî жатай, горизонтал (тикей каршысы) .

uflamak 1. ахалап-охолоо. 2. кокуйлоо.

uflayıp-puflamak өхөлөп-ахаламак.

UFO (Unidentified Flying Object’тин

кыск. ) УБО (учкан белгисиз объект).

ufuk,-fku 1. горизонт, мейкиндик, көз

жеткен жер. 2. түшүнүк, баам, акыл.

~ çizgisi горизонт сызыгы. ~u daralmak түшүнүгү таруу. ~unu

genişletmek түшүнүгүн кеңейтүү, баамын/акылын арттыруу.

ufunet, -ti 1. ириңдеме, жаракаттанма. 2.

сасып/быкшып/бүксүп кетме.

ufunetlenmek 1.ириңдеп кабылдап кетүү

(жара) . 2.сасып/ былжып кетүү.

Uganda Уганда

Ugandalı угандалык.

uğrak,-ğı келим-кетимдүү, баскылык

(жер) , тоом.

uğramak 1. учурап/тийип өтүү. hastane- den dönerken bize de uğradı оору- канадан келе жатып бизге де тие өт- тү. 2. аркылуу өтүү. uçak İstanbul’a uğrayarak Londra’ya gider учак Стамбул аркылуу Лондонго барат.

3. тышка атып чыгуу. depremde evdekiler dışarı uğradılar жер титирегенде үйдөгүлөр эшикке атып чыгышты. 4. учуроо, кабылуу, чалдыгуу. felâkete ~ балакетке ка- былуу. hastalığa ~ ооруга чалдыгуу. hayal kırıklığına ~ көңүлү кайтуу/ калуу, шаабайы суу. iftiraya ~ жа- лаага калуу. 5. (жин/шайтан/ албарсты) көрүнүү.

uğraş 1. алышкан/алек болгон/жанын үрөгөн (нерсе) . 2. кесип, иш,

жумуш.

uğraşı 1. мээнет, убаракерчилик. 2.

эрмек, алаксыган нерсе.

uğraşmak 1. алек болуу, артынан түшүү, аракеттенүү. ne işle uğraşıyorsu- nuz? эмне иш кыласыз? 2. азабын/

кыйынчылыгын тартуу, машакат- тануу, убара болуу. ben bu işle uğraşamam мен бул иштин азабын

тарта албайм. 3. (бирөөгө) тийи- шүү, мазасын алуу. sen ne diye çocukla uğraşıyorsun? сен эмне эле

балага тийишип атасың?

uğraştırmak 1. алектендирүү, иш кылды- руу. 2. кыйынчылык/азап тартты-

руу, убара кылуу. bu iş hepimizi uğraştırır бул иш баарыбыздын азабыбызды берет.

uğratmak 1. учуратуу, тийгизип өткөрүү (бир жерге) . 2. өтм. учуратуу, кабылтуу, чалдыктыруу. 3. айдап

чыгуу, кубалап жиберүү (бирөөнү бир жерден) .

uğru эск. ууру.

uğrulamak эск. уурдоо.

uğruluk, -ğu эск. уурулук.

uğrun: ~ ~ уурданып, тымызын. ~ ~

sevmek тымызын сүйүү.

uğuldama уулдама, дуулдама (шамал,

көпчүлүк ж. б. ) .

uğuldamak 1. уулдоо, дуулдоо. 2. чуул-

доо. kulakları ~ кулактары чуулдоо/тунуу.

uğultu уулдак, дуулдак, чуулдак.

uğur,-ğru 1. жакшылык, кут. 2. ак жол- тойлук, шанс. сал. meymenet. ~una убайына, урматына, үчүн. vatan

~una kaç kişi canını feda etti мекен үчүн канча киши жанын садага чапты. ~u açık жолу/шансы ачык,

жолдуу. ~ böceği зоол. эл кайда көчөт (Coccinella septempunсtata). ~ gele/gelsin/ola/~lar olsun! ак жолтой

болсун! (тилек) . ~ getirmek кут алып келүү.

uğurlama узатма.

uğurlamak 1. узатуу, коштошуу. 2. ак жол каалоо.

uğurlu 1. жолдуу, таалайлуу, шанстуу. 2.

ак жолтой. сал. meymenetli. ~lu gelmek ак жолтой болуу. ~ kademli olsun! майлуу-сүттүү/ак жолтой

болсун!

uğursamak жакшылыкка жоруу (бир белгини/жышаанды).

uğursuz кара жолтой, жолу катуу, шанссыз.

uğursuzluk, -ğu кара жолтойлук, жолу

катуулук, шанссыздык, жамандык.

~ olarak görmek жамандыкка жоруш.

uğut, -du ооз. угут (өнгөн буудайдан кайнатып жасалган тамак) .

uh сырд. с. ух! ох!

uhde 1. кызмат,жоопкерчилик, милдет, парз. 2. убада. ~sine almak мойнуна алыш, жоопкерчилигин көтөрүш.

~sinden gelmek аткаруу, ишке ашы- руу. ~sinde olmak милдеттүү болуу.

uhlamak үйлөө.

uhrevî аркы/о дүйнөгө тиешелүү. ~ ve dünyevî о дүйнөгө жана бул дүйнөгө тийиштүү.

ukalâ билерман, акылдуу сөрөй, кыйын-

сынган. ~ dümbeleği кыйынсынган/ билермансынган киши.

ukalâlık,-ğı билермандык, кыйынсынма,

акылдуу болуп көрүнмө. ~ etmek

кыйынсынуу, акылдуусунуу.

ukde 1. түйүн. 2. анат. ганглий (нерв

түйүнү) . 3. өтм. арман, дарт. 4. өтм. бөгөт, жолтоо. ~ olmak арманда болуу.

Ukrayna Украина.

Ukraynaca украин тили, украинче.

Ukraynalı украин, украиналык.

ukubet,-ti 1. жаза, каар. ~e uğramak каарга калуу, жазасын тартуу. 2. ооз. түрү суук.

ulaç, -cı грам. чакчыл.

ulak, -ğı кабарчы, чабарман, курьер.

ulam 1. топ, группа. ~ ~ топ топ. 2. лог. ,

филос. класс, түр, категория.

ulama 1. улама, кошумча. сал. ilâve. 2.

улама иши. 3. лингв. биригип/

кошулуп айтылма (жанаша келген эки сөз) . 4. уланган, кошулган, бириккен, чиркелген.

ulamak улоо, кошумчалоо, чиркөө. сал.

ilâve etmek.

ulan орой 1. эй! ой! ~, önüne baksana!

эй, көзүңө карабайсыңбы! 2. сөгүнмө акмак, шүмшүк. ~ Ahmet yine işi yarı bırakmış шүмшүк

Ахмет, ишти дагы чала бүтүрүптүр.

ulantı уланды, куранды, кошумча.

ulaşık 1.жеткен. 2. бириккен, чиркелген,

туташ.

ulaşım 1. улашым, байланыш, транспорт.

~ı kolay bir yer улашымы оңой жер.

2. улаштырма, бириктирме. ~ı kesmek улашымды байланышты үзүп коюу. ~ı sağlamak улашым/

байланыш түзүү.

ulaşmak 1. (бир жерге) улашуу, жетүү, тийүү. mektubunuz elimize ulaştı

катыңыз колубузга тийди. 2. өтм. жетүү, ишке ашыруу. amacına ~ максатына жетүү. 3. барып/чыгып

калуу (жаш тууралуу) . 4. куюу,

кошулуу (суу, дарыя ж. б. ) . nehirler denizlere ulaşır дарыялар деңиздерге куят.

ulaştırma 1. улаштырма, жеткирме. 2. транспорт, улаштырма. U~ Bakanı Транспорт Министри. U~ Bakanlığı

Транспорт Министрлиги.

ulaştırmak 1. жеткирүү, улаштыруу (бир жерге). 2. өтм. жеткирүү (мак-

сатына, тилегине) . 3. байланыш- тыруу, туташтыруу, чиркөө.

ulema 1. (âlim’дин көпт. т. ) дааныш-

ман, билимдүү, акылы жетик киши.

2. мус. улама.

ulemalık, -ğı 1. уламалык (касиет) . 2.

билимдүүлүк, даанышмандык. ~ taslamak билимдүүсүнүү, кыйын- сынуу.

ulu 1. улуу. ~ önder Atatürk улуу көсөм Ататүрк. 2. чоң(дор), аксакал(дар). aile ~ları үй-бүлөнүн чоңдору/акса-

калдары. 3. көлөмдүү, барандуу, чоң. ~ dağlar чоң тоолор. Uludağ Улуу Тоо ( миф. Олимп тоосу). ~

orta үстүртөн, жалпылап, кайпып

(сүйлөө, пикир берүү) .

ulûfe тар. жаңы черүүлөрдүн айлыгы

(үч айда бир берилген) .

ulûhiyet, -ti Теңирлик/Кудайлык сапат.

ululama улуулама, улуулатма.

ululamak 1. улуу кылуу, даңазалоо, кө- төрмөлөө. 2. сыйлоо, урматтоо, ка- дырлоо.

ululuk,-ğu улуулук, бийиктик, аксакалдык.

ulûm (ilim’дин көпт. т. ) илимдер,

билимдер. ~i tabiiye табигый илимдер.

uluma улума (иттин, карышкырдын,

чөөнүн) .

ulumak 1. улуу (ит, карышкыр, чөө) .

2. улуп-уңшуп ыйлоо (киши) .

ulus улут.

ulusal улуттук.

ulusallaşmak улуттук мүнөз алуу/мү-

нөзгө ээ болуу.

ulusallaştırmak 1. улуттук мүнөз берүү/ мүнөзгө ээ кылуу. 2. улутташтыруу.

ulusallık улуттук сапат/сыймык/намыс.

ulusçu улутчул.

ulusçuluk, -ğu улутчулдук.

uluslararası-nı эл аралык

uluslaşmak улутташуу.

ulussever элин/улутун сүйгөн, журт- сүйөр, патриот.

ulusseverlik,-ği элин/улутун сүйүүчүлүк, эли/улуту үчүн жан аябастык, журт- сүйөрлүк.

ulvî эск. 1. улуу, жогорку, асыл (пикир, идея ж. б. ) . 2. көккө/асманга байланыштуу.

ulviyet, -ti эск. улуулук, жогорку сапат.

umacı желмогуз, жалаңкыч (балдарды коркутуу үчүн ойдон чыгарылган) .

~ gibi желмогуздай, жалаңкычтай.

umar чара, арга, жол.

umarsız чарасыз, аргасыз, айласыз.

umarsızlık, -ğı чарасыздык, аргасыздык, айласыздык.

umma үмүт этме/кылма.

ummadık, -ğı ойго/акылга келбеген, күтүлбөгөн.

ummak, -ar 1. үмүтөтүү, үмүт кылуу,

бел байлоо. 2. ойлоо, эсептөө. ummadığın taş baş yarar мак. күтүлбөгөн таш баш жарат.

Umman 1. Омман. 2. эск. Инд океаны.

umman эск. океан.

Ummanlı Оммандык.

umum 1. жалпы, бүтүн, бардык. 2. элдин баары, ар ким. 3. баш, башкы, негизги. ~a açık жалпыга ачык. ~

âlem бүтүн дүйнө, бардык элдер. ~ müdür баш(кы) мүдүр/директор.

umumhane эск. орток үй, жалапкана.

umumî жалпы, орток. сал. genel. ~ af ук. жалпы кечирим/мунапыс. ~ efkâr коомдук пикир.

umumiyet,-ti жалпылык, универсал- дуулук.

umumiyetle жалпысынан, көбүнчө. сал.

genellikle.

umur 1. олуттуулук, маанилүүлүк.

~umda değil! мага баары бир! мени кызыктырбайт! ~una gelmek

тынсыздандыруу, ойлондуруу (бир маселе) . ~umun teki! какшык ооба, ошону эле ойлоп отурам! 2. эск.

иш, тажырыйба. ~ görmüş көп иште иштеген, тажырыйбалуу.

umursamak маани берүү, көңүл

буруу/коюу, кызыгуу.

umursamazlık,-ğı кайдигерлик, тоот- постук, көңүл коштук.

umut, -du үмүт, тилек. ~ ateşi/ışığı/kapısı үмүт учкуну. ~ beslemek/etmek үмүттөнүү, үмүт кылуу. ~unu

kırmak үмүтүн үзүү. ~ları suya düşmek үмүтү таш кабуу. ~ vermek үмүтөттүрүү, үмүт берүү. ~ fakirin

ekmeğidir мак. жакыр үмүт менен жашайт.

umutlandırmak үмүттөндүрүү, үмүт

берүү.

umutlanmak үмүттөнүү, үмүт этүү.

umutlu үмүттүү.

umutsuz 1. үмүтсүз. 2. чарасыз, айыкпас

(дарт, оору) .

umutsuzluk,-ğu үмүтсүздүк. ~a

düşmek/kapılmak үмүтсүз болуу, үмүтүн үзүү.

un ун. ~a bulamak унга оонатуу. ~unu

elemiş, eleğini asmış жасачусун жасаптыр, колунан келгенин кы- лыптыр. ~ helvası ун халвасы. ~

kurabiyesi ун печенийи. ~ ufak etmek ушалоо, үбөлөө, талкалоо, майдалоо. ~ ufak olmak ушалануу,

майдалануу, үбөлөнүү, талкалануу. uncu унчу (ун тарткан/саткан киши) . unlamak ундоо, ун себүү, унга оонатуу.

unlu 1. ундуу, уну бар. 2. ундан жасалган.

unluk,-ğu 1. ундук, унга ылайык

(буудай) . 2. ун сакталган жер.

unsur зат, элемент. bozguncu ~lar бузуку элементтер/кишилер. yabancı ~lar

чет элдик элементтер.

unutkan унутчаак. unutkanlık, -ğı унутчаактык. unutma унутма.

unutmabeni бот. саздак унутпамени гүлү (Myosot is pal ust ris) .

unutmak 1. унутуу, эстей албоо. adınızı

unuttum атыңызы унутуп калдым.

2.унутуп/таштап кетүү. şemsiyesini takside unutmuş кол чатырын

таксиге унутуп кетиптир. 3. унутуп коюу, кечирүү. bana yaptıklarını çoktan unutmuştum мага кылган-

дарыңы эчак унутуп койгом.

unutturmak унуттуруу.

unvan 1. наам, титул. 2. ук. ат (меке-

менин/фирманын) . ~ satmak

кыйынсынуу, мурдун көтөрүү.

unvanlı 1. наамдуу. 2. аттуу, ысымдуу.

upuzun упузун.

ur ур, шишик, чор.

urağan ураган, бороон.

uran өнөр жай, индустрия. сал. sanayi. Uranüs астр. Уран.

uranyum хим. уран.

Urduca урду тили, урдуча.

urgan аркан.

urgancı аркан чыйраткан/саткан киши.

urmak эск. уруу, согуу. Uruguay Уругвай. Uruguaylı уругвайлык.

uruk, -ğu урук, тукум.

Urum ооз. Рум, эск. Урум.

us эс, акыл. ~a aykırı/~ dışı акылга сый-

бас, иррационал. ~ dışılık филос. иррационализм. ~ pahası турмуш- тук сабак, тажырыйба. ~a vurmak

акылга салыш, таразалаш.

usanç,-cı зерикме, жадама, камыкма, тажама. ~ gelmek (бир нерседен)

жадоо, тажоо. ~ getirmek/vermek

жадатуу, тажатуу, зериктирүү.

usandırıcı жадаткан, тажаткан, зериктир-

ген.

usandırmak жадатуу, тажатуу, зерик- тирүү, эриктирүү.

usare бот. физиол. маңыз, шире.

usçu филос. 1.рационалист. 2. рационал- (дык).

usçuluk, -ğu филос. рационализм.

uskumru зоол. скумбрия (Sc omber sc ombrus) .

uskur 1. бара (кемеде) . 2. авто. аба

барасы.

uskuru бураманын/болттун сайы.

uslamlamak 1. түшүнүгүн ачыктоо. 2.

айлантып ойлоо, таразалоо.

uslanmak эс/акыл кирүү, оңолуу, эстүү/ тартиптүү болуу.

uslu 1. тартиптүү, тарбиялуу, адептүү (бала) . 2. эстүү, акылдуу. ~ akıllı эс-акылдуу. ~ durmak тынч туруу,

тентек кылбоо. 3. жоош (мал. ) . ~ at жоош ат. ~ ~ жопжоош, тыптынч. usluca 1. эстүүлүк кылып. 2. акырын,

жайынча, сылыкча.

usluluk, -ğu 1. эстүүлүк, зээндүүлүк. 2.

адептүүлүк, сылыктык.

ussal акылга таянган, рационал.

usta 1. уста, чебер, адис. 2. өнөр/санат устаты. 3. (айрым кесиптер үчүн

ат/наам). Recep Usta köftesi Режеп устанын котлети. 4. уз, колу жөндөмдүү. 5. өтм. акылчы,

кеңешчи. ~ işi устанын/чебердин колунан чыккан иш.

ustabaşı, -nı устабашы.

ustaca 1. усталык/чеберлик менен. 2.өтм.

куулук/ шылуундук кылып.

ustalaşmak усталыгы артуу, чебер болуу,

адис/маш болуу.

ustalık,-ğı усталык, устаттык, чебердик, адистик.

ustalıkla

усталык/чеберлик/уздук/адистик менен.

ustalıklı 1. усталык/чеберчилик/уздук менен жасалган. 2. куулук/шумдук/ шылуундук менен жасалган.

ustura 1. устара. ~yı kayışa vurmak устараны кайышка жануу. ~ taşı кайрак таш. ~ tutunmak денедеги

кылдарды кыруу. 2. арго күчтүү

ичкилик. 3. арго калп, жалган.

usturlâp,-bı астр. астроляп (жылдыз өлчөөчү курал) .

usturmaça дең. жанашма жаздыгы (ке- мелердин кагышмасынын алдын алат) .

usturuplu таамай, так (жооп) . ~ iş так иш.

usul I, -lü 1. усул, ыкма, метод, жол. 2.

муз. такт, ыргак. 3. ооз. , эск.

акырын, жай. ~ boy шыңга бойлуу.

~ una göre усулу менен. ~ tutmak

муз. ыргагына жараша коштоо. ~ ~

акырын-акырын, жайма-жай.

usul II, -lü 1. тамыр, түп. 2. ата-баба, ата-

жото.

usulca акырын, билгизбей, кыябы менен.

usulcacık к. usulca.

usulen тартибине/ыгына жараша

usulsüz 1. тартипсиз, баш-аягы жок, чар- жайыт. 2. адат/эрежеге жатпаган,

ыкмасы бузулган. 3. усулсуз, методсуз, системасыз.

usulsüzlük,-ğü 1. усулсуздук, методсуз-

дук, системасыздык. 2. жоосунсуз- дук, тартипсиздик, чар-жайыттык.

uşak, -ğı 1. өспүрүм, улан. 2. уул, жигит.

Anadolu ~ı Анадолу жигити. 3. малай, колбала. ~ tutmak малай жумшоо.

uşakkapan зоол. кара жору (Aegypius monac hus) .

uşaklık, -ğı 1. өспүрүмдүк, уландык (чак,

кез) . 2. малайлык, колбалалык. ~ etmek (бирөөгө) малайлык кылуу.

ut I уд (кыл аспап) .

ut II уят. ~ yeri уят жери (дененин) .

utanç,-cı уят, уяттуулук. ~ duymak

уялуу. ~ından yerin dibine girmek

уялганынан жердин түбүнө кирип кете жаздоо.

utandırıcı уят/шерменде кылган. ~

durum уят кылуучу абал/жагдай.

utandırmak уят кылуу, уялтуу.

utangaç, -cı уялчаак, сүрдөөк, тартын-

чаак.

utangaçlık, -ğı уялчаактык, тартынчаак- тык.

utanmak 1. уялуу, тартынуу, кысынуу. 2.

уят болуу. utanmadan уялбастан, тартынбай. utana-sıkıla 1) уялып, кымырынып-кысталып. 2) сүрдөп.

utananın oğlu, kızı olmamış мак.

уялчаактын уулу-кызы болбоптур.

utanmaz уялбас, тартынбас, абийирсиз,

арсыз.

utanmazlık, -ğı уялбастык, тартынбас- тык, абийирсиздик, арсыздык.

Utarit, -di астр. Меркурий.

utçu 1. уд жасаган/саткан киши. 2. удчу, уд чалган киши.

utku утуш, жеңиш.

utkulu утуштуу, жеңиштүү.

utlu абийирдүү, адептүү.

utmak утмак, жеңмек (согушта,

оюнда) .

uvertür 1. муз. увертюра. 2. (картада)

керектүү кол. ~ yapmak кириш сөз сүйлөө.

uyak, -ğı ад. уйкаштык (поэзияда) .

сал. kafiye.

uyaklı ад. уйкаш (саптар) .

uyaksız ад. уйкаш эмес, эркин/ак ыр.

uyandırma 1. ойготмо. 2. психол. эсин жыйдырма/калыбына келтирме. uyandırmak 1. ойготмо. 2. кызыктыруу,

тартуу. ilgi ~ кызыгуу туудуруу. 3. (отту/жарыкты) чоңойтуу, кы- зытуу, алоолонтуу. 4. өтм. акылга

келтирүү, теске салуу, көзүн ачуу.

uyanık 1. ойгоо. uyuyor mu, ~ mı bilin- mez уктап атканы, ойгосу билинбес.

1. 2.өтм. сак, кыйын, сергек. ~ dav- ranmak сак/сергек мамиле кылуу.
2. 3.кыраакы, билгич.

uyanıklık, -ğı 1. ойгоо абал. 2. сактык, кыйындык, сергектик. 3. кыраакы- лык, билгичтик.

uyanış 1. ойгонуш. 2. өтм. ойгонуш, жанданыш, көзү ачылыш.

uyanmak 1. ойгонуу. uyandığımda ya-

nımda kimse yoktu ойгонгонумда

жанымда эч ким жок эле. 2. өтм. ойгонуу, көзү ачылуу. 3. жандануу, серпилүү (гүл, бүр ж. б. ) . 4. өтм. жаңыруу, пайда болуу. ağrısı uyandı оорусу жаңырды. kıskançlığı uyandı ичи тардыгы кармай калды.

uyarı 1. эскертүү, саксактоо. uyarılar dikkate alınmadı эскертүүлөр эсепке алынбады/ көңүл бурулбады.

2. биол. жышаан, стимул.

uyarıcı эскертүүчү, алдын алуучу, козгоочу, стимулятор.

uyarılmak 1. эскертилүү. 2. ооз. ойготу- луу. 3. жышаан берилүү.

uyarım биол. ыңгайлашма, ылайык-

ташма, шайкештешме.

uyarınca ылайык, көрө, жараша. Kanun- lar ~ мыйзамдарга ылайык.

uyarlaç, -cı ыңгайла(гы)ч, адаптëр.

uyarlama ылайыкташтырма, адаптация.

(мис. бир чыгарманы башка

тилге/чөйрөгө) .

uyarlamak 1. ыңгайлаштыруу, ылайык- таштыруу, көндүрүү, адаптация. 2.

байырлаштыруу (өсүмдүктөрдү,

жаныбарларды) .

uyarlayıcı (сахнага, фильмге ж. б. )

ылайыкташтырган/ыңгайлаштырган киши.

uyarlık, -ğı дал/туш/бап келиш.

uyarmak 1. эскертүү, абайлатуу, көңү- лүн бурдуруу. 2. биол. козгоо, стимулдаштыруу. 3. ооз. ойготуу.

uyartı 1. эскерткич, эстеткич. 2. козго- гуч, стимулятор.

uydu 1. астр. жандаш, спутник, сател-

лит. сал. peyk. Ay, Yerin ~sudur Ай Жердин жандашы. 2. жасалма жандаш, спутник. 3. өтм. (бирөө-

гө/бир жерге) көз каранды киши/ мамлекет. ~ devlet жандаш мам- лекет. ~ kent жандаш шаар.

uydulaşma жандашка/спутникке айлан- ма.

uydurma 1. ылайыкташтырма, ыңгай-

лаштырма, шайкештештирме. 2.